tickets
Asset 14

Kapitalisme en keuzevrijheid gaan niet samen

Hard//talk: Kapitalisme en keuzevrijheid gaan niet samen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Het traditionele economische model, waarin de vraag het aanbod bepaalt, is niet meer van deze tijd, betoogt Lotte Akkerman. Commerciële bedrijven vragen ons allang niet meer wat we willen, zij bepalen het voor ons.

Als het gaat om kapitalisme en keuzevrijheid is een van de meest onvolprezen filmscènes uit de recente geschiedenis één uit The Devil Wears Prada (2006). Protagonist en beginnend journalist Andy wil graag schrijven voor The New Yorker, maar komt terecht op de hoofdredactie van een groot modetijdschrift. Als haar bazin Miranda Priestly (Meryl Streep) moet kiezen tussen twee vergelijkbare broekriemen kan Andy haar lachen niet inhouden. Wat volgt is een vernietigende blik van de hoofdredactrice en een preek over hoe de jonge vrouw kan denken dat ze niks te maken heeft met de in haar ogen oppervlakkige industrie, maar er in werkelijkheid onlosmakelijk mee verbonden is. Haar niet-over-nagedachte blauwe trui is niet zomaar blauw, maar ceruleumblauw. De kleur werd in 2002 geïntroduceerd door een duur modehuis waarna anderen volgden. ‘It filtered down through department stores, and then trickled on down onto some Casual Corner where you no doubt fished it out of some clearance bin’, aldus Meryl.

Iedere keer als ik deze scène zie, probeer ik me aan Andy’s zijde te scharen en haar afkeer van de consumptiemaatschappij te delen. Tevergeefs, want Meryl overtuigt me steeds weer met haar betoog. Zij dwingt ons om na te denken over de ideeën en keuzes die we in een kapitalistische samenleving hebben en maken. Welke daarvan komen van onszelf en welke krijgen we ongemerkt opgelegd?

Onze vluchtpogingen worden opgeslokt, geïncorporeerd en op den duur vormgegeven door het systeem zelf.

In het tweede jaar van de middelbare school leerde ik van mijn economiedocent dat onze vrijemarkteconomie werkt volgens het principe van vraag en aanbod. Bedrijven leveren producten waar onder consumenten vraag naar is en de wisselwerking tussen deze twee partijen beïnvloedt de prijs van die producten. Als ik naar die blauwe trui kijk, de preek van Meryl aanhoor en het beteuterde gezicht van Andy zie, raak ik er echter steeds meer van overtuigd dat het aanbod de vraag bepaalt in plaats van andersom. Tegenwoordig beïnvloedt het aanbod van producten onze manier van denken zo sterk en tegelijk onopgemerkt, dat we denken dat we onze eigen authentieke vraag ontwikkelen terwijl we in werkelijkheid een speelbal zijn van het kapitalisme.

Dit economische systeem speelt niet alleen met de kleur van je trui, maar ook met je sneakers, je bril, je al dan niet zichtbare sokken, je ontharingsrituelen, de inrichting van je huis – met alle ideeën over wat we denken nodig te hebben, wat we moeten doen of zijn. En het gaat nog een stap verder dan dat, want iedere keer als we denken te kunnen ontsnappen aan de constructie van aanbod en vraag, heeft het systeem dat binnen no time door. Onze vluchtpogingen worden opgeslokt, geïncorporeerd en op den duur vormgegeven door het systeem zelf. Minder tijd doorbrengen op je telefoon? Los het op met een (betaalde) app. Niet meer bijdragen aan de vleesindustrie? De supermarkt voegt bloemkoolrijst toe aan het assortiment. Er zijn genoeg andere voorbeelden die in deze richting wijzen: tiny houses, normcore, niet-westerse vormen van denken en ontspannen, analoge fotografie enzovoort.

Eigenlijk zitten we met zijn allen in The Truman Show (1998). We zitten samen met Jim Carrey in zijn bootje, op de vlucht voor het onechte leven. Alleen zullen wij met onze boeg nooit de rand van de bubbel doorboren en de deur naar buiten vinden. De grens verschuift namelijk steeds verder. We zitten in een zeepbel die heel langzaam groter wordt doordat iemand er voorzichtig, bijna onmerkbaar zacht in blaast. Wanneer knapt een zeepbel?

Lotte Akkerman schreef deze bespiegeling op de werking van het kapitalisme in aanloop naar de voorstelling JR van het Vlaamse theatercollectief FC Bergman (‘een satire op de vernietigende aard van het kapitalisme’ – De Standaard). JR is gebaseerd op de gelijknamige roman van de Amerikaanse schrijver William Gaddis. Het is het verhaal van een meedogenloze nieuwe speler in het New Yorkse beurswezen medio jaren zeventig: JR Vansandt, elf jaar oud. De voorstelling is op 16, 17 en 18 juni te zien in de Centrale Markthal/Food Center Amsterdam in het kader van Holland Festival.

Beeld: Still uit The Devil Wears Prada (2006).

Mail

Lotte Akkerman schrijft, leest, redigeert, borduurt en verzamelt schelpen. Ze houdt niet van verandering.

Lees verder Lees verder

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
Hard//talk: Collectieve empathie

Collectieve empathie reikt verder dan Nederlandse grenzen

Terwijl het coronavirus voornamelijk in China om zich heen grijpt, hoopt Jihane Chaara dat onze houding tegenover iedereen die wel door het virus wordt getroffen, verandert. Lees meer

 Vleeskippen leggen geen windeieren

Vleeskippen leggen geen windeieren

Eet toch eens wat minder vlees, zegt de Nederlandse overheid. Schep nog eens op, roept de EU daar harder overheen. Lees meer

Hard//talk: Maak van vrijhandel een milieukwestie (en andersom)

Maak van vrijhandel een milieukwestie (en andersom)

Milieubescherming en economie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hoog tijd dus dat links en rechts zich aan elkaars onderwerpen gaan wagen. Lees meer

 Enkel de arm der wet is afgezet

Enkel de arm der wet is afgezet

Rueben Millenaar zag met lede ogen het impeachment-proces van Donald Trump aan. Lees meer

 1

Waarom ik vrijwillig mijn verhaal weggeef

Als Jihane Chaara zich ‘feminist’ noemt, geeft ze een stukje van haar autonomie weg. Want wat verstaat haar publiek onder ‘feminist’? Lees meer

Filmtrialoog: Bombshell

Bombshell

Onze redacteuren togen naar de filmzaal om Bombshell te zien. Een echt feministische film bleek het niet, maar het leverde genoeg stof tot discussie op. Lees meer

 Wilt u wat vleermuissoep bij uw broodje aap?

Wilt u wat vleermuissoep bij uw broodje aap?

De ontdekking dat waarschijnlijk vleermuizen achter het nieuwe coronavirus steken, leidde al snel tot wilde speculaties; dat de ziekte het gevolg is van besmette vleermuissoep, bijvoorbeeld. Maar dat lijkt een Chinese variant van een broodje aap. Lees meer

 Klimt achter de klimop

Klimt achter de klimop

Italiaanse tuinmannen bevrijdden een vrouw die zo'n 60 tot 100 miljoen euro waard blijkt. Het nieuws in beeld door Veerle van der Veer. Lees meer

Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

 Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Vandaag is in het stadhuis van Rotterdam een condoleanceregister geopend voor Jules Deelder. Rob Worst bracht hem nog eenmaal in beeld zoals hij was: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur. Lees meer

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit als Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is. Lees meer

 Rusland de komende jaren bankzitter

Rusland de komende jaren bankzitter

Sporters uit Rusland die kunnen aantonen dat zij dopingvrij zijn en geen dopingcontrole gemist hebben, mogen bij de komende grote sporttoernooien wel meedoen, maar niet onder de Russische vlag. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

 Zedenpolitie onder vuur

Zedenpolitie onder vuur

Toen de politie vier zedenverdachten voor een reconstructie meenam naar de plaats delict, probeerden die de agenten te overmeesteren. Bij de schermutseling die volgde kwamen alle verdachten om het leven. Het nieuws in beeld door Rueben Millenaar. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan