Asset 14

Haatliefde

Een vriend kun je ontvrienden maar Geschwister zitten hun hele leven aan elkaar vast. Maartje vertelt over de tijd dat ze haar zusje hartgrondig haatte. Haar zusje reageert in audio.

Er waren dagen dat ik haar dood wenste, en ik wist zeker dat mijn zusje ook zo over mij dacht... Tot ik haar de laatste versie van dit artikel liet lezen.

Elk gezin heeft zo zijn ruzies; vooral pubers kunnen elkaar het leven zuur maken. De rivaliteit die je als kind voelt ten opzichte van je broers en zussen is waarschijnlijk doodnormaal. Iedereen wil zoveel mogelijk aandacht van zijn ouders. Daar hebben we alle reden toe. Ook jonge vogeltjes sperren hun bekjes wijd open wanneer moeders komt aanvliegen. Het kleinste vogeltje wordt weggeduwd, krijgt daarom het minste eten en kukelt uiteindelijk uit het nest, te zwak om zijn vleugeltjes uit te slaan. Middels de existentiële strijd met je Geschwistern bereid je je voor op de harde wereld buiten het ouderlijk huis waar je niet alleen om de aandacht van je ouders zal moeten vechten. Al schermend en sparrend met je broers of zussen word je volwassen.

Wat zich in de jaren negentig en nul tussen mijn zusje en mij afspeelde, had echter weinig te maken met volwassen worden, en nog minder met kind zijn. Onze spanning kwam niet voort uit irritatie of zusterlijke jaloezie. Het was alsof wij met die wederzijdse afschuw waren geboren, als Kaïn en Abel. Wij haatten elkaar alsof we in een Griekse tragedie of een toneelstuk van Shakespeare speelden: hartgrondig en zonder genade. Het was de dagelijkse haat jegens mijn twee jaar jongere zusje waarmee ik wakker werd en ging slapen; een mengeling van onbegrip, afgunst en walging om haar bestaan in de kamer naast de mijne. Er was een najaar dat zij enorm verkouden was en ’s nachts uren achtereen haar neus snoot, toen haatte ik haar nog meer. Met gebalde vuisten lag ik in bed haar te verwensen.

Behalve enkele obsessieve trekjes waar ons hele gezin mee gezegend is, valt er niets onaangenaams in mijn zusjes karakter te ontdekken. Wanneer ik oudere zussen of ouders van haar vriendinnen sprak, zeiden die steevast dat mijn zusje zo’n vriendelijk en beleefd meisje was. Iedereen was dol op haar. Zelf sta ik ook niet als bijzonder haatdragend bekend, en van jongs af aan doe ik overdreven mijn best om de lieve vrede te bewaren. Maar tegen mijn zusje was ik echt gemeen. Wanneer zij de kamer binnenkwam, begon mijn hart hoog in mijn borst te kloppen, in mijn hoofd vormden zich onmiddellijk talloze plannen om haar het leven zuur te maken. Zo heb ik een keer haar school gebeld met de mededeling dat haar afspraak met de logopediste (die zij niet had) was afgezegd, omdat ik wist dat de conciërge dit in de klas zou vertellen. We zijn thuis met vier meisjes en dat is sowieso niet eenvoudig, maar alleen tussen ons, de twee oudsten, ontstond er iets wat zo giftig was dat wij niet eens naast elkaar in de auto konden zitten.

Illustratie: Kwennie Cheng

Met ons gezin gaat het nu goed. Dat is best bijzonder, zeker als je bedenkt dat de jaren meestal geen wijsheid maar wrok brengen. Eenmaal volwassen mag er met volle overgave geruzied worden over geld en verjaardagen. Niemand eist dat ruzies worden bijgelegd. Het gezin valt uiteen omdat gesproken woorden niet meer teruggenomen worden en gezinsleden te koppig zijn om sorry te zeggen of een verontschuldiging te aanvaarden. Kijk één aflevering van het geweldige programma ‘Het Familiediner’ en huiver. Als kind moet je echter nog je best doen. Er lijkt een taboe op te rusten: een slechte relatie met je broer of zus. Je leeft onder hetzelfde dak dus zal je het met elkaar moeten doen. Maar wat als je diegene gewoon niets te zeggen hebt? Moet je dan koste wat het kost met elkaar aan tafel zitten? Wanneer je alleen je ouders met elkaar gemeen hebt, raak je snel uitgepraat.

Als peuter en kleuter waren we al niet bijzonder close, maar rond mijn tiende en haar achtste levensjaar dreven mijn zusje en ik echt uit elkaar. Daarna ging het van kwaad tot erger. Het zou te simpel zijn te stellen dat dit werd veroorzaakt door de puberteit, hoewel dat zeker invloed moet hebben gehad. Langzaam veranderden we in onszelf en meer dan ooit waren we elkaars tegenpolen. We wisten precies waar we de ander konden raken en haalden het slechtste in elkaar naar boven.

Ik begreep mijn zusje niet. Haar prioriteiten, haar manier van leven, het feit dat ze altijd ruzie had met mijn ouders. Voor mij bewees dit dat zij een slecht persoon was. Maar eigenlijk was ik jaloers op haar populariteit, haar mooie, dure kleren, het gegeven dat er altijd wel een jongen als een kwispelende puppy achter haar aanliep. Het is best frustrerend als je jongere zusje in zoveel opzichten verder is dan jij. Ik had op mijn zestiende nog nooit met iemand gezoend, zij datete op dat moment een jongen met een Audi.

Hoewel we elkaar als adolescenten nog maar weinig tegenkwamen - zij vloog als stewardess de wereld over en ik studeerde aan de kunstacademie - liep de spanning tussen mijn zus en mij alleen maar op. Ik denk dat we elkaar nu niet meer zouden spreken als mijn zus vijf jaar geleden niet zo eerlijk tegen me was geweest. We zaten tegenover elkaar en zij vertelde me, schijnbaar zonder enige emotie, dat we nooit vriendinnen zouden worden.
“Als ik jou ergens in de stad zou tegenkomen, dan zou ik je niet eens zien staan. Je bent zo anders, je bent gewoon niet mijn soort mens.”
Hoewel ik dat zelf nooit had durven zeggen, wist ik dat ze gelijk had. We zijn gewoon te verschillend. Als we geen zusjes waren, hadden we nooit aan dezelfde tafel gezeten. Juist omdat we als zussen zo geforceerd aan elkaar vastzaten, ging het mis. Vanaf het moment dat wij uitspraken dat we een hekel aan elkaar hadden (en natuurlijk kwamen na die eerste bekentenis ook andere ergernissen op tafel) klaarde het op. We werden geen vriendinnen, en zullen dat ook nooit worden. Maar omdat dat niet meer hoeft, kunnen we accepteren dat we verschillend zijn, en eens in de zoveel tijd als zussen samen dronken worden.

Volgens Elie Wiesel is niet haat maar onverschilligheid het tegendeel van liefde. De twee schijnbare uitersten liggen in werkelijkheid dichtbij elkaar. Haat kun je alleen voelen voor iemand die je kent, iemand die dicht genoeg bij je staat om onder je huid te kruipen. Wanneer dat gevoel je eenmaal in zijn macht heeft, overstemt haat alles. Het wordt alleen maar groter. Daarom kost het ook zoveel energie om iemand te haten. Maar - zo leerde mijn zusje me en ik heb dit nadien nog een paar keer in praktijk gebracht - haat lost bijna altijd op wanneer je het uitspreekt. En dan blijft er zeker niet alleen maar liefde over, maar de ergerlijke eigenschappen van de ander kun je in ieder geval met enige onverschilligheid bekijken.

--

Toen ik afgelopen week met mijn zus over dit artikel sprak, was ik even bang dat ik ons broze bestand met mijn openhartigheid kapot had getrapt. Gelukkig wilde ze er nog steeds over praten. Dat de tekst nu hier in deze vorm te lezen is, is grotendeels te danken aan mijn dappere, eerlijke zusje.

Mail

Maartje Smits Maartje Smits is schrijvend detective en imker. In 2015 verscheen haar dichtbundel Als je een meisje bent bij uitgeverij De Harmonie.

Kwennie Cheng

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #2 - Fictie en werkelijkheid

Waar ligt de grens tussen fictie en werkelijkheid, en hoe zet je die grens op spanning, zonder dat het saai of aanstellerig wordt? Lees meer

Column: Ik wens je alle goeds

Ik wens je alle goeds

Een afwijzing komt Eva koud op haar dak vallen. ‘Ik vond hem leuk, hij vond mij ook leuk, hij vond mij dus niet leuk, ik ben gewoon niet leuk genoeg.’ Lees meer

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode 1

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode

Als 'kritische kunstkoerier' neemt Marc Schoorl je mee door de kunstbijlage van zijn favoriete ochtendkrant. Lees meer

Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Koop de roze bril

Koop de roze bril

Lang geloofde Shulamit Löwensteyn dat een ingebouwd stapelbed de oplossing zou zijn voor al haar moeilijkheden. Had ze daar gelijk in? Een tip over tulpen, taart en het kopen van troost. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Nieuwe coronificatie

Nieuwe coronificatie

Marthe van Bronkhorst opent het nieuwe jaar op poëtische wijze. Lees meer

Column: Het enige woord dat het omschrijft

Het enige woord dat het omschrijft

Het voorlopig laatste uitstapje naar de bios met haar vader krijgt voor Eva een duistere lading. Lees meer

Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #1 - Het Proces

In Verf op je Kleren onderzoekt schrijver en documentairemaker Tiemen Hageman alle aspecten van het creatieve proces. Hij gaat in gesprek met allerlei creatieve makers, over hun proces en hoe je dat nou eigenlijk doet, werk maken. In deze eerste aflevering: schrijvers Martijn Brugman en Merlijn Huntjens. Lees meer

Stop met schrijven!

Stop met schrijven!

Jens Meijen vergelijkt het schrijfproces met auto-onderhoud en weet hoe je als schrijver goed zorgt voor je mentale gezondheid. Wat heeft schrijven te maken met het worden van een popster en waarom moet je volgens Jens eerst stoppen met schrijven? Lees meer

Ballen en Engelen

Ballen en Engelen

Na een klassiek ongemakkelijke kerstborrel op kantoor gaat Sascha mee naar huis met Ariane van hr. Maar dan neemt de avond een griezelige onverwachte wending... Een kerstverhaal van Loren Snel. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Kon je maar aanbeden worden

Kon je maar aanbeden worden

Hologrammen, goud licht en een religieus lam laten Marthe van Bronkhorst zich klein voelen tijdens een kerkbezoek. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Wees talentloos

Wees talentloos

Tijdens een date raakt Wolter de Boer verwikkeld in een socratisch vraaggesprek rond talent. Een tip over het afschaffen van aanleg. Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Masterclass

Een vrouw die met zichzelf in de knoop zit besluit om een masterclass acteren te volgen. Een kort verhaal door Renske van den Broek over opnieuw leren lopen, majorettemeisjes en vrede sluiten met wie je bent. Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer