Asset 14

Nederlandse journalisten herkennen fascisme niet

Hard//talk: Nederlandse journalisten herkennen fascisme niet

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Op 1 januari 2019 zal de oud-militair Jair Bolsonaro aantreden als president van Brazilië. De man die het dictatoriale verleden van Brazilië verheerlijkt, voorstander is van martelen en de komst van zijn dochter na vier zoons 'een moment van zwakte' noemde. Nederlandse media schrijven te verzachtend over Bolsonaro's verkiezing, en dat is een kwalijke zaak, schrijft Naomí Combrink.

Vorige week werd de extreemrechtse fascist Jair Bolsonaro tot president van Brazilië verkozen. Hoewel zijn verkiezing voor velen geen nieuws zal zijn, is het in verband brengen van fascisme met deze Bolsonaro misschien wel nieuw. In de Nederlandse media werd er voornamelijk van een ‘rechtse’ of ‘conservatieve’ populist gesproken. Terwijl er na een blik op zijn standpunten eigenlijk geen twijfel over zou moeten bestaan: Bolsonaro is, in de brede zin van het woord, een fascist. Toch lijkt er in de Nederlandse media een grote weerzin om dit te benoemen.

De Volkskrant kopte bijvoorbeeld ‘Missie van Bolsonaro is volbracht: nu kan hij Brazilië weer groot en veilig maken’. Dit werd onder druk van verontwaardigde twitteraars later aangepast met wat aanhalingstekens. Maar het heeft er toch gestaan, en het is tekenend voor een medialandschap waarin zelfs de meest extreme fascisten kunnen rekenen op een plekje in de normale politiek, vaak onder de noemer van ‘rechts populisme’. Dit gebeurt steeds vaker (zoals je in deze uitstekende analyse kan lezen). Bij Bolsonaro is het, gezien zijn openlijke fascistische houding, wel heel prangend. In veel artikelen wordt alleen gesteld dat Bolsonaro door zijn tegenstanders als 'racist en gevaar voor de democratie' wordt gezien, alsof beide dingen niet kraakhelder en gewoon feitelijk juist zijn. Oordeel zelf maar. Een klein overzicht van Bolsonaro’s plannen en standpunten:

- Hij wil het land zuiveren van zo ongeveer iedereen aan zijn linkerzijde. ‘It will be a cleansing never seen in Brazilian history’.
- Hij wil de reservaten voor inheemse Braziliaanse bevolking opheffen, en de ranchers bewapenen. Implicerend dat de inheemse bevolking mag worden afgeschoten.
- Hij gaat de politie een vrijbrief te geven om ‘verdachten’ neer of dood te schieten. De politie kan dan niet meer aansprakelijk worden gesteld voor het vermoorden van wie dan ook.
- Hij gaat wapenverkoop nog makkelijker te maken.
- Hij wil ngo’s ─ organisaties zoals Greenpeace en WNF ─ binnen Brazilië verbieden.
- Hij is van plan bepaalde vakbonden als terroristische organisaties te gaan rekenen.
- Hij is voor de afschaffing van mensenrechten (wat geen verrassing moet zijn als je naar de rest van zijn standpunten kijkt).
- Hij heeft gezegd dat er bij de vorige dictatuur 30.000 mensen te weinig zijn vermoord.

Al deze aankondigingen staan nog los van de plannen die onvermijdelijk zullen volgen op basis van zijn beruchte opvattingen over niet-cis mensen, niet-hetero’s, vrouwen en mensen van kleur.

In de Nederlandse media worden zijn plannen verbazingwekkend vaak gebagatelliseerd. Het nieuws van de dagen na de verkiezingen leunde vooral richting de conclusie dat Bolsonaro's beloftes campagnepraat waren en dat het nu hij verkozen is (net als bij Trump), vast wel zou loslopen. Ook werd geopperd dat hij noodgedwongen toch compromissen met de oppositie zal moeten sluiten.

Er is weinig reden om aan te nemen dat Bolsonaro volgens de spelregels van de democratie zal spelen.

Dit optimisme neemt alleen niet in ogenschouw dat Bolsonaro hoogstwaarschijnlijk een dictatuur zal invoeren. Dat is een veilige aanname: hij dweept met zijn nostalgie naar de vorige dictatuur in Brazilië, hij heeft nauwe banden met het leger en heeft voor de verkiezingen al aangekondigd dat hij mogelijk verlies sowieso niet zou accepteren. Er is weinig reden om aan te nemen dat Bolsonaro volgens de spelregels van de democratie zal spelen.

Ook is er weinig reden om aan te nemen dat hij al deze dingen slechts zei om de verkiezingen te winnen. Het in de media getoonde verlangen zijn verkiezing optimistisch te bekijken (waar dit stuk in De Groene Amsterdammer en deze blog belangrijke uitzonderingen op vormen), lijkt vooral voort te komen uit weerzin tegen het alternatief: als we Bolsonaro op zijn woorden geloven dan is zijn verkiezing behoorlijk vergelijkbaar met Hitler’s verkiezing in ‘33.

Het is al begonnen. In naam van Bolsonaro worden universiteiten binnengevallen door militaire politie, wordt opgeroepen om docenten die tegen Bolsonaro zijn aan te geven, wordt inheemse bevolking aangevallen en worden vrouwen verkracht en mensen van kleur en LHBT+’s bedreigd en vermoord. Het fascisme is in Brazilië zo goed als teruggekeerd. Extreemrechtse mensen in Nederland zullen zich gesterkt voelen door elke hate crime, afschaffing van fundamentele rechten (zoals recht op proces) en andere fascistische stappen aldaar. Om ons daartegen te wapenen hebben we op zijn minst journalisten nodig die het fascistische beestje bij zijn naam durven te noemen.

Beeld: Alessandro Dias via Flickr

Mail

Naomí Combrink is patriarchaatsloper, literatuur- en cultuurwetenschapper, verhalenverslaafde en weet nog steeds niet of ze zich nu schrijfster of schrijver wil noemen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

 The Notorious RBG is niet meer

The Notorious RBG is niet meer

Illustrator Pirmin Rengers maakte dit prachtige portret ter ere van Ruth Bader Ginsburg, de Amerikaanse opperrechter die afgelopen vrijdag overleed. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Filmtrialoog: De Beentjes van Sint Hildegaard

De Beentjes van Sint Hildegard

Onze redacteurs zagen het speelfilmdebuut van Herman Finkers als acteur en scenarist, een sympathiek liefdesverhaal dat desalniettemin de nodige pijn niet schuwt. Lees meer

 Eet je bord leeg!

Eet je bord leeg!

De Chinese president Xi Jinping heeft de aanval geopend op voedselverspilling in zijn land. Lees meer

 Geef mij mijn (waan)zin

Geef mij mijn (waan)zin

Illustrator Rueben Millenaar ziet het kookpunt van de onvrede om de coronamaatregelen steeds dichterbij komen. Lees meer

Tempo Doeloe -

Tempo Doeloe - Verbonden met een omstreden verleden

De jaarlijkse herdenking van de capitulatie van Japan in 1945 roept bij Vivian Mac Gillavry gemengde gevoelens op. Als tweede generatie oorlogsslachtoffer groeide ze op met nostalgische verhalen over Tempo Doeloe, maar vindt ze de steeds luider klinkende kritiek op het koloniale verleden terecht. Een essay over het omgaan met een koloniaal verleden in je familie, verbintenis voelen en je eigen gedachten daarover vormen. Lees meer

 Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Realityknaller Big Brother komt terug, en er is beslist geen tekort aan aanmeldingen. Lees meer

Filmtrialoog: Der Fall Collini

Der Fall Collini

Redacteurs Ruby Sanders, Rosanna Baas en Oscar Spaans togen naar de bioscoop om Der Fall Collini te zien, een rechtbankthriller met een verrassende inkijk op een onderbelicht stukje naoorlogse geschiedenis. Lees meer

Op de corona-top waande Rutte zich in zijn eigen sprookje

Op de corona-top geloofde alleen Rutte zijn eigen sprookje

Onder het mom van solidariteit probeerde onze premier destructief neoliberalisme te exporteren. Daarmee schiet hij Nederland alleen maar in de voet. Lees meer

 Flierefluiters op tournee

Flierefluiters op tournee

Waarschijnlijk pikten de vogeltjes het lied op tijdens het overwinteren in nabijheid van hun soortgenoten uit het westen. Maar waarom nou juist déze hit het goed doet? Dat blijft voorlopig waarschijnlijk een raadsel. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Typhoon bleek een meer dan vriendelijke eerste Zomergast; vrolijk en inspirerend genoeg om Janine Abbring een lesje ‘wokeness voor beginners’ te geven. Maar vliegt de tijd voorbij terwijl je kijkt? Dat niet. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan