Asset 14

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

In onze meritocratische samenleving zien we succes graag als de vrucht van onze eigen inspanningen. Maar volgens Bas van Weegberg is meritocratie een mythe die sociale ongelijkheid eerder in stand houdt dan tegengaat. Sociale ongelijkheid verbeteren gaat dus hand in hand met het wegwuiven van de meritocratische mythe.

Met 1996 als geboortejaar zit ik op het randje van generaties Z en Y. Op de middelbare school werd mij en mijn klasgenoten verteld dat we alles konden worden wat we wilden. We zaten goed en wel een paar dagen op het vwo toen een docent zei dat hij de toekomstige ‘crème de la crème van de samenleving’ voor zich had. Dat was motiverend bedoeld, denk ik. Mijn broertje, die vanuit ons dorp elke dag 16 kilometer heen- en terugfietste naar de groenschool, hoorde dit soort uitspraken niet. 

Gelukkig hebben mijn broertje en ik ouders die ons waarderen om wie we zijn, en niet om onze schoolprestaties. De documentaireserie Klassen laat zien dat niet ieder kind in onze samenleving dit geluk heeft. De ene groep kinderen zit gevangen in een systeem van lage verwachtingen. Groot dromen wordt weggewuifd als onrealistisch. Soms door ouders en familie, soms door de leerkracht of anderen in de omgeving. Een andere groep kinderen gaat juist gebukt onder hoge prestatiedruk. Kom je niet makkelijk mee in de klas? Hup, aan de bijles. Naar de havo is natuurlijk geen optie, minimaal vwo - het liefst in de variant tweetalig gymnasium. 

De mogelijkheden om ‘van een dubbeltje een kwartje te worden’ zijn in ons land afgenomen. Meritocratie is een mythe 

In de basis is meritocratie een charmant idee. Niet afkomst of geld bepaalt hoe ver je het schopt, maar je eigen verdiensten.  Succes is een keuze en daarmee falen ook. Winnaars zijn bikkels en losers luiwammesen. Het enige jammere is dat het weinig van doen heeft met de realiteit. Een beetje geluk met de plaats van je wieg is veel bepalender dan hard werken. Het mattheuseffect - de rijken worden rijker en de armen armer - leeft als nooit tevoren. In Nederland bezit 1% van de bevolking zo’n 40% van alle rijkdom. De mogelijkheden om ‘van een dubbeltje een kwartje te worden’ zijn in ons land afgenomen. Meritocratie is een mythe. 

Velen gebruiken meritocratie om sociale ongelijkheid goed te praten. Maar een op zich sympathiek verhaal over het gelijktrekken van kansen, volstaat niet om ongelijkheid op te lossen en draagt zelfs bij aan de meritocratische mythe. In het verbeteren van gelijke kansen ligt een onderscheid tussen ‘omstandigheden’ en ‘keuzes’ verscholen. Ook onder slechte omstandigheden of met een moeilijkere beginsituatie kun je de ‘juiste’ keuzes maken, luidt de denkwijze. Bijvoorbeeld door flink je best te doen op school. 

Om de mythe van meritocratie en uit te bannen, moeten we beginnen anders na te denken over winnen en verliezen

Maar keuzes en omstandigheden zijn niet zo eenvoudig te scheiden. Omstandigheden sturen juist de keuzes die je maakt. Wie opgroeit in een omgeving waar studeren niet in de lijn der verwachtingen ligt, kiest misschien eerder voor meteen fulltime werken in plaats van een dure opleiding. We komen niet verder door de beginsituatie van mensen te verbeteren om hen daarna bij het maken van een ‘verkeerde’ keuze in de blubber te laten zakken. 

Succes is geen keuze. Om de mythe van meritocratie en het gebruik ervan als rechtvaardiging voor ongelijkheid uit te bannen, moeten we beginnen anders na te denken over winnen en verliezen. Minder focus op gelijke kansen en meer op het verhogen van de gelijkwaardigheid van ieders bestaan en dus het tegengaan van uitbuiting, marginalisatie en stigmatisering. Laten we de rol van geluk en toeval in het leven eens wat meer erkennen. Dat is pas een mooie boodschap voor alle scholieren die straks weer terug naar school gaan, toch?

Beeld: Dr. Sander Invitational Columbia Challenge 2020 (januari 2021), Steven Pisano via Flickr

Mail

Bas van Weegberg (1996) is voorzitter van FNV Young & United. Hij zet zich in voor een zekere toekomst voor jongeren op het gebied van werken, wonen, onderwijs en klimaat.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Nieuws in beeld: Zij speelt met kanker (en wint)

Zij speelt met kanker (en wint)

Na de dood van een goede vriend en mentor, besloot een Tsjechische speltheoreticus haar kennis in te zetten in de strijd tegen kanker. Lees meer

Maken worsten echt de man?

Maken worsten echt de man?

De mannelijkste manier om direct bij te dragen aan een duurzame planeet is het vermijden van dierlijke producten. Maar voornamelijk mannen vinden de overstap naar een veganistisch dieet lastig. 'Echte' mannen eten immers vlees, toch? Tijd om met die genderverwachtingen te spelen, vindt Esther Lamberigts. Lees meer

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Telt iets als informatie als het voor de meeste mensen onleesbaar is? Alma Apt las de dichtbundel ‘Garments against Women’ van Anne Boyer. In die bundel legt zij een relatie tussen naaien en boekhouding: goede informatie hoeft net als een naaipatroon niet altijd transparant te zijn. Lees meer

Hard//talk: THIS IS MY PARK

THIS IS MY PARK

Kun je als vrouw wel stellen dat een park voor jou is? Marthe van Bronkhorst ziet in de billboards van Beyoncé meer verkooptruc dan feminisme. En stelt: het feminisme is er nog lang niet. Lees meer

Filmtrialoog: I am Greta

I am Greta

Documentairemaker Nathan Grossman portretteert Greta Thunberg tijdens haar missie om de ernst van klimaatverandering te laten doordringen bij politieke leiders. Lees meer

Filmvrouwen die hun onderdrukker met een hakbijl of naaldhak te lijf gaan

Filmvrouwen die hun onderdrukker met een hakbijl of naaldhak te lijf gaan

Vrouwen in films reageren soms onverschrokken of ronduit agressief op het seksisme dan hun ten deel valt. Dat is spannend en zelfs bewonderenswaardig, al blijft geweld in het echte leven ongewenst. Toch kunnen we van deze films iets leren, aldus Lotje Steins Bisschop en Roselien Herderschee. Lees meer

Nieuws in beeld: Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Illustrator Rueben Millenaar is blij dat de avondklok vanavond ingaat, al zou hij wel graag zien dat we meer aandacht hebben voor de mensen die onder de maatregel lijden. Lees meer

Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers