Onderzoek laat zien dat mensen geneigd zijn op eerste indrukken af te gaan. Rutte is al jaren de leider van Nederland en maakt dan ook de indruk van… een leider. Gelukkig kunnen we ons met goed onderwijs en kritisch denkvermogen wapenen tegen zulke hardnekkige eerste indrukken, stelt Max Beijneveld. Probleem is alleen dat het beleid van de VVD precies het tegenovergestelde bewerkstelligt.
De Hond voorspelde een overwinning op rechts, maar heel progressief Nederland hoopte dat hij fout zat. Dat zat hij (helaas) niet: het werden 34 zetels voor de VVD (en 28 voor de extreemrechtse partijen PVV, FvD en JA21). Veel mensen geloven dat Mark Rutte heeft kunnen profiteren van zijn positie als leider tijdens de coronacrisis. Ik meen dat het stelselmatig bezuinigen op cultuur en goed onderwijs een net zo’n groot aandeel heeft gehad in de verkiezingswinst van de VVD. Vanwege inhoudsloze campagnes en gebrekkige kennis, heeft de Nederlandse kiezer meer dan ooit zijn stem laten bepalen door uiterlijkheden in plaats van ideeën. Het gevolg is dat Nederland met elke verkiezing verder wegzakt in een rechts moeras van platitudes en onwaarheden.
Het succes van Rutte doet mij denken aan een praatje van de in Princeton gevestigde psycholoog Alexander Todorov. Todorov’s onderzoek laat zien dat we in maximaal 0.2 seconden een oordeel vellen over de bekwaamheid van een politicus op basis van zijn of haar gezicht. Dit inzicht verklaart waarom veel mensen, bijvoorbeeld zij die het RTL-debat hadden gemist waarin Sigrid Kaag overduidelijk als winnaar uit de bus kwam, Rutte samen met (uiteindelijke verliezer) Wopke Hoekstra (CDA) al bij voorbaat betitelden als winnaars. Dit zou betekenen dat de leiders van vandaag ook automatisch de leiders van morgen zijn, maar gelukkig kunnen we onszelf wapenen tegen hardnekkige eerste indrukken. Namelijk door je beter te informeren.
De VVD onderschat structureel wat mensen kunnen en willen begrijpen
Het verontrustende is dat de VVD precies het tegenovergestelde bewerkstelligt. De partij onderschat structureel wat mensen kunnen en willen begrijpen, zoals valt af te lezen aan de tenenkrommende oneliners waar de partij zich van bedient. Het verkondigen van pertinente onwaarheden, zoals Baudet doet, is kwalijk. Maar het non-stop versimpelen van de complexiteit van onze wereld - *kuch* klimaatverandering - in inhoudsloze hapklare brokjes, is ook schadelijk. Rutte lijkt dit alles 'heel normaal' te vinden. Maar ik niet. Helaas gaan ook andere politieke partijen de strategieën van de ‘marketing’ premier als makke schaapjes achterna.
In haar betoog ‘Taal is te belangrijk om te verminken’ in NRC beschrijft Lieke Marsman het gegoochel met woorden in de politieke arena en stelt zij dat dit misbruik van taal wantrouwen zaait onder de bevolking. Mijn punt is zelfs dat een vereenvoudigd en populistisch gebruik van taal de Nederlandse kiezer ontneemt van een weloverwogen keuze in het stemhokje. Laten we daarom hopen dat de zelfverklaarde ‘onderwijspartij’ D66 zijn roeping serieus neemt en zijn huid duur verkoopt in het te vormen Rutte IV. Want het enige dat ons kan wapenen tegen marketing-praat en oppervlakkige eerste indrukken, is een bevolking die weer zelf leert nadenken.
Beeld: Ja, deze campagneposter is uit 2017, maar lijkt ook nu van toepassing.
