Asset 14

Kapitalisme en keuzevrijheid gaan niet samen

Hard//talk: Kapitalisme en keuzevrijheid gaan niet samen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Het traditionele economische model, waarin de vraag het aanbod bepaalt, is niet meer van deze tijd, betoogt Lotte Akkerman. Commerciële bedrijven vragen ons allang niet meer wat we willen, zij bepalen het voor ons.

Als het gaat om kapitalisme en keuzevrijheid is een van de meest onvolprezen filmscènes uit de recente geschiedenis één uit The Devil Wears Prada (2006). Protagonist en beginnend journalist Andy wil graag schrijven voor The New Yorker, maar komt terecht op de hoofdredactie van een groot modetijdschrift. Als haar bazin Miranda Priestly (Meryl Streep) moet kiezen tussen twee vergelijkbare broekriemen kan Andy haar lachen niet inhouden. Wat volgt is een vernietigende blik van de hoofdredactrice en een preek over hoe de jonge vrouw kan denken dat ze niks te maken heeft met de in haar ogen oppervlakkige industrie, maar er in werkelijkheid onlosmakelijk mee verbonden is. Haar niet-over-nagedachte blauwe trui is niet zomaar blauw, maar ceruleumblauw. De kleur werd in 2002 geïntroduceerd door een duur modehuis waarna anderen volgden. ‘It filtered down through department stores, and then trickled on down onto some Casual Corner where you no doubt fished it out of some clearance bin’, aldus Meryl.

Iedere keer als ik deze scène zie, probeer ik me aan Andy’s zijde te scharen en haar afkeer van de consumptiemaatschappij te delen. Tevergeefs, want Meryl overtuigt me steeds weer met haar betoog. Zij dwingt ons om na te denken over de ideeën en keuzes die we in een kapitalistische samenleving hebben en maken. Welke daarvan komen van onszelf en welke krijgen we ongemerkt opgelegd?

Onze vluchtpogingen worden opgeslokt, geïncorporeerd en op den duur vormgegeven door het systeem zelf.

In het tweede jaar van de middelbare school leerde ik van mijn economiedocent dat onze vrijemarkteconomie werkt volgens het principe van vraag en aanbod. Bedrijven leveren producten waar onder consumenten vraag naar is en de wisselwerking tussen deze twee partijen beïnvloedt de prijs van die producten. Als ik naar die blauwe trui kijk, de preek van Meryl aanhoor en het beteuterde gezicht van Andy zie, raak ik er echter steeds meer van overtuigd dat het aanbod de vraag bepaalt in plaats van andersom. Tegenwoordig beïnvloedt het aanbod van producten onze manier van denken zo sterk en tegelijk onopgemerkt, dat we denken dat we onze eigen authentieke vraag ontwikkelen terwijl we in werkelijkheid een speelbal zijn van het kapitalisme.

Dit economische systeem speelt niet alleen met de kleur van je trui, maar ook met je sneakers, je bril, je al dan niet zichtbare sokken, je ontharingsrituelen, de inrichting van je huis – met alle ideeën over wat we denken nodig te hebben, wat we moeten doen of zijn. En het gaat nog een stap verder dan dat, want iedere keer als we denken te kunnen ontsnappen aan de constructie van aanbod en vraag, heeft het systeem dat binnen no time door. Onze vluchtpogingen worden opgeslokt, geïncorporeerd en op den duur vormgegeven door het systeem zelf. Minder tijd doorbrengen op je telefoon? Los het op met een (betaalde) app. Niet meer bijdragen aan de vleesindustrie? De supermarkt voegt bloemkoolrijst toe aan het assortiment. Er zijn genoeg andere voorbeelden die in deze richting wijzen: tiny houses, normcore, niet-westerse vormen van denken en ontspannen, analoge fotografie enzovoort.

Eigenlijk zitten we met zijn allen in The Truman Show (1998). We zitten samen met Jim Carrey in zijn bootje, op de vlucht voor het onechte leven. Alleen zullen wij met onze boeg nooit de rand van de bubbel doorboren en de deur naar buiten vinden. De grens verschuift namelijk steeds verder. We zitten in een zeepbel die heel langzaam groter wordt doordat iemand er voorzichtig, bijna onmerkbaar zacht in blaast. Wanneer knapt een zeepbel?

Lotte Akkerman schreef deze bespiegeling op de werking van het kapitalisme in aanloop naar de voorstelling JR van het Vlaamse theatercollectief FC Bergman (‘een satire op de vernietigende aard van het kapitalisme’ – De Standaard). JR is gebaseerd op de gelijknamige roman van de Amerikaanse schrijver William Gaddis. Het is het verhaal van een meedogenloze nieuwe speler in het New Yorkse beurswezen medio jaren zeventig: JR Vansandt, elf jaar oud. De voorstelling is op 16, 17 en 18 juni te zien in de Centrale Markthal/Food Center Amsterdam in het kader van Holland Festival.

Beeld: Still uit The Devil Wears Prada (2006).

Mail

Lotte Akkerman schrijft, leest, redigeert, borduurt en verzamelt schelpen. Ze houdt niet van verandering.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer

Warning: Undefined variable $articleCount in /home/hardhoof/hardhoofd.com/releases/20220413071826/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Nieuws in beeld: We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

Hoelang kunnen we nog boven de zelfgegraven afgrond blijven bungelen? Lees meer

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Eindredactie!

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Essay & Opinie!

Als Chef Essay & Opinie onderhoud je contact met getalenteerde essayisten en opiniemakers, en draag je de verantwoordelijkheid over jouw tak op Hard//hoofd. Lees meer

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Netflix zet in Inventing Anna een oplichtster op een voetstuk. Emma Stomp zet daar vraagtekens bij. Lees meer

Nieuws in beeld: We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

Om de gasvoorraden te ontzien, mogen de (uiterst vervuilende) kolencentrales jarenlang op volle toeren draaien. Lees meer

Nieuws in beeld: Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Driekwart van de Nederlanders vindt de acties tijdens boerenprotesten te ver gaan. Lees meer

Automatische concepten 75

Filmmaker liet angst achter zich

Dit jaar werden de Olympische Winterspelen ‘gewoon ’in China gehouden. In het licht van deze – voor mensenrechtenactivisten – verbijsterende keuze door het Internationaal Olympisch Comité maakte de Tibetaanse documentairemaker Dhondrub Wangchen een tournee door Europa. Op het moment dat hij tot zes jaar gevangenisstraf werd veroordeeld was de eerste keer dat de wereld hoorde... Lees meer

Nieuws in beeld: Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Illustrator Finn Rogers liet zich inspireren door een gedachte-experiment: wat als we - met één zwaai van een toverstaf - al het plastic lieten verdwijnen? Lees meer

Evi Aarens is een troll 1

Evi Aarens is een troll

Je als gearriveerde schrijver verschuilen achter een pseudoniem om kritiek op anderen te spuiwen geeft geen pas, aldus Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Een groot avontuur begint met een klein rugzakje

Een groot avontuur begint met een klein rugzakje

Op een waddenvakantie dringt de vervreemding zich aan Nina op bij zoveel ingekaderd vertier. “Er klopt iets niet aan dit uitstapje.” Als de weidsheid van het Wad niet meer voldoende blijkt om uit de aangeharkte realiteit van onze maatschappij te ontsnappen, vindt ze elders een ervaring van oneindigheid. Lees meer

Nieuws in beeld: 'Hyperkapitalistische middelvinger' gaat voortaan wat bescheidener door het leven

'Hyperkapitalistische middelvinger' gaat voortaan wat bescheidener door het leven

Voor de lezers van het 'lijfblad voor 's werelds allerrijksten' komt de echte wereld toch iets te dichtbij. Lees meer

Nieuws in beeld: Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Artsen en verpleegkundigen krijgen 'les in vreedzaam sterven'. Lees meer

Aanrommelen

Aanrommelen

De afvalcontainer in mijn straat staat ter adoptie aangeboden. Als adoptant gooi je het afval dat je buurtgenoten naast de container hebben geplaatst er alsnog in, of je maakt een melding bij de gemeente als het ruimtelijk niet past. Zo’n dergelijke adoptie is nodig, want er staat regelmatig nijpend veel afval náást de container. De... Lees meer

Dit is geen NFT, maar een simpele jpeg - weliswaar zonder uitstoot

Ook feministische NFT’s zijn een aanslag op het milieu

Feministisch platform The TittyMag wil het NFT-aanbod diverser maken. Kan het platform die markt niet beter links laten liggen? Lees meer

 1

Vat het nou alsjeblieft niet persoonlijk op

Corona lijkt alweer bijna iets uit het verleden maar de financiële effecten ervan zijn nog steeds voelbaar in de culturele sector. Vivian Mac Gillavry blikt terug op een periode waarin bestuurders kunstenaars zonder schuld of schaamte voor de bijl gooiden. Lees meer

 1

Pim Fortuyn, aartsvader van conservatieve camp

Twintig jaar na de moord op Pim Fortuyn is camp een belangrijk onderdeel van extreem-rechtse politiek geworden. Hoe komt de bal weer bij 'ons' te liggen? Lees meer

Nieuws in beeld: Voor de klas? Mij niet gezien!

Voor de klas? Mij niet gezien!

Tien jaar geleden waren er zo'n 3000 à 4000 docenten nodig. Vorig jaar 18.000. Lees meer

Nieuws in beeld: Steek je hand op als ook jij...

Steek je hand op als ook jij...

De politie registreerde bijna 40 procent meer gevallen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Lees meer

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie! 1

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie!

Bij uitstek vrouwen van kleur gaan onderdoor aan de hoge eisen die hun werkomgevingen aan hen stellen, omdat ze constant moeten bewijzen even harde werkers te zijn als hun witte mannelijke collega's door veel meer dan hen te doen. Tijd dus om eens languit dwars te zitten: tijd voor de dutjesrevolutie! Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe kunstenaars en schrijvers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Wij zijn al meer dan twaalf jaar bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Onze kunstverzamelaars maken dit mogelijk. Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel