Asset 14

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: zullen we ons die gezichten allemaal apart herinneren als deze crisis min of meer voorbij is? Verveling als een kamer vol zonneschijn waarin je het stof kan zien opstuiven, verveling als een stroopnagel, verveling als een bed nat van het zweet door een droom die net geen nachtmerrie was.

Enkele jaren geleden stelden onderzoekers W.A.P. van Tilburg en E.R. Igou dat verveling en de daaropvolgende zucht naar betekenis mogelijk tot meer extreme politieke standpunten kunnen leiden. Mijn verveling deed me het afgelopen jaar niet radicaliseren, maar leek wel van dag tot dag een andere textuur te hebben. Dat was ook ontluisterend. Soms alleen vlak en grijs, soms omkranst met schuldige stekels omdat ik voorzie dat mijn geld spoedig opraakt, omdat ik vrees dat mijn familieleden ziek worden en het me toch nog lukt om me helemaal dood te vervelen. Ik heb nu niet het idee dat er veel vruchtbaars schuilt achter mijn lethargie, geen geweld en ook geen creativiteit.

Politicoloog Erik Ringmar oppert in de prachtige Boredom Studies Reader dat verveling vooral het falen van onze aandacht is. Aandacht besteden (paying attention) was volgens Ringmar oorspronkelijk een geprezen burgerlijke waarde. Een waarde die we, denk ik, inmiddels hebben geïnternaliseerd. De aandachtige kan onmiddellijk instructies opvolgen - bijvoorbeeld: trek je portemonnee! - en is plooibaar en gedisciplineerd. Het “gepeupel” werd juist gedefinieerd door een gebrek aan aandacht. Het volk moest gedwongen worden de aandacht op allerlei te richten om mee te kunnen doen in een maatschappij die draait om en op aandachtig consumeren. Het moest gedisciplineerd worden.

Ik zou mijn verveling liever als een pan soep uit het raam smijten.

In het heden brengt het continue schenken van aandacht ons schijnbare controle over ons lichaam, over onze geest, over onze levens. Overspoeld door informatie en impulsen rekken we onze aandacht op tot het breekpunt. Overgave aan verveling kan een vorm van verzet zijn tegen de aandrang om continu onze aandacht erbij te houden en zo gehoorzame consumenten en arbeiders te zijn, aldus Ringmar. We moeten onze verveling dus omarmen. Ik zou mijn verveling liever als een pan soep uit het raam smijten.

De afgelopen maanden wordt verveling in het nieuws vaak aangewezen als de aanzwengelaar van allerlei gerel en andere onlusten. Het krijgt zo een zweem van zondigheid en transgressie, alsof deze verveelden makkelijker over de geweldsdrempel treden, zachtjes in hun rug gepord door hun overvloedige lusteloosheid. Dit is niet de verheven verveling die tot een prachtig gedicht, een schoon toilet of filosofische overpeinzingen leidt en dan oplost. Het is ook niet het duimendraaiende en muurstarende protest van Ringmar. Het is meer een vaag omschreven morele zwakte die blijkbaar alleen tot bloei kan komen als geweld, een verwerpelijke ondankbaarheid. Verwend! Zo lijkt er een driesplitsing te ontstaan in het verhaal dat we vertellen over verveling: verveling als een stille vorm van verzet tegen kapitalisme, verveling als vruchtbare aarde voor allerlei gebrei en geschrijf, gebak en gemijmer, en verveling als een lont die een omver getrapte DIXI in een rellerig Vondelpark doet ontploffen of het maakt dat je de kat een trap geeft. Het mistige aanwijzen van verveling als een bron van maatschappelijke onrust maakt het tot een conceptueel zwart gat waar je allerlei onverklaarbaars in kan smijten. Dat kan eng zijn. Je kunt er immers ook het een en ander aan spookbeelden op projecteren. Beelden die beantwoorden aan je meest onrustige onderbuikgevoelens.

Wiens verveling kan door de beugel? Hoe mag men er uiting aan geven? Wanneer moet deze vaag blijven en ten behoeve van welk sensationeel verhaal? Voor wie mag deze scherp in beeld gebracht en gepathologiseerd worden als angst of depressie? De antwoorden op deze vragen liggen verstopt, ergens onder een vochtige grijze deken, maar misschien kunnen we onze aandacht eens richten op het vinden. Het is zaak om een beetje stil te staan bij het verhaal dat we tevoorschijn toveren over onze eigen verveling en die van de ander. De ene verveling lijkt nu de andere niet te zijn, maar uiteindelijk ligt er misschien een zoektocht naar zingeving besloten in ieders lusteloosheid, ook al wordt deze bij de een weggezet als doodlopende straat en bij de ander als potentiële voedingsbodem.

Beeld: Jae via Wikimedia

Mail

Rijk Kistemaker (1991) kijkt film, schrijft, denkt veel na over het internet en leest vaak allerlei boeken door elkaar. Hij studeerde kunstgeschiedenis en cultural analysis en houdt van memes en de recente restauratie van Het Lam Gods.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af in Suriname en op Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Althans, zo staat het in de geschiedenisboeken. Lees meer

Essay: Verslag van een mislukking

Verslag van een mislukking

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 2 met werk van de slam poet IN-Q. Lees meer

Maling aan de paling

Maling aan de paling

Met 60 duizend stuwen, gemalen en sluizen is ons land voor trekkende palingen de grootste hindernisbaan van Europa. Lees meer

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

In gesprekken over Israël-Palestina bevindt Max Beijneveld zich afwisselend aan beide kanten. Voor hem is het bekritiseren van Israël juist een teken van hoop en vriendschap: hij uit kritiek omdat hij gelooft dat Israël kan verbeteren. Lees meer

Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer

Lang leve de slush pile 1

Lang leve de slush pile

Hoe kan literair Nederland inclusiever worden als het steeds vaker weigert ongevraagde manuscripten aan te nemen? Een pleidooi voor een openboekbeleid. Lees meer