Asset 14

AI kan per definitie geen kunst maken

AI kan per definitie geen kunst maken

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Dat inzet van AI bij het diagnosticeren van complexe ziektebeelden nuttig kan zijn, staat buiten kijf. Maar als het om het maken van kunst gaat, wordt de potentie van AI overschat, stelt Dylan Meert. Dat AI op analytisch gebied sterk is, wil nog niet zeggen dat het binnenkort ook de menselijke hand overbodig maakt bij het schrijven van een roman of het maken van een schilderij.

We overschatten de impact van AI continu. Een recent voorbeeld is de claim dat AI in de toekomst zelfstandig kunst zal kunnen maken, dat het romanschrijvers en kunstenaars buitenspel gaat zetten. Dit soort voorspellingen tonen volgens mij vooral aan hoe weinig commentatoren begrijpen wat de inherente beperkingen van AI zijn. AI kan per definitie geen kunst maken, aangezien het beperkt is tot analytisch denken en niet betekenisvol kan handelen, een vaardigheid die essentieel is voor het maken van kunst.

Om mijn redenering te kunnen volgen moeten we eerst begrijpen wat AI is. Hoogleraar robotica Daniela Rus gaf in een recent interview aan dat het makkelijker is om AI naar Mars te sturen dan het de was te laten vouwen. AI is dus extreem sterk in analytische taken en calculerend denken, maar in manipulatie van de buitenwereld en het begrijpen van een sociale context is het nog hopeloos achtergesteld. Vaardigheden die een 4-jarig kind heeft, zoals veters strikken en begrijpen wanneer haar moeder boos is, kan AI nog lang niet.

AI is dus van nature beperkt tot analytisch denken, tot het volgen van regels. Mensen hebben een extra vaardigheid, semantisch denken, het vermogen om de betekenis van een situatie te vatten. Dit semantisch vermogen is essentieel bij het maken van kunst, je hebt uiteindelijk handelingen nodig die vertrekken vanuit een betekenisvolle structuur en moet begrijpen in welke culturele context het kunstobject staat. De vraag is nu, kan je met analytisch denken alleen ook kunst maken? En indien AI kunst maakt, begrijpt het dan ook ten volle de betekenis van wat het aan het doen is?

Het paradigmatische gedachte-experiment ‘The Chinese Room Argument’ van philosopher of mind John Searle helpt begrijpen waarom deze vraag belangrijk is. Het is een analogie die twee mensen in twee verschillende kamers plaatst, gescheiden door een deur met een luikje. Ze kunnen alleen communiceren door briefjes met elkaar uit te wisselen. De ene persoon spreekt vloeiend Mandarijn, de persoon in de andere kamer niet. Hij heeft echter wel een boek dat aangeeft welke Chinese karakters je moet opschrijven als reactie op bepaalde Chinese karakters op het briefje, zodat zijn antwoorden betekenisvol zijn voor de ander. Na wat briefwisseling gelooft de persoon aan de ene kant van de deur dat de ander Mandarijn kan spreken, want hij kreeg betekenisvolle antwoorden terug. De ander volgt alleen maar de regels van het boek. Begrijpt die persoon Mandarijn?

Het punt is dat mensen een object als kunst kunnen claimen, denk maar aan het urinoir van Duchamp, maar dat wil niet zeggen dat AI kunst kan maken.

Natuurlijk niet. Deze persoon kan alleen de regels volgen en begrijpt niet de betekenis van de taal. Naar analogie kan AI ook alleen maar regels volgen en begrijpt semantisch niet wat het aan het doen is. Google kan de hoofdstad van Nederland benoemen als Amsterdam en daarmee juist zijn, maar weet niet wat Amsterdam is. Als we er vanuit gaan dat essentieel aan kunst maken is dat het ontstaat vanuit een betekenisvolle structuur, een semantische oorsprong, dan kan AI nooit ‘echt’ kunst maken. Zelfs bij kunst die zich inhoudelijk afzet tegen betekenis heeft er een semantische handeling plaatsgevonden. Dat kan AI niet.

Dit betekent niet dat AI niet creatief kan zijn, of dat we objecten gemaakt door AI niet als kunst kunnen toe-eigenen. Er zijn al meerdere algoritmen ontworpen die schilderijen maken en beelden genereren. Het eerste schilderij gemaakt door een algoritme is al verkocht voor 375.000 euro. Het punt is dat mensen een object als kunst kunnen claimen, denk maar aan het urinoir van Duchamp, maar dat wil niet zeggen dat AI kunst kan maken.

Kunst is gegrond in een verhaal, staat in de maatschappij, dient een socio-culturele functie, prikkelt mensen met intenties, heeft een normatieve boodschap, een uitdagende betekenis. Kunstmatige intelligentie die kunst maakt, voert een analytisch trucje uit waarbij het bijvoorbeeld een afbeelding maakt afgeleid uit de duizenden plaatjes die het vooraf gezien heeft. AI begrijpt niet wat kunst is, wat een kunstzinnige handeling is en met welke betekenis het werk in de maatschappij staat. Kunst gemaakt door AI kunnen we bekijken als een namaak Van Gogh, technisch indrukwekkend, maar kunstzinnig waardeloos.

Beeld: Geralt via Pixabay

Mail

Dylan Meert is een filosoof uit Gent en programmamaker bij Pakhuis De Zwijger. Hij houdt van 's nachts wandelen in Amsterdam, Griekse yoghurt en Bialetti-koffie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: Donorhart uit een doos

Donorhart uit een doos

De heart-in-a-box kan (vlak) na het overlijden van een donor diens hart weer op gang laten komen. Illustrator Simcha van der Veen is diep onder de indruk. Lees meer

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Linkse mensen hebben vaak het idee dat zij buiten en boven de 'verkrachtingscultuur' staan, meent Harriet Bergman. Maar iemands politieke overtuiging zegt weinig over hoe diegene daadwerkelijk met machtsverschillen omgaat. Lees meer

Constant in verbinding en toch eenzaam

Constant in verbinding en toch eenzaam

Een plek waar je echt alleen bent en niet steeds naar je telefoon kunt grijpen. Waar vinden we die nog? Stefanie Gordin denkt met heimwee terug aan haar tijd in de Russische datsja's. Lees meer

 Giftige goudkoorts

Giftige goudkoorts

Jaarlijks belandt meer dan 130.000 kilo kwik - gebruikt voor het vinden van goud - in de Surinaamse natuur. Lees meer

Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer

Nieuws in beeld: Vogelgriep grijpt om zich heen

Vogelgriep grijpt om zich heen

Langs de Groningse Waddenkust zijn honderden vogels aangespoeld, die waarschijnlijk zijn geveld door de vogelgriep. Illustrator Aida de Jong brengt het lugubere nieuws in beeld. Lees meer

Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer