Asset 14

Laïcité, niet eens zo’n gek idee

Automatische concepten 10

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Alle kinderen verdienen dezelfde kans om kritisch te leren denken, hun eigen mening te vormen en zichzelf te ontplooien. Godsdienstonderwijs hoort daarom niet thuis op de basis- en middelbare school, aldus Ela Colak.

Onze kleine natie is wereldwijd bekend als vrijplaats voor religies. Tegelijkertijd willen we onze verlichtingswaarden en vrijheden waarborgen, wat weer tot botsingen leidt met conservatieve gelovigen. Een strenge scheidslijn tussen kerk en staat, oftewel laïcité, kennen we niet. Privé mag iedereen bidden en geloven wat ie wil, maar ik gun kinderen, en met name meisjes met een islamitische achtergrond zoals ik, autonomie tijdens hun ontwikkeling – en wel door religie te weren uit het klaslokaal.

Wist jij wie je was op je elfde? Waar je in geloofde? Wat je later wilde worden? Ik wist vrij weinig, behalve dat ik verkering wilde met alle Backstreet Boys. Iets waar ik toen niet in geloofde is God, te danken aan mijn liberale ouders die me niks hebben opgelegd. Dit in tegenstelling tot mijn vriendin T.: ze verscheen op haar elfde met een hoofddoek op onze openbare basisschool. Ik zag mijn brutale vriendin transformeren in een vrome moslima, voor wie zwemmen en buitenspelen met jongens ineens geen optie meer was.

Voordat men me verdenkt van extreemrechtse sentimenten: ik ben nog altijd vóór vrijheid van religie. Als ouders hun kinderen buiten schooltijd naar de kerk of koranles willen sturen, staat het hen vrij. Als volwassenen zich vrijwillig willen onderwerpen aan een God, prima.

Ik ben het niet eens met ultrarechtse geluiden die de islam niet vinden thuishoren in onze ‘joods-christelijke staat’, maar het andere uiterste, namelijk de diversiteitspolitiek van het meest verstikkende linkse kamp, kan me ook niet bekoren. Hoe nu verder? Waar is het midden?

Ik ben het beu dat we ons blijven verwonderen over de ongelijke behandeling van mannen en vrouwen, terwijl we dit tegelijkertijd toestaan op basisscholen.

Toen ik het manifest van Vrij Links vorig jaar onder ogen kreeg, dacht ik: waarom kwamen we hier niet eerder op? De betogers van dit pamflet, onder meer regisseur Eddy Terstall en oud-PvdA-Kamerlid Keklik Yücel, zeggen wat ik al langer denk, maar niet hardop durfde te zeggen: schaf het bijzonder geloofsonderwijs tijdens reguliere lesuren af. De basis voor ontplooiing is namelijk onderzoek doen, twijfel en kritisch leren nadenken, in tegenstelling tot dogma’s die met de paplepel worden ingegoten. In het ergste geval zetten die dogma’s onze persoonlijke vrijheden onder druk, en kunnen zaken als homofobie, geslachtsongelijkheid en geloofsdruk een vlucht nemen.

Ik ben het beu dat we ons blijven verwonderen over de ongelijke behandeling van mannen en vrouwen, terwijl we dit tegelijkertijd toestaan op basisscholen. En wat te denken van schaamteloze homofobie, getuige een reformatorische schoolbestuurder die onlangs de Nashville-verklaring ondertekende? Je zou maar een leerling van hem zijn en tegelijkertijd worstelen met je seksualiteit.

We moeten meisjes en jongens een zo neutraal mogelijke omgeving bieden in het basis- en middelbaar onderwijs. Ze verdienen ongeacht hun diverse achtergronden evenveel kans om zich te ontwikkelen, geestelijk én lichamelijk. Pas dan hebben ze de vrijheid om hun volwassen levens, met of zonder toewijding aan God, naar eigen inzicht in te vullen.

Beeld: Ka-Tjun Hau

Mail

Ela Colak (1987) schrijft onder het mom van 'write what you know' graag over het spanningsveld van leven met twee culturen. Ze studeerde Engelse Literatuur en Amerikanistiek en werkt in haar vrije tijd aan korte verhalen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
Verwachtingen

Verwachtingen

In dit openhartige en genuanceerde essay deelt Sharon van Oost haar twijfels bij het grootbrengen van een jongen in deze vrouwonvriendelijke wereld. Hoeveel ruimte zal ze hem geven? Heeft ze zijn gender niet al te veel bepaald? Hoe kan ze hem helpen om zelf uit te vinden wat mannelijkheid voor hem betekent? Lees meer

:Metamorfosen in het Rijksmuseum: verkrachtingscultuur tentoongesteld, maar niet gecontextualiseerd

Metamorfosen in het Rijksmuseum: verkrachtingscultuur tentoongesteld, maar niet gecontextualiseerd

Tussen marmeren goden en mythologische meesterwerken in de tentoonstelling 'Metamorfosen' ziet Nina Läuger vooral een pijnlijk gebrek aan context. Ze vraagt zich af waarom het Rijksmuseum geweld, misogynie en verkrachting in klassieke kunst toont zonder die beelden echt vanuit het heden te bevragen. Lees meer

:Athene: Ergens tussen Grindr, Griekse oudheid en cruisegebieden

Athene: Ergens tussen Grindr, Griekse oudheid en cruisegebieden

Datingapps: een vloek en een zegen. Enerzijds laten ze je toe zonder grenzen gelijkgestemden te ontmoeten, anderzijds monetariseren ze je seks- en relatiebehoeftes. Bestaat er een best of both worlds? Onder de Griekse zon overdenkt Sharvin Ramjan de liefde in al haar vormen. Lees meer

Reuzenalken

De laatste reuzenalk en wat hij ons leert over de klimaatcrisis

In een Brusselse opslagkast staat een vogel die we nooit meer levend zullen zien. We weten al eeuwen hoe soorten verdwijnen en toch lijken we opnieuw weer toe te kijken. Wanneer wordt weten eindelijk handelen? Lees meer

:Kraamtranen: hoe de postpartum depressie de roze wolk van het moederschap doorprikt

Kraamtranen: hoe de postpartum depressie de roze wolk van het moederschap doorprikt

In ons collectieve geheugen lijkt er weinig plaats voor moeders* die na de bevalling lijden aan depressieve gevoelens: deze verhalen ondermijnen het klassieke beeld van het moederschap als een roze wolk. Gelukkig brengen steeds meer vertellingen nuance aan, waarbij de vraag rijst in hoeverre we als maatschappij verantwoordelijkheid dragen voor de eenzaamheid die kersverse moeders kan overvallen. Een essay door Anne Louïse van den Dool. Lees meer

:Over taboedoorbrekende literatuur en langharige auteurs: I Hate Henry

Over taboedoorbrekende literatuur en langharige auteurs: I Hate Henry

Is literatuur links of rechts? Sarah Neutkens duikt in twee klassiekers en gaat na of ze wel zo links zijn als vaak wordt beweerd. Lees meer

Winnaar Hooray for the Essay 2026 - Wat zo is

over samen niet weten

Anne Louïse van den Dool won met het essay 'Een middenwereld: over samen niet weten' de derde plaats van Hooray for the Essay 2026. Lees meer

Winnaar Hooray for the Essay 2026 - Wat zo is

Tweede plaats Hooray for the Essay 2026 - Dat is dan jouw waarheid

Saar Lermytte won de tweede plek van Hooray for the Essay 2026 met het essay Dat is dan jouw waarheid Lees meer

Steen 1

Steen

Stel je eens voor hoe een relatie met een steen kan beginnen, hoe die eruitziet en waarin jullie elkaar zullen vinden. Sjoukje Kamphorst neemt je mee op een literaire reis langs verloren zwerfkeien, gebarsten geliefdes en zinloos geploeter. ‘Wat een steen te zeggen heeft, kan alleen maar van groot gewicht zijn.’ Lees meer

Winnaar Hooray for the Essay 2026 - Wat zo is

Winnaar Hooray for the Essay 2026 - Wat zo is

Melissa Dhondt won de eerste prijs van Hooray for the Essay 2026, met haar essay ‘Wat zo is’ waarin ze haar moeders relatie tot alcohol op een invoelende manier beschrijft. De wedstrijd is een samenwerking tussen DeBuren, Rekto:Verso en Hard//hoofd. Lees meer

Nieuwe Mina’s, oude lessen

Nieuwe Mina’s, oude lessen

Rocher Koendjbiharie en Tamara Hartman schreven een essay over de Nederlandse geschiedenis van het feminisme en kritiek op de Dolle Mina’s binnen een kader van intersectionaliteit voor een boekpublicatie van de Dolle Mina’s. Er kwam feedback dat het stuk ‘te moeilijk’ en niet ‘speels’ genoeg was – een vanoudse kritiek wanneer over racisme of witheid geschreven wordt. Ze besloten zich terug te trekken en plaatsten dit incident binnen de context van systematische witheid van de Dolle Mina’s. Nu lees je het essay hier, op Hard//hoofd. Lees meer

Laatste woorden

Laatste woorden

Na een overlijden in de familie, vraagt Vera Corben zich af welke geluiden permanent in ons hoofd wonen. Is dat de score van het leven? Hoe klinkt die dan? En is de dood dan niet meer dan de afwezigheid van dat geluid? Lees meer

Tmettigh x tseghnas 8

Tmettigh x tseghnas

'Ontvreemd en onthéémd,' schrijft Imane Karroumi El Bouchtati over Riffijnse sieraden. Wat betekent dit zilver voor haar en haar identiteit? Lees meer

Neil Armstrong (they/them) 1

Daar ben je, hier zijn we

BredaPhoto, Pride Photo en Tilt organiseerden de tentoonstelling ‘Levenslijnen – queer verhalen in beeld’ en vroegen vier queer auteurs een brief te schrijven aan een geportretteerde. Vandaag lees je de brief van Ayden Carlo: 'Dit hier lijkt helemaal niet over jou te gaan en dat is precies waarom ik je schrijf.' Lees meer

We herkennen vroege signalen van partnergeweld, maar als een bevriende staat geweld pleegt zijn we ineens stekeblind

We herkennen vroege signalen van partnergeweld, maar als een bevriende staat geweld pleegt zijn we ineens stekeblind

Wat als je ogen werken, maar je de patronen niet herkent? Marthe van Bronkhorst kijkt terug op een week van sneeuw en ICE. Lees meer

Neil Armstrong (they/them)

Neil Armstrong (they/them)

BredaPhoto, Pride Photo en Tilt organiseerden de tentoonstelling ‘Levenslijnen – queer verhalen in beeld’ en vroegen vier queer auteurs een brief te schrijven aan een geportretteerde. Vandaag lees je de brief van Trijntje van de Wouw: ‘Ze zoeken zo hard naar buitenaardse wezens dat ze niet zien hoeveel er nog te ontdekken valt recht voor hun neus.’ Lees meer

 1

Beste Dimitri

In november 2025 organiseerden fotofestivals BredaPhoto en Pride Photo samen met Tilt de tentoonstelling ‘Levenslijnen – queer verhalen in beeld’. Daarin onderstreepten en vierden we het belang om in alle vrijheid te kunnen zijn wie je wilt zijn. Vier queer auteurs schreven een brief aan een van de geportretteerden. Lees meer

Taal als brug tussen AI en de menselijke creatie

Taal als brug tussen AI en de menselijke creatie

In een wereld waarin talen verdwijnen en technologie oprukt, stelt Axel Van den Eynden de vraag: kan AI een dode taal weer tot leven wekken? In een reflectieve zoektocht onderzoekt hij de (on)macht van digitale vooruitgang, en de verbindende kracht van taal, verhalen en woorden. Lees meer

Het is tijd om op een totaal andere manier naar de wereld te kijken

Het is tijd om op een totaal andere manier naar de wereld te kijken

Wat is magie? Een mysterieuze familiering gaf Marthe van Bronkhorst een ander perspectief. Lees meer

Lees dit boek vooral niet

Lees dit boek vooral niet

Wat doe je als je een boek leest dat totaal schuurt met je wereldbeeld, maar wel goed geschreven is? Dit overkwam boekenblogger Maartje van Tessel, toen ze een berichtje kreeg van een debutant met de vraag of ze zijn boek wilde lezen. Het zet haar aan het denken over wat literatuur kan en mag zijn. Lees meer

Lees Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Schrijf je nu in voor slechts €3 per maand en ontvang in september je eerste papieren tijdschrift. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer!