Asset 14

Grapje

Hard//talk: Grapje

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Terwijl de een na de ander voor beroepsslachtoffer wordt uitgemaakt, klinkt steeds vaker de klacht dat niemand meer tegen een grapje kan. Maar grappen zijn nu eenmaal niet allemaal gelijk geschapen, betoogt Julius Koetsier.

'Het is maar een grapje.' Je hoort het vaak als rechtvaardiging van een onverdedigbare uitspraak, ook uit de mond van komieken. Zeker in dat laatste geval is de verdediging ironisch: hoezo, 'maar' een grapje? Wie wel eens stand-upcomedians over het belang van humor heeft horen praten, weet dat de grap voor hen heilig is. Volgens de Britse komiek Ricky Gervais heeft humor zelfs de evolutionaire functie ons te helpen over 'bad shit' heen te komen. Veel van de beroemdste en meest geciteerde uitspraken uit de geschiedenis zijn grappen. De populairste reclames zijn doorgaans grappig, en politici als Thierry Baudet en Boris Johnson zetten humor met succes in als propagandamiddel. De invloed van grappen op de samenleving wegwuiven is onzinnig.

Als groot liefhebber van alle soorten komedie ben ik het eens met het cliché dat grappen over ieder onderwerp moeten kunnen – het gaat erom wat de grap is. Ook dat is een uitspraak die Ricky Gervais vaak doet. In zijn laatste special Humanity maakte hij grappen over transvrouwen, die hij vergeleek met mensen die chimpansees willen worden. Hij kreeg er veel kritiek op. Terecht: de transfobe vergelijking komt uit dezelfde koker als die tussen het homohuwelijk en trouwen met een hond. Niet voor niets wordt dergelijke onzin al jaren gepredikt door mensen die transvrouwen hun rechten willen afnemen.

Als kankergrappen niet meer gemaakt zouden worden, zou ik niet opeens genezen

Gervais maakt grappen over meer controversiële onderwerpen, en als hij om een grap bekritiseerd wordt, is zijn repliek altijd dezelfde: ik maak grappen over heel veel erge dingen, dus je bent hypocriet omdat je alleen op dit onderwerp richt. Maar er is een verschil tussen een 'foute' grap over transvrouwen en een over, bijvoorbeeld, kanker.

Als kankerpatiënt neem ikzelf geen aanstoot aan Gervais' grappen over kanker, of aan welke kankergrappen dan ook. Die grappen hebben namelijk geen invloed op de ernst van mijn ziekte. Als ze niet meer gemaakt zouden worden, zou ik niet opeens genezen. Er zijn kankerpatiënten, en familieleden van hen, wier avond verpest is na het horen van een harde kankergrap. Dat is een vervelende, maar onvermijdelijke consequentie van zwarte humor.

Bij grappen over transvrouwen echter – of transmannen, of homo's, of zwarte mensen, of moslims – zijn er zwaardere consequenties. Als je kanker hebt, is dat erg, ongeacht de manier waarop mensen tegen kanker aankijken. Als je trans bent, is daar niets mis mee – behalve dan de manier waarop mensen tegen je aankijken. Door andermans blik kun je je rechten verliezen. Transgender zijn kan dodelijk zijn; niet omdat je trans bent, maar door wat anderen daarvan vinden.

Daar zit het verschil tussen een gewone harde grap en een grap die bijdraagt aan onderdrukking en discriminatie. Natuurlijk zullen een paar grappen niemand in een gewelddadig monster veranderen, maar humor is een retorisch middel met een grote maatschappelijke invloed. Het beïnvloedt onze cultuur niet van buitenaf; het maakt er een belangrijk onderdeel van uit.

Beeld: HAI IM RYAN via Flickr

Mail

Julius Koetsier is columnist, filmcriticus, vertaler, video-editor en zo af en toe iets anders.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Navelstaren als rebellie

Navelstaren als rebellie

Voor ons vorige magazine, schreef Lena Plantinga een essay over waarom het revolutionair is als vrouwen schrijven over emoties, liefde, alledaagse dingen en seks. ‘Ik schrijf omdat ik boos ben terwijl iedereen me altijd lief noemt.’ Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname

Het Sranantongo leeft

Het Sranantongo wordt steeds meer gesproken in Suriname om de massa aan te spreken. Toch is het Nederlands nog steeds de enige officiële taal van het land. Voor het drieluik dat Kevin Headley schrijft over hoe het koloniale verleden nog voortleeft in Suriname, gaat hij in dit derde en laatste deel in op de geschiedenis... Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname 1

Wie blijft er over na de kennisvlucht in Suriname?

Hoogopgeleiden trekken steeds vaker weg uit Suriname. In dit tweede deel van een drieluik over hoe het koloniale verleden doorleeft in Suriname, gaat Kevin Headley in op hoe de kennisvlucht zich verhoudt tot de economische staat van het land. Lees meer

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eva van den Boogaard schreef een brief aan Roland Barthes, die in zijn dagboeken over eenzaamheid en vrijheid schreef wat zij zelf niet kon verwoorden. ‘Je hebt me lang gerustgesteld, maar waar ik de herkenning eerst geruststellend vond, vind ik haar de laatste tijd steeds verontrustender.’ Lees meer

Suriname is één groot slavernijmuseum

Suriname is één groot slavernijmuseum

Een slavernijmuseum is niet genoeg. Kevin Headley stelt de vraag hoe Nederland Suriname tegemoet kan komen op gebied van cultureel erfgoed rondom het koloniale verleden. ‘Ik denk dat de belangrijkste vraag die Nederland aan Suriname moet stellen is: “Wat heb je nodig?”’ Lees meer

Wanneer steek je nou eindelijk je middelvinger op?

Wanneer steek je nou eindelijk je middelvinger op?

Waarom wil je nog altijd niet-homo en meer genderbevestigend zijn? In deze brief bespreekt Jochum de waanvrijheid rondom homoseksualiteit. Lees meer

Lieve Mr. Dickhead

Lieve Mr. Dickhead

Op 7 januari schreef N. een liefdevolle goedmaakbrief en wilde deze persoonlijk overhandigen aan M. Zeven dagen eerder, op nieuwjaarsdag, mondde een akkefietje uit in de dramatische afloop van hun kortstondige doch intensieve liefdesrelatie. Het bleef niet bij een enkele ochtendbrief. Lees meer

:The chosen family: Beelden van queer vruchtbaarheid

The chosen family: Beelden van queer vruchtbaarheid

Marit Pilage onderzoekt beelden van queer vruchtbaarheid in de kunst om zo de definitie van vruchtbaarheid, zwangerschap en ouderschap te herdefiniëren. Lees meer

Een woud vol dichtgetimmerde hokjes

Een woud vol dichtgetimmerde hokjes

Zazie Duinker baant zich een weg door het oerwoud van de (hergedefinieerde) woorden. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer