Asset 14

Nederlandse journalisten herkennen fascisme niet

Hard//talk: Nederlandse journalisten herkennen fascisme niet

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Op 1 januari 2019 zal de oud-militair Jair Bolsonaro aantreden als president van Brazilië. De man die het dictatoriale verleden van Brazilië verheerlijkt, voorstander is van martelen en de komst van zijn dochter na vier zoons 'een moment van zwakte' noemde. Nederlandse media schrijven te verzachtend over Bolsonaro's verkiezing, en dat is een kwalijke zaak, schrijft Naomí Combrink.

Vorige week werd de extreemrechtse fascist Jair Bolsonaro tot president van Brazilië verkozen. Hoewel zijn verkiezing voor velen geen nieuws zal zijn, is het in verband brengen van fascisme met deze Bolsonaro misschien wel nieuw. In de Nederlandse media werd er voornamelijk van een ‘rechtse’ of ‘conservatieve’ populist gesproken. Terwijl er na een blik op zijn standpunten eigenlijk geen twijfel over zou moeten bestaan: Bolsonaro is, in de brede zin van het woord, een fascist. Toch lijkt er in de Nederlandse media een grote weerzin om dit te benoemen.

De Volkskrant kopte bijvoorbeeld ‘Missie van Bolsonaro is volbracht: nu kan hij Brazilië weer groot en veilig maken’. Dit werd onder druk van verontwaardigde twitteraars later aangepast met wat aanhalingstekens. Maar het heeft er toch gestaan, en het is tekenend voor een medialandschap waarin zelfs de meest extreme fascisten kunnen rekenen op een plekje in de normale politiek, vaak onder de noemer van ‘rechts populisme’. Dit gebeurt steeds vaker (zoals je in deze uitstekende analyse kan lezen). Bij Bolsonaro is het, gezien zijn openlijke fascistische houding, wel heel prangend. In veel artikelen wordt alleen gesteld dat Bolsonaro door zijn tegenstanders als 'racist en gevaar voor de democratie' wordt gezien, alsof beide dingen niet kraakhelder en gewoon feitelijk juist zijn. Oordeel zelf maar. Een klein overzicht van Bolsonaro’s plannen en standpunten:

- Hij wil het land zuiveren van zo ongeveer iedereen aan zijn linkerzijde. ‘It will be a cleansing never seen in Brazilian history’.
- Hij wil de reservaten voor inheemse Braziliaanse bevolking opheffen, en de ranchers bewapenen. Implicerend dat de inheemse bevolking mag worden afgeschoten.
- Hij gaat de politie een vrijbrief te geven om ‘verdachten’ neer of dood te schieten. De politie kan dan niet meer aansprakelijk worden gesteld voor het vermoorden van wie dan ook.
- Hij gaat wapenverkoop nog makkelijker te maken.
- Hij wil ngo’s ─ organisaties zoals Greenpeace en WNF ─ binnen Brazilië verbieden.
- Hij is van plan bepaalde vakbonden als terroristische organisaties te gaan rekenen.
- Hij is voor de afschaffing van mensenrechten (wat geen verrassing moet zijn als je naar de rest van zijn standpunten kijkt).
- Hij heeft gezegd dat er bij de vorige dictatuur 30.000 mensen te weinig zijn vermoord.

Al deze aankondigingen staan nog los van de plannen die onvermijdelijk zullen volgen op basis van zijn beruchte opvattingen over niet-cis mensen, niet-hetero’s, vrouwen en mensen van kleur.

In de Nederlandse media worden zijn plannen verbazingwekkend vaak gebagatelliseerd. Het nieuws van de dagen na de verkiezingen leunde vooral richting de conclusie dat Bolsonaro's beloftes campagnepraat waren en dat het nu hij verkozen is (net als bij Trump), vast wel zou loslopen. Ook werd geopperd dat hij noodgedwongen toch compromissen met de oppositie zal moeten sluiten.

Er is weinig reden om aan te nemen dat Bolsonaro volgens de spelregels van de democratie zal spelen.

Dit optimisme neemt alleen niet in ogenschouw dat Bolsonaro hoogstwaarschijnlijk een dictatuur zal invoeren. Dat is een veilige aanname: hij dweept met zijn nostalgie naar de vorige dictatuur in Brazilië, hij heeft nauwe banden met het leger en heeft voor de verkiezingen al aangekondigd dat hij mogelijk verlies sowieso niet zou accepteren. Er is weinig reden om aan te nemen dat Bolsonaro volgens de spelregels van de democratie zal spelen.

Ook is er weinig reden om aan te nemen dat hij al deze dingen slechts zei om de verkiezingen te winnen. Het in de media getoonde verlangen zijn verkiezing optimistisch te bekijken (waar dit stuk in De Groene Amsterdammer en deze blog belangrijke uitzonderingen op vormen), lijkt vooral voort te komen uit weerzin tegen het alternatief: als we Bolsonaro op zijn woorden geloven dan is zijn verkiezing behoorlijk vergelijkbaar met Hitler’s verkiezing in ‘33.

Het is al begonnen. In naam van Bolsonaro worden universiteiten binnengevallen door militaire politie, wordt opgeroepen om docenten die tegen Bolsonaro zijn aan te geven, wordt inheemse bevolking aangevallen en worden vrouwen verkracht en mensen van kleur en LHBT+’s bedreigd en vermoord. Het fascisme is in Brazilië zo goed als teruggekeerd. Extreemrechtse mensen in Nederland zullen zich gesterkt voelen door elke hate crime, afschaffing van fundamentele rechten (zoals recht op proces) en andere fascistische stappen aldaar. Om ons daartegen te wapenen hebben we op zijn minst journalisten nodig die het fascistische beestje bij zijn naam durven te noemen.

Beeld: Alessandro Dias via Flickr

Mail

Naomí Combrink is patriarchaatsloper, literatuur- en cultuurwetenschapper, verhalenverslaafde en weet nog steeds niet of ze zich nu schrijfster of schrijver wil noemen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
Lees meer
het laatste
Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Racisme is een diep verweven onderdeel van het narratief van Nederland, waar we nog dagelijks de gevolgen van kunnen zien en voelen. Het is niet genoeg om je stil en afzijdig te houden van onrecht: verandering vereist actie. Lees meer

Echte schrijvers stellen uit

Echte schrijvers stellen uit

Elke schrijver is bekend met uitstelgedrag. Professioneel uitsteller Nicolas Voet legt in zijn essay uit waar het gelummel vandaan komt, en waarom het broodnodig is. Lees meer

Terra Infirma (deel 1)

Terra Infirma (deel 1)

Terwijl het coronavirus zich in de eerste maanden van 2020 over de wereld verspreidde en verschillende overheden verschillende maatregelen troffen, observeerde Nicky Runge de gang van zaken in haar woonplaats Hongkong. Lees meer

 Anderhalvemetergymnastiek

Anderhalvemetergymnastiek

Voor illustrator Jente Hoogeveen kan 1 juli niet snel genoeg komen: dan mogen de eerste mensen weer mondjesmaats naar de sportschool. Hoe dat eruitziet? Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

 De ene bij is de andere niet

De ene bij is de andere niet

Wat als de ene bijensoort (onze geliefde honingbij) 299 andere bijensoorten verdrukt? Lees meer

 Damien Hirst is verknipt

Damien Hirst is verknipt

Ruim 30.000 dollar betaalde het New Yorkse kunstcollectief MSCHF voor een werk van Damien Hirst: een zeefdruk met 88 gekleurde stippen in elf rijen van acht. Geen weggegooid geld, als je het werk vervolgens in stukjes doorverkoopt. Lees meer

Reflecties van een proefkonijn

Reflecties van een proefkonijn (deel 3)

'Er is veel dat de wetenschap tot nu toe voor mekaar heeft weten te boksen, maar nog geen remedie tegen sociaal ongemak. Hoeft ook niet. Gaat vanzelf weer over.' Lees meer

Filmtrialoog: Solaris

Solaris

'Solaris' uit 1972 blijkt de perfecte film om in thuisquarantaine te bekijken. Lees meer

Hard//talk: Uit de coronacrisis een nieuwe economie in

Vanuit de coronacrisis naar een nieuwe economie

Als we nu echt rechtvaardig en solidair te werk willen gaan, moeten we de behoeftes van zwaar getroffen groepen zoals daklozen en vluchtelingen centraal stellen. Lees meer

Beste Susan

Beste Susan

Susan Sontag uitte zich nooit publiekelijk over haar lesbische geaardheid. Is dat wel eerlijk, vraagt Fien Veldman zich af. Ben je de maatschappij iets verplicht? Is er opheldering nodig als je seksuele identiteit niet uit je uiterlijk op te maken valt? En hoe zou je je dan moeten presenteren?  Lees meer

 Schrödingers Dictator

Schrödingers Dictator

Kim Jong-Uns onzichtbaarheid is voer voor speculaties: hij zou zijn overleden tijdens een operatie, zoek zijn of gewond geraakt bij een raketlancering. Dood of levend, zolang Kim zich niet in het openbaar heeft vertoond, is het enige logische antwoord: hij is het allebei. Pirmin Rengers illustreerde de dictator in superpositie. Lees meer

 De anderhalvemetersamenleving botst

De anderhalvemetersamenleving botst

In Apeldoorn proberen dertig kermisexploitanten de 'Kermis nieuw stijl' uit. Gaat prima. Lees meer

Dagboek van een proefkonijn

Dagboek van een proefkonijn (deel 2)

Hoelang houden mensen het vol in een kliniek en bloeit er weleens liefde op tussen proefpersonen? Oscar Spaans deed eind vorig jaar mee aan medicijnonderzoek en verwerkte zijn notities tot een driedelige serie. Lees meer

 Groetjes uit mijn woonkamer

Groetjes uit mijn woonkamer

Jente Hoogeveen was er snel uit: als zij niet naar de tropen kan, haalt ze de tropen net zo makkelijk haar woonkamer. Lees meer

Het begin van een rouwwoordenboek

Het begin van een rouwwoordenboek

Na de dood van haar moeder besefte Babet te Winkel dat ze haar gevoelens niet met bestaande woorden kon omschrijven. Dus sloeg ze zelf aan het schrijven van een nieuw 'rouwwoordenboek'. Lees meer

Overwegingen van een proefkonijn (deel 1)

Overwegingen van een proefkonijn (deel 1)

Wie zijn de mensen die zich als proefpersoon aanmelden en wat drijft hen? Oscar Spaans deed eind vorig jaar mee aan medicijnonderzoek en verwerkte zijn notities tot een driedelige serie. Lees meer

Sluit jezelf op in je huis, niet in je hoofd

Sluit jezelf op in je huis, niet in je hoofd

Heeft de huidige coronapandemie zin? Of hoeven we die vraag überhaupt niet te stellen? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan