Asset 14

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: zullen we ons die gezichten allemaal apart herinneren als deze crisis min of meer voorbij is? Verveling als een kamer vol zonneschijn waarin je het stof kan zien opstuiven, verveling als een stroopnagel, verveling als een bed nat van het zweet door een droom die net geen nachtmerrie was.

Enkele jaren geleden stelden onderzoekers W.A.P. van Tilburg en E.R. Igou dat verveling en de daaropvolgende zucht naar betekenis mogelijk tot meer extreme politieke standpunten kunnen leiden. Mijn verveling deed me het afgelopen jaar niet radicaliseren, maar leek wel van dag tot dag een andere textuur te hebben. Dat was ook ontluisterend. Soms alleen vlak en grijs, soms omkranst met schuldige stekels omdat ik voorzie dat mijn geld spoedig opraakt, omdat ik vrees dat mijn familieleden ziek worden en het me toch nog lukt om me helemaal dood te vervelen. Ik heb nu niet het idee dat er veel vruchtbaars schuilt achter mijn lethargie, geen geweld en ook geen creativiteit.

Politicoloog Erik Ringmar oppert in de prachtige Boredom Studies Reader dat verveling vooral het falen van onze aandacht is. Aandacht besteden (paying attention) was volgens Ringmar oorspronkelijk een geprezen burgerlijke waarde. Een waarde die we, denk ik, inmiddels hebben geïnternaliseerd. De aandachtige kan onmiddellijk instructies opvolgen - bijvoorbeeld: trek je portemonnee! - en is plooibaar en gedisciplineerd. Het “gepeupel” werd juist gedefinieerd door een gebrek aan aandacht. Het volk moest gedwongen worden de aandacht op allerlei te richten om mee te kunnen doen in een maatschappij die draait om en op aandachtig consumeren. Het moest gedisciplineerd worden.

Ik zou mijn verveling liever als een pan soep uit het raam smijten.

In het heden brengt het continue schenken van aandacht ons schijnbare controle over ons lichaam, over onze geest, over onze levens. Overspoeld door informatie en impulsen rekken we onze aandacht op tot het breekpunt. Overgave aan verveling kan een vorm van verzet zijn tegen de aandrang om continu onze aandacht erbij te houden en zo gehoorzame consumenten en arbeiders te zijn, aldus Ringmar. We moeten onze verveling dus omarmen. Ik zou mijn verveling liever als een pan soep uit het raam smijten.

De afgelopen maanden wordt verveling in het nieuws vaak aangewezen als de aanzwengelaar van allerlei gerel en andere onlusten. Het krijgt zo een zweem van zondigheid en transgressie, alsof deze verveelden makkelijker over de geweldsdrempel treden, zachtjes in hun rug gepord door hun overvloedige lusteloosheid. Dit is niet de verheven verveling die tot een prachtig gedicht, een schoon toilet of filosofische overpeinzingen leidt en dan oplost. Het is ook niet het duimendraaiende en muurstarende protest van Ringmar. Het is meer een vaag omschreven morele zwakte die blijkbaar alleen tot bloei kan komen als geweld, een verwerpelijke ondankbaarheid. Verwend! Zo lijkt er een driesplitsing te ontstaan in het verhaal dat we vertellen over verveling: verveling als een stille vorm van verzet tegen kapitalisme, verveling als vruchtbare aarde voor allerlei gebrei en geschrijf, gebak en gemijmer, en verveling als een lont die een omver getrapte DIXI in een rellerig Vondelpark doet ontploffen of het maakt dat je de kat een trap geeft. Het mistige aanwijzen van verveling als een bron van maatschappelijke onrust maakt het tot een conceptueel zwart gat waar je allerlei onverklaarbaars in kan smijten. Dat kan eng zijn. Je kunt er immers ook het een en ander aan spookbeelden op projecteren. Beelden die beantwoorden aan je meest onrustige onderbuikgevoelens.

Wiens verveling kan door de beugel? Hoe mag men er uiting aan geven? Wanneer moet deze vaag blijven en ten behoeve van welk sensationeel verhaal? Voor wie mag deze scherp in beeld gebracht en gepathologiseerd worden als angst of depressie? De antwoorden op deze vragen liggen verstopt, ergens onder een vochtige grijze deken, maar misschien kunnen we onze aandacht eens richten op het vinden. Het is zaak om een beetje stil te staan bij het verhaal dat we tevoorschijn toveren over onze eigen verveling en die van de ander. De ene verveling lijkt nu de andere niet te zijn, maar uiteindelijk ligt er misschien een zoektocht naar zingeving besloten in ieders lusteloosheid, ook al wordt deze bij de een weggezet als doodlopende straat en bij de ander als potentiële voedingsbodem.

Beeld: Jae via Wikimedia

Mail

Rijk Kistemaker (1991) kijkt film, schrijft, denkt veel na over het internet en leest vaak allerlei boeken door elkaar. Hij studeerde kunstgeschiedenis en cultural analysis en houdt van memes en de recente restauratie van Het Lam Gods.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Wanneer grote bedrijven landen uit het Globale Zuiden in een economische wurggreep houden, knijpt Nederland een oogje toe. Maar ons land is evengoed overgeleverd aan de wensen van grote bedrijven. Lees meer

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Evangeline Agape ontdekte tijdens een zomer in het ziekenhuis de kracht van vriendschap en gedeeld leed. "De coronacrisis heeft voor de hele wereld duidelijk gemaakt: isolatie maakt je ongelukkig. En depressie isoleert je. Doet je voelen alsof je de enige in de wereld bent met een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt." Lees meer

Nieuws in beeld: 'Waarde Nederlanders'

'Waarde Nederlanders'

Immigranten moeten zich ‘de Nederlandse waarden’ aanleren, roept onder andere de ChristenUnie tijdens de verkiezingsstrijd. Illustrator Rueben Millenaar vraagt zich af wat hij zich daarbij voor moet stellen. Lees meer

Nieuws in beeld: Onder de (geluids)golven

Onder de (geluids)golven

Je staat er misschien niet bij stil, maar de mensheid maakt enórm veel herrie in zee. We boren naar gas en olie, heien voor windmolens en boorplatforms en onze schepen zijn ook niet bepaald stil. Terwijl water ontzettend goed en ver geluidsgolven doorgeeft - veel beter dan lucht. Lees meer

Filmtrialoog: Cold War

Cold War

De film Cold War is een verhaal over een onmogelijke liefde in Polen ten tijde van de Koude Oorlog. Onze redacteuren bespreken deze veelgeprezen film en beraden zich op de esthetiek, de diepgang van de liefdesrelatie en de raakvlakken met hun eigen leven. Lees meer

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoe komt het toch dat we onze pleziertjes niet willen opgeven, zelfs al weten we dat ze aan de andere kant van de wereld levens kosten? Dennis Faase werd getroffen door een simpele manier om deze mensenlevens niet uit het oog te verliezen. Lees meer

Het verlaten café blijft een haven 1

Tijdens corona blijft het café een vangnet

Tijdens de lockdown bezoekt Joost Ingen-Housz een Berlijns café dat nog een aantal stamgasten toelaat. Door de plotselinge rust valt het hem op hoe onmisbaar de kroeg is voor de mensen die er nog steeds naartoe gaan. Al is het maar voor een praatje. Lees meer

Hard//talk: Eerdmans is niet beter dan Baudet

Eerdmans is niet beter dan Baudet

Waarom kwam Eerdmans antisemitisme niet ter sprake, in de onschatbare hoeveelheid televisie-interviews die hij de afgelopen maanden gaf over zijn nieuwe partij? Lees meer

Nieuws in beeld: In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

Illustrator Sebastian Eisenberg is aangedaan door het uit elkaar gaan van Daft Punk. Lees meer

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer