Asset 14

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

In onze meritocratische samenleving zien we succes graag als de vrucht van onze eigen inspanningen. Maar volgens Bas van Weegberg is meritocratie een mythe die sociale ongelijkheid eerder in stand houdt dan tegengaat. Sociale ongelijkheid verbeteren gaat dus hand in hand met het wegwuiven van de meritocratische mythe.

Met 1996 als geboortejaar zit ik op het randje van generaties Z en Y. Op de middelbare school werd mij en mijn klasgenoten verteld dat we alles konden worden wat we wilden. We zaten goed en wel een paar dagen op het vwo toen een docent zei dat hij de toekomstige ‘crème de la crème van de samenleving’ voor zich had. Dat was motiverend bedoeld, denk ik. Mijn broertje, die vanuit ons dorp elke dag 16 kilometer heen- en terugfietste naar de groenschool, hoorde dit soort uitspraken niet. 

Gelukkig hebben mijn broertje en ik ouders die ons waarderen om wie we zijn, en niet om onze schoolprestaties. De documentaireserie Klassen laat zien dat niet ieder kind in onze samenleving dit geluk heeft. De ene groep kinderen zit gevangen in een systeem van lage verwachtingen. Groot dromen wordt weggewuifd als onrealistisch. Soms door ouders en familie, soms door de leerkracht of anderen in de omgeving. Een andere groep kinderen gaat juist gebukt onder hoge prestatiedruk. Kom je niet makkelijk mee in de klas? Hup, aan de bijles. Naar de havo is natuurlijk geen optie, minimaal vwo - het liefst in de variant tweetalig gymnasium. 

De mogelijkheden om ‘van een dubbeltje een kwartje te worden’ zijn in ons land afgenomen. Meritocratie is een mythe 

In de basis is meritocratie een charmant idee. Niet afkomst of geld bepaalt hoe ver je het schopt, maar je eigen verdiensten.  Succes is een keuze en daarmee falen ook. Winnaars zijn bikkels en losers luiwammesen. Het enige jammere is dat het weinig van doen heeft met de realiteit. Een beetje geluk met de plaats van je wieg is veel bepalender dan hard werken. Het mattheuseffect - de rijken worden rijker en de armen armer - leeft als nooit tevoren. In Nederland bezit 1% van de bevolking zo’n 40% van alle rijkdom. De mogelijkheden om ‘van een dubbeltje een kwartje te worden’ zijn in ons land afgenomen. Meritocratie is een mythe. 

Velen gebruiken meritocratie om sociale ongelijkheid goed te praten. Maar een op zich sympathiek verhaal over het gelijktrekken van kansen, volstaat niet om ongelijkheid op te lossen en draagt zelfs bij aan de meritocratische mythe. In het verbeteren van gelijke kansen ligt een onderscheid tussen ‘omstandigheden’ en ‘keuzes’ verscholen. Ook onder slechte omstandigheden of met een moeilijkere beginsituatie kun je de ‘juiste’ keuzes maken, luidt de denkwijze. Bijvoorbeeld door flink je best te doen op school. 

Om de mythe van meritocratie en uit te bannen, moeten we beginnen anders na te denken over winnen en verliezen

Maar keuzes en omstandigheden zijn niet zo eenvoudig te scheiden. Omstandigheden sturen juist de keuzes die je maakt. Wie opgroeit in een omgeving waar studeren niet in de lijn der verwachtingen ligt, kiest misschien eerder voor meteen fulltime werken in plaats van een dure opleiding. We komen niet verder door de beginsituatie van mensen te verbeteren om hen daarna bij het maken van een ‘verkeerde’ keuze in de blubber te laten zakken. 

Succes is geen keuze. Om de mythe van meritocratie en het gebruik ervan als rechtvaardiging voor ongelijkheid uit te bannen, moeten we beginnen anders na te denken over winnen en verliezen. Minder focus op gelijke kansen en meer op het verhogen van de gelijkwaardigheid van ieders bestaan en dus het tegengaan van uitbuiting, marginalisatie en stigmatisering. Laten we de rol van geluk en toeval in het leven eens wat meer erkennen. Dat is pas een mooie boodschap voor alle scholieren die straks weer terug naar school gaan, toch?

Beeld: Dr. Sander Invitational Columbia Challenge 2020 (januari 2021), Steven Pisano via Flickr

Mail

Bas van Weegberg (1996) is voorzitter van FNV Young & United. Hij zet zich in voor een zekere toekomst voor jongeren op het gebied van werken, wonen, onderwijs en klimaat.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer

Warning: Undefined variable $articleCount in /home/hardhoof/hardhoofd.com/releases/20220413071826/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Nieuws in beeld: We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

Hoelang kunnen we nog boven de zelfgegraven afgrond blijven bungelen? Lees meer

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Eindredactie!

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Essay & Opinie!

Als Chef Essay & Opinie onderhoud je contact met getalenteerde essayisten en opiniemakers, en draag je de verantwoordelijkheid over jouw tak op Hard//hoofd. Lees meer

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Netflix zet in Inventing Anna een oplichtster op een voetstuk. Emma Stomp zet daar vraagtekens bij. Lees meer

Nieuws in beeld: We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

Om de gasvoorraden te ontzien, mogen de (uiterst vervuilende) kolencentrales jarenlang op volle toeren draaien. Lees meer

Nieuws in beeld: Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Driekwart van de Nederlanders vindt de acties tijdens boerenprotesten te ver gaan. Lees meer

Automatische concepten 75

Filmmaker liet angst achter zich

Dit jaar werden de Olympische Winterspelen ‘gewoon ’in China gehouden. In het licht van deze – voor mensenrechtenactivisten – verbijsterende keuze door het Internationaal Olympisch Comité maakte de Tibetaanse documentairemaker Dhondrub Wangchen een tournee door Europa. Op het moment dat hij tot zes jaar gevangenisstraf werd veroordeeld was de eerste keer dat de wereld hoorde... Lees meer

Nieuws in beeld: Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Illustrator Finn Rogers liet zich inspireren door een gedachte-experiment: wat als we - met één zwaai van een toverstaf - al het plastic lieten verdwijnen? Lees meer

Evi Aarens is een troll 1

Evi Aarens is een troll

Je als gearriveerde schrijver verschuilen achter een pseudoniem om kritiek op anderen te spuiwen geeft geen pas, aldus Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Een groot avontuur begint met een klein rugzakje

Een groot avontuur begint met een klein rugzakje

Op een waddenvakantie dringt de vervreemding zich aan Nina op bij zoveel ingekaderd vertier. “Er klopt iets niet aan dit uitstapje.” Als de weidsheid van het Wad niet meer voldoende blijkt om uit de aangeharkte realiteit van onze maatschappij te ontsnappen, vindt ze elders een ervaring van oneindigheid. Lees meer

Nieuws in beeld: 'Hyperkapitalistische middelvinger' gaat voortaan wat bescheidener door het leven

'Hyperkapitalistische middelvinger' gaat voortaan wat bescheidener door het leven

Voor de lezers van het 'lijfblad voor 's werelds allerrijksten' komt de echte wereld toch iets te dichtbij. Lees meer

Nieuws in beeld: Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Artsen en verpleegkundigen krijgen 'les in vreedzaam sterven'. Lees meer

Aanrommelen

Aanrommelen

De afvalcontainer in mijn straat staat ter adoptie aangeboden. Als adoptant gooi je het afval dat je buurtgenoten naast de container hebben geplaatst er alsnog in, of je maakt een melding bij de gemeente als het ruimtelijk niet past. Zo’n dergelijke adoptie is nodig, want er staat regelmatig nijpend veel afval náást de container. De... Lees meer

Dit is geen NFT, maar een simpele jpeg - weliswaar zonder uitstoot

Ook feministische NFT’s zijn een aanslag op het milieu

Feministisch platform The TittyMag wil het NFT-aanbod diverser maken. Kan het platform die markt niet beter links laten liggen? Lees meer

 1

Vat het nou alsjeblieft niet persoonlijk op

Corona lijkt alweer bijna iets uit het verleden maar de financiële effecten ervan zijn nog steeds voelbaar in de culturele sector. Vivian Mac Gillavry blikt terug op een periode waarin bestuurders kunstenaars zonder schuld of schaamte voor de bijl gooiden. Lees meer

 1

Pim Fortuyn, aartsvader van conservatieve camp

Twintig jaar na de moord op Pim Fortuyn is camp een belangrijk onderdeel van extreem-rechtse politiek geworden. Hoe komt de bal weer bij 'ons' te liggen? Lees meer

Nieuws in beeld: Voor de klas? Mij niet gezien!

Voor de klas? Mij niet gezien!

Tien jaar geleden waren er zo'n 3000 à 4000 docenten nodig. Vorig jaar 18.000. Lees meer

Nieuws in beeld: Steek je hand op als ook jij...

Steek je hand op als ook jij...

De politie registreerde bijna 40 procent meer gevallen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Lees meer

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie! 1

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie!

Bij uitstek vrouwen van kleur gaan onderdoor aan de hoge eisen die hun werkomgevingen aan hen stellen, omdat ze constant moeten bewijzen even harde werkers te zijn als hun witte mannelijke collega's door veel meer dan hen te doen. Tijd dus om eens languit dwars te zitten: tijd voor de dutjesrevolutie! Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe kunstenaars en schrijvers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Wij zijn al meer dan twaalf jaar bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Onze kunstverzamelaars maken dit mogelijk. Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel