Asset 14

Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Hard//talk: Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Ondanks de groeiende aandacht voor psychische stoornissen ontbreekt het nog aan een manier om over de gevoelens te praten die schuilgaan achter psychiatrische classificaties als 'depressie' en 'adhd'. Wolter de Boer pleit voor een gemeenschappelijke taal die beter aansluit bij de menselijke ervaring.

Dankzij steeds meer initiatieven die een groter maatschappelijk bewustzijn voor mentaal welzijn proberen te genereren lijkt het taboe van psychische problemen te verdwijnen. Recent nog vond de World Mental Health Day plaats, in ons eigen land hebben we jaarlijks het Depressiegala en vorig jaar startte de overheid nog met de campagne ‘Hey! Het is oké’ om depressies en angststoornissen beter bespreekbaar te maken. Het streven van dit soort initiatieven is in essentie nobel, maar de grote anti-stigmacampagnes doen ook de vraag reizen: waarop precies helpen ze stigma verminderen? De grote aandacht voor psychische stoornissen zou het juist wel eens lastiger kunnen maken te praten over mentale moeilijkheden.

Woorden creëren werkelijkheden, en in die werkelijkheden leven mensen die echt worden geraakt door de manier waarop we die woorden gebruiken. Dat geldt ook voor benamingen voor psychische aandoeningen die we in ons dagelijks taalgebruik incorporeren. Dat die benamingen de afgelopen decennia verder ons vocabulaire zijn ingeslopen, is te merken aan het gemak waarmee we elkaar en elkaars gedrag ‘OCD’, ‘adhd’ of ‘autistisch’ zijn gaan noemen.

Het gebruik van dit soort termen is niet onschuldig. Zoals Tanmoy Goswami, die het onderwerp Sanity verslaat op de Engelstalige versie van de Correspondent, schreef: ‘the pursuit of sanity is about regaining agency.’ Daar hoort bij dat we taal zo gebruiken dat we mensen zoveel mogelijk handelingsvermogen geven over hun eigen gevoelswereld, zoveel mogelijk eigenaar maken van hun eigen ervaring. Wanneer we psychiatrische categorieën gebruiken om het gedrag van mensen te duiden doen we, hoewel vaak grappig bedoeld, het tegenovergestelde: we gebruiken de taal van stoornissen als duiding van (‘onverstoord’) gedrag en gevoel.

Een label geeft een naam aan een ervaring, maar kan nooit een verklaring zijn voor waarom iemand, op dat specifieke moment in haar leven, die specifieke klachten heeft.

Dat betekent dat we voorzichtig moeten zijn met de manier waarop classificaties worden gebruikt, zowel binnen als buiten de kliniek. Mensen die met een probleem aankloppen bij de geestelijke gezondheidszorg kunnen opgelucht zijn op het moment dat ze horen wat er ‘aan de hand is’. Later blijkt een ‘label’ als ‘depressie’, ‘angststoornis’ of ‘schizofrenie’ al een stuk minder informatief, omdat zo’n categorie slechts een groepering van bepaalde klachten is, en maar weinig zegt over wat er met een individuele patiënt aan de hand is. Een label geeft een naam aan een ervaring, maar kan nooit een verklaring zijn voor waarom iemand, op dat specifieke moment in haar leven, die specifieke klachten heeft. Een belangrijk onderdeel van psychotherapie is het voor cliënt en therapeut samen construeren van een verhaal over het wat, hoe en waarom van de klachten. Soms spelen de classificaties daarin nog een rol, soms vinden cliënten of therapeuten ze helemaal niet zo bruikbaar.

De diagnose-lingo waar we zo bekend mee zijn geworden in ons dagelijks taalgebruik leidt ertoe dat het nu wel ‘oké’ is om te zeggen dat je een depressie of een angststoornis hebt. Mijn vermoeden is dat het ons alleen nog steeds ontbeert aan een gemeenschappelijke taal om over de gevoelens van eenzaamheid, schuld en schaamte die achter die classificaties schuilgaan te spreken. Of erger nog, dat we de ideeën die we hebben over die psychische categorieën ons vooral afleiden van de meest basale vraag: ‘hoe maak je het eigenlijk?’

Mail

Wolter de Boer is gefascineerd door de vele, ondoorgrondelijke aspecten van de menselijke geest. Hij studeert Klinische Psychologie en Medische Antropologie aan de Universiteit van Amsterdam en is in het bijzonder geïnteresseerd in de rol van psychologie en psychiatrie in de maatschappij.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziRedacteur
Lees meer
het laatste
Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Typhoon bleek een meer dan vriendelijke eerste Zomergast; vrolijk en inspirerend genoeg om Janine Abbring een lesje ‘wokeness voor beginners’ te geven. Maar vliegt de tijd voorbij terwijl je kijkt? Dat niet. Lees meer

 Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

"Als gevolg van het optreden van radicale groepen die (institutioneel) racisme zeggen te willen bestrijden, komt de vrijheid van meningsuiting onder druk te staan", ondertekenden onder anderen Zihni Özdil, Jan Roos en Geerten Waling. Ook de namen van niet minder dan twaalf Forum-vertegenwoordigers staan onder de brief. Lees meer

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers 1

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers

Wanneer een bezoeker in een museum bij een kunstwerk net wat langer dan de gemiddelde dertig seconden blijft staan, zou Vivian Mac Gillavry diegene het liefst het hemd van het lijf vragen. Om zo min mogelijk mensen lastig te vallen, bedacht ze een undercoveroperatie. Lees meer

Filmtrialoog: Queen & Slim

Queen & Slim

Onze redacteuren zagen Queen & Slim, een 'instant classic met een hoge mate van urgentie'. Lees meer

Re: Hier (CONCEPT)

Hier

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: Anne Chris van Doesburg reageert op de reflecties van dichter Ingmar Heytze. Lees meer

 Mag ik dan niks meer zeggen?

Mag ik dan niks meer zeggen?

'De vrije uitwisseling van informatie en ideeën, de levenslijn van een liberale samenleving, wordt met de dag verder ingeperkt', vonden zo'n 150 prominenten in een publieke aanklacht tegen de 'cancel culture'. Kritiek op de brief liet niet lang op zich wachten. Lees meer

Wat heeft een mens aan een miljard?

Wat heeft een mens aan een miljard?

Wie de vermogensongelijkheid in Nederland aan de kaak stelt, hoort regelmatig: ‘Gelukkig zijn we geen Amerika. Daar is de rijkdom pas oneerlijk verdeeld!’ Dat klopt. Maar we staan wel op de tweede plek. Zo egalitair is ons land niet. Lees meer

Sinds Corona zijn we op retraite zonder rust

Sinds Corona zijn we op retraite zonder rust

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: filosoof Aldo Kempen reageert op de reflecties van filosoof Miriam Rasch. Lees meer

 Corona-afval brengt meerkoet in de nesten

Corona-afval brengt meerkoet in de nesten

Meerkoeten blijken hun nesten maar wat graag te bouwen met ons corona-afval. Dat heeft voor-, maar vooral veel nadelen. Lees meer

Rueben Millenaar

“Excuses voor de slavernij? Moet ik me schuldig voelen?”

Overheidsexcuses zijn hét moment voor Nederland om het koloniale verleden eens recht in het gezicht aan te kijken, schrijft Lennart Bolwijn. Lees meer

 1

'Ik gebruik de toekomst, het verleden en het tijdloze'

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: illustrator Mans Weghorst reageert op de reflectie van animator Michael Dudok de Wit. Lees meer

 Vijftig jaar parade op de barricade

Vijftig jaar parade op de barricade

Vandaag precies vijftig jaar geleden liepen duizenden Amerikanen mee in de eerste Gay Pride Parade. Lees meer

Juist nu kan het straatbeeld anders 3

Juist nu kan het straatbeeld anders

In veertig tramhaltes verspreid over Den Haag is in plaats van reclame een kunstproject te zien van collectief Topp & Dubio. Lees meer

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Als iedereen zo graag met ‘homo’ wil schelden, laten we het dan ook als scheldwoord behandelen. Laten we voetbalwedstrijden stilleggen bij homofobe uitlatingen. Laten we druk uitoefenen op kranten die homofobe artikelen publiceren, schrijft Sebastiaan van der Lubbe. Lees meer

Nieuws in Beeld: Hoe het bedrijfsleven demonstraties mogelijk maakt 10

Hoe het bedrijfsleven demonstraties mogelijk maakt

Fotograaf Ka-Tjun Hau bracht de 'achterkant' van de antiracismedemonstraties in beeld. Lees meer

Hard//talk: ‘Black Lives Matter’ betekent óók in Nederland politiegeweld tegengaan

‘Black Lives Matter’ betekent óók in Nederland politiegeweld tegengaan

De politie meer geweldsbevoegdheden geven is volstrekt onnodig. Het is zelfs onwenselijk en gevaarlijk. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan