Dylan Meert, zelf programmamaker bij Pakhuis De Zwijger, bezocht het Brainwash Festival en zag het met zijn professionele blik aan. Zijn oordeel: Brainwash zette een inspirerend festival neer met verschillende denkers, dat echter zelden verder ging dan oppervlakkige presentaties.
Het was weer Brainwash Festival, hét pr-event voor de Amsterdamse intelligentsia bij uitstek. Een hele dag lang loop je van hot naar her in het zuidelijke puntje van de Wallen, het laatste bastion waar de faculteit wijsbegeerte en de theaterzalen nog de nutellaficatie van Amsterdam konden tegenhouden. Er staat een druilerig ochtendzonnetje en de rode linten op de bruggen zijn aangespannen, het publiek heeft er zin in. Althans, in elk geval tot het de meterslange rij aan het Compagnietheater tegenkomt, waar iedereen fysiek een bandje moet afhalen aan een in elkaar geknutselde tafel waar een zestal vrijwilligers druk in de weer is. Je zou toch denken dat dat slimmer moet kunnen.
Mijn dag begon met klaarkomen. In haar theaterlezing ging Gian van Grunsven dieper in op de zoektocht naar het ‘sleeping beauty orgasm’ - een spirituele vorm van orgasme waarbij je zonder klaarkomen levensenergie krijgt. Je moet tijdens het masturberen de seksuele energie vangen in de buik, langs de ruggengraat naar het hoofd toe brengen, concentreren in de mond en dan doorslikken. Fascinerend, voornamelijk omdat Gian al deze cursussen ook zelf gevolgd heeft, met als moraal van het verhaal dat je met de ontdekking van het lichaam de verbintenis met de wereld sterker maakt. Ik zag door de yoni-eieren het bos niet meer, maar vond deze theaterlezing door haar langere tijdsduur, opbouw en vorm, prikkelend, vol met inzichten en diepgravend. Iets wat jammer genoeg ontbrak in de volgende talks en wat ik wel van Brainwash verwachtte.
Met alle respect voor Arjen, maar niemand zat daar voor hem.
Een goed voorbeeld hiervan was het programma met Murat Isik. Voor ik op de inhoud wil ingaan noem ik hier weer de situatie die tekenend was voor Brainwash, namelijk de lange wachtrij, de beperkte zitplaatsen en de gesloten deur. Zelfs toen ik tien minuten vroeger was konden ik en ongeveer vijftig anderen niet meer binnen. Louter en alleen voor het schrijven van dit verslag kon men nog ergens achteraan een plaats fixen, waarvoor dank. Deze dynamiek maakte van het hele Brainwash Festival een nogal stressvolle, planmatige concurrentiestrijd, terwijl je juist wil grasduinen en verrast wil worden. Een gemiste kans – hoe viel dit op te lossen?
Murat Isik dan. De winnaar van de Libris Literatuurprijs met het boek Wees Onzichtbaar, een ijzersterke semiautobiografische roman over het opgroeien van een Turkse jongen in de Bijlmer. Een prachtig boek over opgroeien, identiteit en vaderschap gesitueerd in een uniek Nederlands project, met inzichten over ongelijkheid, tolerantie en hoe het idealisme van politici vaak niet overeenkomt met de dagelijkse praktijk. Het publiek keek uit naar een ontluikend en diepgaand gesprek. Maar, er zat nog iemand bij: Arjen van Veelen, een journalist die een boek geschreven heeft over ongelijkheid in St. Louis. Met alle respect voor Arjen, maar niemand zat daar voor hem. De moderator was goed voorbereid, het gesprek liep vlot, maar elke mogelijkheid voor diepgang en spontaniteit werd gedood vanwege de tijdsdruk. Elke spreker kreeg een kleine twintig minuten, wat te kort bleek voor een zinvol interview. Dan krijg je een slotvraag die letterlijk de hoofdvraag van de gehele avond had kunnen zijn: ‘Is er hoop voor een kleinere kloof in Amerika en Nederland?’ Opnieuw een gemiste kans.
Ook een teleurstelling kan waardevol zijn.
Vervolgens naar Alfred Birney, de winnaar van de Libris Literatuurprijs in 2017, schrijver van de monumentale mustread De tolk van Java, die een diepte-interview deed aan de hand van vragen uit het boek Volgens Proust. Dit was een bijzonder moment, een programma dat absoluut goud was en dat het gehele Brainwash Festival, met al zijn productionele foutjes, voor mij de moeite waard maakte. Het was de eerste keer in zestien maanden dat Alfred Birney een publiek optreden gaf, gezien zijn slechte gezondheid. We kregen verschillende aspecten van zijn karakter te zien via vragen als ‘Waar ben je bang voor?’ en ‘Wie zie jij in de spiegel wanneer je opstaat?’. Jammer genoeg was zijn persoonlijkheid wel niet de mooiste of de meest inspirerende. Hij was heel erg lastig, cynisch en probeerde continu het gesprek te ontwrichten. Ik vermoedde ook dat hij dronken was. Ik kreeg een soort van lichte reality check/teleurstelling toen mijn held niet voldeed aan mijn ideaalbeeld. Gelijkaardig aan het gevoel dat ik kreeg toen ik een bekend interview met Bukowski zag, waar hij dronken agressief uithaalt naar zijn toenmalige vriendin. Van sommige schrijvers wil je alleen het werk kennen en niet de persoon. Maar goed, het was een diepgaand en kwalitatief gesprek. Ook een teleurstelling kan waardevol zijn.
Het vervolg is gelijkaardig aan wat ik hierboven al gezegd heb: een gesloten deur en programma’s die qua vorm nogal op de oppervlakte bleven. Boven alle kritiek uit wil ik toch gezegd hebben dat Brainwash nog steeds een uniek festival blijft waar elke bezoeker een bijzondere ervaring krijgt, met hier en daar losse productionele foutjes die zeker opgelost kunnen worden. Maar je moet als bezoeker wel weten waar je aan toe bent: een buffet van korte presentaties, waar de echte diepgang mist. Brainwash kan op een heel brede en toegankelijke manier mensen engageren om na te denken en te filosoferen, waar, om het met de woorden van presentator Johan Fretz te zeggen, een mens al snel hoopvol van wordt. Maar in de huidige vormgeving is het aan de bezoeker om die volgende stap verder te zetten en het werk te lezen van de denker die je inspireerde. De diepte maak je op het Brainwash Festival nog steeds zelf.
Foto: Hayden Stinebaugh via Flickr.
