Asset 14

Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Hard//talk: Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Ondanks de groeiende aandacht voor psychische stoornissen ontbreekt het nog aan een manier om over de gevoelens te praten die schuilgaan achter psychiatrische classificaties als 'depressie' en 'adhd'. Wolter de Boer pleit voor een gemeenschappelijke taal die beter aansluit bij de menselijke ervaring.

Dankzij steeds meer initiatieven die een groter maatschappelijk bewustzijn voor mentaal welzijn proberen te genereren lijkt het taboe van psychische problemen te verdwijnen. Recent nog vond de World Mental Health Day plaats, in ons eigen land hebben we jaarlijks het Depressiegala en vorig jaar startte de overheid nog met de campagne ‘Hey! Het is oké’ om depressies en angststoornissen beter bespreekbaar te maken. Het streven van dit soort initiatieven is in essentie nobel, maar de grote anti-stigmacampagnes doen ook de vraag reizen: waarop precies helpen ze stigma verminderen? De grote aandacht voor psychische stoornissen zou het juist wel eens lastiger kunnen maken te praten over mentale moeilijkheden.

Woorden creëren werkelijkheden, en in die werkelijkheden leven mensen die echt worden geraakt door de manier waarop we die woorden gebruiken. Dat geldt ook voor benamingen voor psychische aandoeningen die we in ons dagelijks taalgebruik incorporeren. Dat die benamingen de afgelopen decennia verder ons vocabulaire zijn ingeslopen, is te merken aan het gemak waarmee we elkaar en elkaars gedrag ‘OCD’, ‘adhd’ of ‘autistisch’ zijn gaan noemen.

Het gebruik van dit soort termen is niet onschuldig. Zoals Tanmoy Goswami, die het onderwerp Sanity verslaat op de Engelstalige versie van de Correspondent, schreef: ‘the pursuit of sanity is about regaining agency.’ Daar hoort bij dat we taal zo gebruiken dat we mensen zoveel mogelijk handelingsvermogen geven over hun eigen gevoelswereld, zoveel mogelijk eigenaar maken van hun eigen ervaring. Wanneer we psychiatrische categorieën gebruiken om het gedrag van mensen te duiden doen we, hoewel vaak grappig bedoeld, het tegenovergestelde: we gebruiken de taal van stoornissen als duiding van (‘onverstoord’) gedrag en gevoel.

Een label geeft een naam aan een ervaring, maar kan nooit een verklaring zijn voor waarom iemand, op dat specifieke moment in haar leven, die specifieke klachten heeft.

Dat betekent dat we voorzichtig moeten zijn met de manier waarop classificaties worden gebruikt, zowel binnen als buiten de kliniek. Mensen die met een probleem aankloppen bij de geestelijke gezondheidszorg kunnen opgelucht zijn op het moment dat ze horen wat er ‘aan de hand is’. Later blijkt een ‘label’ als ‘depressie’, ‘angststoornis’ of ‘schizofrenie’ al een stuk minder informatief, omdat zo’n categorie slechts een groepering van bepaalde klachten is, en maar weinig zegt over wat er met een individuele patiënt aan de hand is. Een label geeft een naam aan een ervaring, maar kan nooit een verklaring zijn voor waarom iemand, op dat specifieke moment in haar leven, die specifieke klachten heeft. Een belangrijk onderdeel van psychotherapie is het voor cliënt en therapeut samen construeren van een verhaal over het wat, hoe en waarom van de klachten. Soms spelen de classificaties daarin nog een rol, soms vinden cliënten of therapeuten ze helemaal niet zo bruikbaar.

De diagnose-lingo waar we zo bekend mee zijn geworden in ons dagelijks taalgebruik leidt ertoe dat het nu wel ‘oké’ is om te zeggen dat je een depressie of een angststoornis hebt. Mijn vermoeden is dat het ons alleen nog steeds ontbeert aan een gemeenschappelijke taal om over de gevoelens van eenzaamheid, schuld en schaamte die achter die classificaties schuilgaan te spreken. Of erger nog, dat we de ideeën die we hebben over die psychische categorieën ons vooral afleiden van de meest basale vraag: ‘hoe maak je het eigenlijk?’

Mail

Wolter de Boer is gefascineerd door de vele, ondoorgrondelijke aspecten van de menselijke geest. Hij studeert Klinische Psychologie en Medische Antropologie aan de Universiteit van Amsterdam en is in het bijzonder geïnteresseerd in de rol van psychologie en psychiatrie in de maatschappij.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
 1

Antropoloog op de barricades
(David Graeber, 1961 - 2020)

Jonathan Luger eert de helaas te vroeg overleden antropoloog-activist David Graeber, door onder andere terug te blikken op Graebers inspirerende optreden bij de Maagdenhuisbezetting. Lees meer

 Nee, jijbakt er niets van!

Nee, jijbakt er niets van!

De in Los Angeles geboren illustrator Sebastian Eisenberg woont sinds kort in België. Hij ervaart hoe het is om de Amerikaanse verkiezingen vanuit Europa te volgen. Lees meer

Hard//talk: het nieuwste EU-migratiepact houdt ongelijkheid in stand

Het EU-migratiepact versterkt ongelijkheid

Het nieuwe EU-migratiepact is geen ‘oplossing’ voor het ‘probleem’ van migratie. Lees meer

 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

 The Notorious RBG is niet meer

The Notorious RBG is niet meer

Illustrator Pirmin Rengers maakte dit prachtige portret ter ere van Ruth Bader Ginsburg, de Amerikaanse opperrechter die afgelopen vrijdag overleed. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Filmtrialoog: De Beentjes van Sint Hildegaard

De Beentjes van Sint Hildegard

Onze redacteurs zagen het speelfilmdebuut van Herman Finkers als acteur en scenarist, een sympathiek liefdesverhaal dat desalniettemin de nodige pijn niet schuwt. Lees meer

 Eet je bord leeg!

Eet je bord leeg!

De Chinese president Xi Jinping heeft de aanval geopend op voedselverspilling in zijn land. Lees meer

 Geef mij mijn (waan)zin

Geef mij mijn (waan)zin

Illustrator Rueben Millenaar ziet het kookpunt van de onvrede om de coronamaatregelen steeds dichterbij komen. Lees meer

Tempo Doeloe -

Tempo Doeloe - Verbonden met een omstreden verleden

De jaarlijkse herdenking van de capitulatie van Japan in 1945 roept bij Vivian Mac Gillavry gemengde gevoelens op. Als tweede generatie oorlogsslachtoffer groeide ze op met nostalgische verhalen over Tempo Doeloe, maar vindt ze de steeds luider klinkende kritiek op het koloniale verleden terecht. Een essay over het omgaan met een koloniaal verleden in je familie, verbintenis voelen en je eigen gedachten daarover vormen. Lees meer

 Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Realityknaller Big Brother komt terug, en er is beslist geen tekort aan aanmeldingen. Lees meer

Filmtrialoog: Der Fall Collini

Der Fall Collini

Redacteurs Ruby Sanders, Rosanna Baas en Oscar Spaans togen naar de bioscoop om Der Fall Collini te zien, een rechtbankthriller met een verrassende inkijk op een onderbelicht stukje naoorlogse geschiedenis. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan