Asset 14

Nederlandse journalisten herkennen fascisme niet

Hard//talk: Nederlandse journalisten herkennen fascisme niet

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Op 1 januari 2019 zal de oud-militair Jair Bolsonaro aantreden als president van Brazilië. De man die het dictatoriale verleden van Brazilië verheerlijkt, voorstander is van martelen en de komst van zijn dochter na vier zoons 'een moment van zwakte' noemde. Nederlandse media schrijven te verzachtend over Bolsonaro's verkiezing, en dat is een kwalijke zaak, schrijft Naomí Combrink.

Vorige week werd de extreemrechtse fascist Jair Bolsonaro tot president van Brazilië verkozen. Hoewel zijn verkiezing voor velen geen nieuws zal zijn, is het in verband brengen van fascisme met deze Bolsonaro misschien wel nieuw. In de Nederlandse media werd er voornamelijk van een ‘rechtse’ of ‘conservatieve’ populist gesproken. Terwijl er na een blik op zijn standpunten eigenlijk geen twijfel over zou moeten bestaan: Bolsonaro is, in de brede zin van het woord, een fascist. Toch lijkt er in de Nederlandse media een grote weerzin om dit te benoemen.

De Volkskrant kopte bijvoorbeeld ‘Missie van Bolsonaro is volbracht: nu kan hij Brazilië weer groot en veilig maken’. Dit werd onder druk van verontwaardigde twitteraars later aangepast met wat aanhalingstekens. Maar het heeft er toch gestaan, en het is tekenend voor een medialandschap waarin zelfs de meest extreme fascisten kunnen rekenen op een plekje in de normale politiek, vaak onder de noemer van ‘rechts populisme’. Dit gebeurt steeds vaker (zoals je in deze uitstekende analyse kan lezen). Bij Bolsonaro is het, gezien zijn openlijke fascistische houding, wel heel prangend. In veel artikelen wordt alleen gesteld dat Bolsonaro door zijn tegenstanders als 'racist en gevaar voor de democratie' wordt gezien, alsof beide dingen niet kraakhelder en gewoon feitelijk juist zijn. Oordeel zelf maar. Een klein overzicht van Bolsonaro’s plannen en standpunten:

- Hij wil het land zuiveren van zo ongeveer iedereen aan zijn linkerzijde. ‘It will be a cleansing never seen in Brazilian history’.
- Hij wil de reservaten voor inheemse Braziliaanse bevolking opheffen, en de ranchers bewapenen. Implicerend dat de inheemse bevolking mag worden afgeschoten.
- Hij gaat de politie een vrijbrief te geven om ‘verdachten’ neer of dood te schieten. De politie kan dan niet meer aansprakelijk worden gesteld voor het vermoorden van wie dan ook.
- Hij gaat wapenverkoop nog makkelijker te maken.
- Hij wil ngo’s ─ organisaties zoals Greenpeace en WNF ─ binnen Brazilië verbieden.
- Hij is van plan bepaalde vakbonden als terroristische organisaties te gaan rekenen.
- Hij is voor de afschaffing van mensenrechten (wat geen verrassing moet zijn als je naar de rest van zijn standpunten kijkt).
- Hij heeft gezegd dat er bij de vorige dictatuur 30.000 mensen te weinig zijn vermoord.

Al deze aankondigingen staan nog los van de plannen die onvermijdelijk zullen volgen op basis van zijn beruchte opvattingen over niet-cis mensen, niet-hetero’s, vrouwen en mensen van kleur.

In de Nederlandse media worden zijn plannen verbazingwekkend vaak gebagatelliseerd. Het nieuws van de dagen na de verkiezingen leunde vooral richting de conclusie dat Bolsonaro's beloftes campagnepraat waren en dat het nu hij verkozen is (net als bij Trump), vast wel zou loslopen. Ook werd geopperd dat hij noodgedwongen toch compromissen met de oppositie zal moeten sluiten.

Er is weinig reden om aan te nemen dat Bolsonaro volgens de spelregels van de democratie zal spelen.

Dit optimisme neemt alleen niet in ogenschouw dat Bolsonaro hoogstwaarschijnlijk een dictatuur zal invoeren. Dat is een veilige aanname: hij dweept met zijn nostalgie naar de vorige dictatuur in Brazilië, hij heeft nauwe banden met het leger en heeft voor de verkiezingen al aangekondigd dat hij mogelijk verlies sowieso niet zou accepteren. Er is weinig reden om aan te nemen dat Bolsonaro volgens de spelregels van de democratie zal spelen.

Ook is er weinig reden om aan te nemen dat hij al deze dingen slechts zei om de verkiezingen te winnen. Het in de media getoonde verlangen zijn verkiezing optimistisch te bekijken (waar dit stuk in De Groene Amsterdammer en deze blog belangrijke uitzonderingen op vormen), lijkt vooral voort te komen uit weerzin tegen het alternatief: als we Bolsonaro op zijn woorden geloven dan is zijn verkiezing behoorlijk vergelijkbaar met Hitler’s verkiezing in ‘33.

Het is al begonnen. In naam van Bolsonaro worden universiteiten binnengevallen door militaire politie, wordt opgeroepen om docenten die tegen Bolsonaro zijn aan te geven, wordt inheemse bevolking aangevallen en worden vrouwen verkracht en mensen van kleur en LHBT+’s bedreigd en vermoord. Het fascisme is in Brazilië zo goed als teruggekeerd. Extreemrechtse mensen in Nederland zullen zich gesterkt voelen door elke hate crime, afschaffing van fundamentele rechten (zoals recht op proces) en andere fascistische stappen aldaar. Om ons daartegen te wapenen hebben we op zijn minst journalisten nodig die het fascistische beestje bij zijn naam durven te noemen.

Beeld: Alessandro Dias via Flickr

Mail

Naomí Combrink is patriarchaatsloper, literatuur- en cultuurwetenschapper, verhalenverslaafde en weet nog steeds niet of ze zich nu schrijfster of schrijver wil noemen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: Homo homini lupus

Homo homini lupus

Sebastian Eisenberg volgt het nieuws van wolvin Noëlla en haar pups op de voet. Lees meer

Nieuws in beeld: Geen heil in het 'onheilshuis'

Geen heil in het 'onheilshuis'

Het ogenschijnlijk onschuldige adres Qingcheng Park 14-3-202 in Bejing werd na een zesvoudige moord een 'xiongzhai': een huis dat ongeluk brengt en schier onverkoopbaar is. Lees meer

10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

Nieuws in beeld: 16

Als de kwakzalver per ongeluk gelijk heeft

Het vinden van nieuwe toepassingen voor bestaande medicijnen is een serieus nieuw onderzoeksveld geworden. Lees meer

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Kwam Hans Klok een mooie show geven, of kregen we hem echt te kennen? Lees meer

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Birney troostte iedereen, behalve zichzelf, zag Iris van der Werff. Want verdriet heb je om de anderen en zelfmedelijden is taboe. Lees meer

Nieuws in beeld: Vluchten kan niet meer

In de race tegen klimaatverandering rennen wij de verkeerde kant op

Er is geen ontkennen meer aan: de aarde is al in rap tempo aan het opwarmen en ook de schuldvraag is lang en breed beantwoord. Deden (westerse) mensen tot nu toe hun best voor klimaatverandering weg te rennen, nu is het toch echt tijd om te erkennen dat wij haar veroorzaken. Lees meer

- Sevdaliza in Zomergasten Titel en URL nog aanpassen -

Sevdaliza trok 'show, don’t tell' door tot in het extreme

De vierde Zomergast van 2021 liet het ene prachtige fragment na het andere zien ter ondersteuning van haar boodschap van vrijheid, menselijkheid en ruimte op plekken waar dat niet vanzelfsprekend is. Concrete handvatten bood ze, net als in haar kunst, nauwelijks, zag Ruby Sanders. Of dat erg is? Lees meer

Nieuws in beeld: U had een schip besteld?

Nog altijd zorgen om bezorgschip

Ruim vier maanden langer duurde zijn reis, maar vorige week kwam-ie eindelijk aan in de haven van Rotterdam: het 'blokkeerschip' Ever Given, dat dagenlang vastzat in het Suezkanaal en daar een groot deel van de wereldhandel frustreerde. Maar wie denkt dat aan de beproevingen van het schip daarmee een eind is gekomen, heeft het mis. Lees meer

Automatische concepten 71

Gilgamesj gaat naar huis

Illustrator Sebastian Eisenberg was onder de indruk van de repatriëring van maar liefst 17.000 gestolen Irakese artefacten, die terug naar huis worden gestuurd. Lees meer

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer