nieuwsbrief
Asset 14

Grapje

Hard//talk: Grapje

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Terwijl de een na de ander voor beroepsslachtoffer wordt uitgemaakt, klinkt steeds vaker de klacht dat niemand meer tegen een grapje kan. Maar grappen zijn nu eenmaal niet allemaal gelijk geschapen, betoogt Julius Koetsier.

Mail

'Het is maar een grapje.' Je hoort het vaak als rechtvaardiging van een onverdedigbare uitspraak, ook uit de mond van komieken. Zeker in dat laatste geval is de verdediging ironisch: hoezo, 'maar' een grapje? Wie wel eens stand-upcomedians over het belang van humor heeft horen praten, weet dat de grap voor hen heilig is. Volgens de Britse komiek Ricky Gervais heeft humor zelfs de evolutionaire functie ons te helpen over 'bad shit' heen te komen. Veel van de beroemdste en meest geciteerde uitspraken uit de geschiedenis zijn grappen. De populairste reclames zijn doorgaans grappig, en politici als Thierry Baudet en Boris Johnson zetten humor met succes in als propagandamiddel. De invloed van grappen op de samenleving wegwuiven is onzinnig.

Als groot liefhebber van alle soorten komedie ben ik het eens met het cliché dat grappen over ieder onderwerp moeten kunnen – het gaat erom wat de grap is. Ook dat is een uitspraak die Ricky Gervais vaak doet. In zijn laatste special Humanity maakte hij grappen over transvrouwen, die hij vergeleek met mensen die chimpansees willen worden. Hij kreeg er veel kritiek op. Terecht: de transfobe vergelijking komt uit dezelfde koker als die tussen het homohuwelijk en trouwen met een hond. Niet voor niets wordt dergelijke onzin al jaren gepredikt door mensen die transvrouwen hun rechten willen afnemen.

Als kankergrappen niet meer gemaakt zouden worden, zou ik niet opeens genezen

Gervais maakt grappen over meer controversiële onderwerpen, en als hij om een grap bekritiseerd wordt, is zijn repliek altijd dezelfde: ik maak grappen over heel veel erge dingen, dus je bent hypocriet omdat je alleen op dit onderwerp richt. Maar er is een verschil tussen een 'foute' grap over transvrouwen en een over, bijvoorbeeld, kanker.

Als kankerpatiënt neem ikzelf geen aanstoot aan Gervais' grappen over kanker, of aan welke kankergrappen dan ook. Die grappen hebben namelijk geen invloed op de ernst van mijn ziekte. Als ze niet meer gemaakt zouden worden, zou ik niet opeens genezen. Er zijn kankerpatiënten, en familieleden van hen, wier avond verpest is na het horen van een harde kankergrap. Dat is een vervelende, maar onvermijdelijke consequentie van zwarte humor.

Bij grappen over transvrouwen echter – of transmannen, of homo's, of zwarte mensen, of moslims – zijn er zwaardere consequenties. Als je kanker hebt, is dat erg, ongeacht de manier waarop mensen tegen kanker aankijken. Als je trans bent, is daar niets mis mee – behalve dan de manier waarop mensen tegen je aankijken. Door andermans blik kun je je rechten verliezen. Transgender zijn kan dodelijk zijn; niet omdat je trans bent, maar door wat anderen daarvan vinden.

Daar zit het verschil tussen een gewone harde grap en een grap die bijdraagt aan onderdrukking en discriminatie. Natuurlijk zullen een paar grappen niemand in een gewelddadig monster veranderen, maar humor is een retorisch middel met een grote maatschappelijke invloed. Het beïnvloedt onze cultuur niet van buitenaf; het maakt er een belangrijk onderdeel van uit.

Beeld: HAI IM RYAN via Flickr

Julius Koetsier is columnist, filmcriticus, vertaler, video-editor en zo af en toe iets anders.

Lees verder Lees verder

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland? Lees meer

Een vuile plas regenwater

Een vuile plas regenwater

Alexander van der Weide bespreekt op intuïtieve wijze de klassieke film Stalker van Tarkovski. ‘Probeer nooit je idee over te brengen aan het publiek — het is een ondankbare en zinloze taak. Laat ze het leven zien en ze zullen in zichzelf de middelen vinden om het te beoordelen en te waarderen.’ Lees meer

Mevrouw Rouw in Zomergasten 2

Mevrouw Rouw in Zomergasten

Hard//hoofd grijpt terug op de Zomergasten-verslagen van deze zomer met een onconventionele gast die toepasselijk is voor de grauwe dagen. Lees meer

 China trekt zich er niets van aan

China trekt zich er niets van aan

China gaat zijn eigen gang, terwijl de internationale gemeenschap niet veel meer doet dan waarschuwingen uitdelen. Lees meer

Hard//talk: Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd 4

Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd

Diederik Samsom stelde onlangs dat welvaart uit meer bestaat dan inkomen. Wolter de Boer ziet dat geld en tijd wel noodzakelijk zijn om je als burger te engageren met de problemen van deze tijd. Lees meer

800 meter jezelf behouden

800 meter jezelf behouden

'In de sportwereld ben je enkel een held als je wint. Semenya’s zwarte, te mannelijke lichaam heeft in de ogen van de atletiekfederatie gefaald.' Lees meer

Nieuws in Beeld: Kamikazeplastics

Kamikaze­plastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen

We laten ons niet sussen

De 35.000 klimaatdemonstranten konden rekenen op een stuk minder steun dan 2500 boeren. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen? Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5