Asset 14

AI kan per definitie geen kunst maken

AI kan per definitie geen kunst maken

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Dat inzet van AI bij het diagnosticeren van complexe ziektebeelden nuttig kan zijn, staat buiten kijf. Maar als het om het maken van kunst gaat, wordt de potentie van AI overschat, stelt Dylan Meert. Dat AI op analytisch gebied sterk is, wil nog niet zeggen dat het binnenkort ook de menselijke hand overbodig maakt bij het schrijven van een roman of het maken van een schilderij.

We overschatten de impact van AI continu. Een recent voorbeeld is de claim dat AI in de toekomst zelfstandig kunst zal kunnen maken, dat het romanschrijvers en kunstenaars buitenspel gaat zetten. Dit soort voorspellingen tonen volgens mij vooral aan hoe weinig commentatoren begrijpen wat de inherente beperkingen van AI zijn. AI kan per definitie geen kunst maken, aangezien het beperkt is tot analytisch denken en niet betekenisvol kan handelen, een vaardigheid die essentieel is voor het maken van kunst.

Om mijn redenering te kunnen volgen moeten we eerst begrijpen wat AI is. Hoogleraar robotica Daniela Rus gaf in een recent interview aan dat het makkelijker is om AI naar Mars te sturen dan het de was te laten vouwen. AI is dus extreem sterk in analytische taken en calculerend denken, maar in manipulatie van de buitenwereld en het begrijpen van een sociale context is het nog hopeloos achtergesteld. Vaardigheden die een 4-jarig kind heeft, zoals veters strikken en begrijpen wanneer haar moeder boos is, kan AI nog lang niet.

AI is dus van nature beperkt tot analytisch denken, tot het volgen van regels. Mensen hebben een extra vaardigheid, semantisch denken, het vermogen om de betekenis van een situatie te vatten. Dit semantisch vermogen is essentieel bij het maken van kunst, je hebt uiteindelijk handelingen nodig die vertrekken vanuit een betekenisvolle structuur en moet begrijpen in welke culturele context het kunstobject staat. De vraag is nu, kan je met analytisch denken alleen ook kunst maken? En indien AI kunst maakt, begrijpt het dan ook ten volle de betekenis van wat het aan het doen is?

Het paradigmatische gedachte-experiment ‘The Chinese Room Argument’ van philosopher of mind John Searle helpt begrijpen waarom deze vraag belangrijk is. Het is een analogie die twee mensen in twee verschillende kamers plaatst, gescheiden door een deur met een luikje. Ze kunnen alleen communiceren door briefjes met elkaar uit te wisselen. De ene persoon spreekt vloeiend Mandarijn, de persoon in de andere kamer niet. Hij heeft echter wel een boek dat aangeeft welke Chinese karakters je moet opschrijven als reactie op bepaalde Chinese karakters op het briefje, zodat zijn antwoorden betekenisvol zijn voor de ander. Na wat briefwisseling gelooft de persoon aan de ene kant van de deur dat de ander Mandarijn kan spreken, want hij kreeg betekenisvolle antwoorden terug. De ander volgt alleen maar de regels van het boek. Begrijpt die persoon Mandarijn?

Het punt is dat mensen een object als kunst kunnen claimen, denk maar aan het urinoir van Duchamp, maar dat wil niet zeggen dat AI kunst kan maken.

Natuurlijk niet. Deze persoon kan alleen de regels volgen en begrijpt niet de betekenis van de taal. Naar analogie kan AI ook alleen maar regels volgen en begrijpt semantisch niet wat het aan het doen is. Google kan de hoofdstad van Nederland benoemen als Amsterdam en daarmee juist zijn, maar weet niet wat Amsterdam is. Als we er vanuit gaan dat essentieel aan kunst maken is dat het ontstaat vanuit een betekenisvolle structuur, een semantische oorsprong, dan kan AI nooit ‘echt’ kunst maken. Zelfs bij kunst die zich inhoudelijk afzet tegen betekenis heeft er een semantische handeling plaatsgevonden. Dat kan AI niet.

Dit betekent niet dat AI niet creatief kan zijn, of dat we objecten gemaakt door AI niet als kunst kunnen toe-eigenen. Er zijn al meerdere algoritmen ontworpen die schilderijen maken en beelden genereren. Het eerste schilderij gemaakt door een algoritme is al verkocht voor 375.000 euro. Het punt is dat mensen een object als kunst kunnen claimen, denk maar aan het urinoir van Duchamp, maar dat wil niet zeggen dat AI kunst kan maken.

Kunst is gegrond in een verhaal, staat in de maatschappij, dient een socio-culturele functie, prikkelt mensen met intenties, heeft een normatieve boodschap, een uitdagende betekenis. Kunstmatige intelligentie die kunst maakt, voert een analytisch trucje uit waarbij het bijvoorbeeld een afbeelding maakt afgeleid uit de duizenden plaatjes die het vooraf gezien heeft. AI begrijpt niet wat kunst is, wat een kunstzinnige handeling is en met welke betekenis het werk in de maatschappij staat. Kunst gemaakt door AI kunnen we bekijken als een namaak Van Gogh, technisch indrukwekkend, maar kunstzinnig waardeloos.

Beeld: Geralt via Pixabay

Mail

Dylan Meert is een filosoof uit Gent en programmamaker bij Pakhuis De Zwijger. Hij houdt van 's nachts wandelen in Amsterdam, Griekse yoghurt en Bialetti-koffie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Sociale media moedigen ‘seksuele objectificatie’ aan zodat we langer van hun diensten gebruik maken. Des te interessanter is daarom het recente tegengeluid vanuit de traditionele ‘tempels’ van seksuele objectificatie: de pop-, mode- en pornoindustrie. Lees meer

Als het spuug ons aan de lippen staat 1

Als het spuug ons aan de lippen staat

Kun je bang worden van het water bij de Lauwersdijk dat ieder jaar een páár milimeter stijgt? Filosoof Tjesse Riemersma schrijft over nonchalance, paniek en of het mogelijk is om goed bang te zijn in tijden van klimaatverandering. Lees meer

Nieuws in beeld: De schone schijn van shein

Je nieuw bloesje heeft een louche verleden

Achter het succes van retailapp Shein zou 'moderne slavernij' schuilgaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Genoeg van het ongenoegen

Genoeg van het ongenoegen

Slopen, slopen, slopen - volgden de relzoekers van vorige maand niet gewoon het voorbeeld van de regering? Lees meer

Fenomenologie van de moshpit

Fenomenologie van de moshpit

Wat is de aantrekkingskracht van de moshpit? Volgens Wout Nordbeck, essayprijswinnaar van Wijsgerig Festival DRIFT, kan enkel de fenomenologie ons helpen deze vraag te beantwoorden. Lees meer

Het geweld van de sloopkogel en de leugens van de dialoog

Het geweld van de sloopkogel en de leugens van de dialoog

Geweld kent vele vormen: uit je huis gedreven worden, een politieknuppel op je kaak krijgen, en een beschaafd gesprek moeten houden met de mensen die je huizen slopen en je zojuist tegen de grond werkten. Al deze vormen passeerden de revue tijdens de Woonopstand. Lees meer

Daten en rouw

Daten als de dood nog naklinkt

Rouw laat geen enkel deel van het leven onberoerd, merkt Babet te Winkel na het overlijden van haar moeder. In dit persoonlijke essay onderzoekt ze de relatie tussen daten en de dood. Lees meer

Zo divers als het brein is, zo identiek is de medicatie

Zo divers als het brein is, zo identiek is de medicatie

Van de Nederlanders met autisme krijgt ongeveer de helft ooit medicijnen voorgeschreven, maar veel opties zijn daar niet in. Lees meer

Hoe ik een man van mezelf probeerde te maken

Hoe ik een man van mezelf probeerde te maken

Max Urai heeft in zijn jonge jaren veel voorbeelden gehad van mannelijkheden die niet draaien om auto's herkennen en gewichtheffen. Toch merkt hij nu dat een mens zich maar tot zoverre kan pushen om anders te worden dan hij/zij/hen is. Lees meer

Nieuws in beeld: 17

Gevaccineerde Big Bird vogelvrij voor conservatieve Amerikanen

Big Bird kreeg een vaccin en nu zijn conservatieve Amerikanen boos. Lees meer

Leer gewoon de regeltjes, luilakken

Leer gewoon de regeltjes, luilakken

Dyslexie is alleen een handicap omdat we het belang van foutloos Nederlands overschatten. In ons professionele en persoonlijke leven zou spelling niet bepalend moeten zijn, stelt Vivian Mac Gillavry, zelf dyslectisch. Lees meer

Een ode aan de zinloosheid van het bestaan

Een ode aan de zinloosheid van het bestaan

De millennial beweegt zich in een wereld vol problemen, waar niets zeker lijkt te zijn. Waarom blijven zoeken naar vaste betekenis, vraagt Aisha Mansaray zich af. Kunnen we niet beter een vrolijk soort nihilisme omarmen? Lees meer