nieuwsbrief
Asset 14

AI kan per definitie geen kunst maken

AI kan per definitie geen kunst maken

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Dat inzet van AI bij het diagnosticeren van complexe ziektebeelden nuttig kan zijn, staat buiten kijf. Maar als het om het maken van kunst gaat, wordt de potentie van AI overschat, stelt Dylan Meert. Dat AI op analytisch gebied sterk is, wil nog niet zeggen dat het binnenkort ook de menselijke hand overbodig maakt bij het schrijven van een roman of het maken van een schilderij.

Mail

We overschatten de impact van AI continu. Een recent voorbeeld is de claim dat AI in de toekomst zelfstandig kunst zal kunnen maken, dat het romanschrijvers en kunstenaars buitenspel gaat zetten. Dit soort voorspellingen tonen volgens mij vooral aan hoe weinig commentatoren begrijpen wat de inherente beperkingen van AI zijn. AI kan per definitie geen kunst maken, aangezien het beperkt is tot analytisch denken en niet betekenisvol kan handelen, een vaardigheid die essentieel is voor het maken van kunst.

Om mijn redenering te kunnen volgen moeten we eerst begrijpen wat AI is. Hoogleraar robotica Daniela Rus gaf in een recent interview aan dat het makkelijker is om AI naar Mars te sturen dan het de was te laten vouwen. AI is dus extreem sterk in analytische taken en calculerend denken, maar in manipulatie van de buitenwereld en het begrijpen van een sociale context is het nog hopeloos achtergesteld. Vaardigheden die een 4-jarig kind heeft, zoals veters strikken en begrijpen wanneer haar moeder boos is, kan AI nog lang niet.

AI is dus van nature beperkt tot analytisch denken, tot het volgen van regels. Mensen hebben een extra vaardigheid, semantisch denken, het vermogen om de betekenis van een situatie te vatten. Dit semantisch vermogen is essentieel bij het maken van kunst, je hebt uiteindelijk handelingen nodig die vertrekken vanuit een betekenisvolle structuur en moet begrijpen in welke culturele context het kunstobject staat. De vraag is nu, kan je met analytisch denken alleen ook kunst maken? En indien AI kunst maakt, begrijpt het dan ook ten volle de betekenis van wat het aan het doen is?

Het paradigmatische gedachte-experiment ‘The Chinese Room Argument’ van philosopher of mind John Searle helpt begrijpen waarom deze vraag belangrijk is. Het is een analogie die twee mensen in twee verschillende kamers plaatst, gescheiden door een deur met een luikje. Ze kunnen alleen communiceren door briefjes met elkaar uit te wisselen. De ene persoon spreekt vloeiend Mandarijn, de persoon in de andere kamer niet. Hij heeft echter wel een boek dat aangeeft welke Chinese karakters je moet opschrijven als reactie op bepaalde Chinese karakters op het briefje, zodat zijn antwoorden betekenisvol zijn voor de ander. Na wat briefwisseling gelooft de persoon aan de ene kant van de deur dat de ander Mandarijn kan spreken, want hij kreeg betekenisvolle antwoorden terug. De ander volgt alleen maar de regels van het boek. Begrijpt die persoon Mandarijn?

Het punt is dat mensen een object als kunst kunnen claimen, denk maar aan het urinoir van Duchamp, maar dat wil niet zeggen dat AI kunst kan maken.

Natuurlijk niet. Deze persoon kan alleen de regels volgen en begrijpt niet de betekenis van de taal. Naar analogie kan AI ook alleen maar regels volgen en begrijpt semantisch niet wat het aan het doen is. Google kan de hoofdstad van Nederland benoemen als Amsterdam en daarmee juist zijn, maar weet niet wat Amsterdam is. Als we er vanuit gaan dat essentieel aan kunst maken is dat het ontstaat vanuit een betekenisvolle structuur, een semantische oorsprong, dan kan AI nooit ‘echt’ kunst maken. Zelfs bij kunst die zich inhoudelijk afzet tegen betekenis heeft er een semantische handeling plaatsgevonden. Dat kan AI niet.

Dit betekent niet dat AI niet creatief kan zijn, of dat we objecten gemaakt door AI niet als kunst kunnen toe-eigenen. Er zijn al meerdere algoritmen ontworpen die schilderijen maken en beelden genereren. Het eerste schilderij gemaakt door een algoritme is al verkocht voor 375.000 euro. Het punt is dat mensen een object als kunst kunnen claimen, denk maar aan het urinoir van Duchamp, maar dat wil niet zeggen dat AI kunst kan maken.

Kunst is gegrond in een verhaal, staat in de maatschappij, dient een socio-culturele functie, prikkelt mensen met intenties, heeft een normatieve boodschap, een uitdagende betekenis. Kunstmatige intelligentie die kunst maakt, voert een analytisch trucje uit waarbij het bijvoorbeeld een afbeelding maakt afgeleid uit de duizenden plaatjes die het vooraf gezien heeft. AI begrijpt niet wat kunst is, wat een kunstzinnige handeling is en met welke betekenis het werk in de maatschappij staat. Kunst gemaakt door AI kunnen we bekijken als een namaak Van Gogh, technisch indrukwekkend, maar kunstzinnig waardeloos.

Beeld: Geralt via Pixabay

Dylan Meert is een filosoof uit Gent en programmamaker bij Pakhuis De Zwijger. Hij houdt van 's nachts wandelen in Amsterdam, Griekse yoghurt en Bialetti-koffie.

Lees verder Lees verder

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland? Lees meer

Een vuile plas regenwater

Een vuile plas regenwater

Alexander van der Weide bespreekt op intuïtieve wijze de klassieke film Stalker van Tarkovski. ‘Probeer nooit je idee over te brengen aan het publiek — het is een ondankbare en zinloze taak. Laat ze het leven zien en ze zullen in zichzelf de middelen vinden om het te beoordelen en te waarderen.’ Lees meer

Mevrouw Rouw in Zomergasten 2

Mevrouw Rouw in Zomergasten

Hard//hoofd grijpt terug op de Zomergasten-verslagen van deze zomer met een onconventionele gast die toepasselijk is voor de grauwe dagen. Lees meer

 China trekt zich er niets van aan

China trekt zich er niets van aan

China gaat zijn eigen gang, terwijl de internationale gemeenschap niet veel meer doet dan waarschuwingen uitdelen. Lees meer

Hard//talk: Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd 4

Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd

Diederik Samsom stelde onlangs dat welvaart uit meer bestaat dan inkomen. Wolter de Boer ziet dat geld en tijd wel noodzakelijk zijn om je als burger te engageren met de problemen van deze tijd. Lees meer

800 meter jezelf behouden

800 meter jezelf behouden

'In de sportwereld ben je enkel een held als je wint. Semenya’s zwarte, te mannelijke lichaam heeft in de ogen van de atletiekfederatie gefaald.' Lees meer

Nieuws in Beeld: Kamikazeplastics

Kamikaze­plastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen

We laten ons niet sussen

De 35.000 klimaatdemonstranten konden rekenen op een stuk minder steun dan 2500 boeren. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen? Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5