Asset 14

Going Out With a Bo, Ali, Naomi, Guus

Going Out With a Bo, Ali, Naomi, Guus 1

Het feminisme in Nederland kon wel wat nieuwe actie gebruiken, vonden Santi van den Toorn en Marthe de Win vijf jaar geleden. Ze richtten de succesvolle doetank De Bovengrondse op en zetten daarmee onder andere menstruatiearmoede op de kaart en vermeerderden het aantal vrouwelijke straatnamen. Met hun laatste actie, Het Nieuwe Spelalfabet, zwaaien ze nu af.

Het Nieuwe Spelalfabet moet recht doen aan de diversiteit in Nederland. Het traditionele spelalfabet bestond namelijk, op Maria en Xantippe na, enkel uit witte mannennamen. Het Nieuwe Spelalfabet bevat daarentegen ook namen als Zeynep, Samira en Omar. Met dit soort acties zet De Bovengrondse zich al jaren in voor de positie van vrouwen en minderheden in Nederland. Maar hoe zijn zij destijds begonnen?

Santi vertelt via Teams dat zij en Marthe door een gemeenschappelijke vriend werden gekoppeld. Zo kwam het van een eerste ontmoeting in café De Groene Vlinder in Amsterdam. "In diezelfde periode sprak de Amerikaanse schrijver Naomi Wolf in De Balie. Zij riep jonge feministen op: 'Dit is jullie tijd. Jullie luisteren naar deze lezingen, maar wat gaan jullie doen om het feminisme nieuw leven in te blazen? Jullie moeten opstaan.'"

"Dit is jullie tijd. Jullie luisteren naar deze lezingen, maar wat gaan jullie doen om het feminisme nieuw leven in te blazen?"

"Daar ontmoetten we Bregje Hofstede, onze medeoprichter. We wisten nog niet wat wij precies wilden neerzetten. In verschillende samenstellingen organiseerden we van alles: we leerden presenteren, onderhielden een boekenclub, pasten bh’s en we organiseerden de talkshowreeks ‘De Schoonheidssalon’ in De Rode Hoed. In diezelfde tijd kwam De Correspondent naar buiten met een onderzoek waaruit bleek dat 88 procent van de straatnamen met een persoonsnaam naar een man vernoemd zijn. Daar wilden wij op een ludieke manier aandacht voor vragen. Op een warme augustusochtend hingen we door heel Nederland alternatieve straatnaamborden op met namen van belangrijke vrouwen. Dat was achteraf gezien het begin voor De Bovengrondse als ludieke campagnemachine."

Marthe, die net als Santi inbelt via Teams, vult aan: "We wilden feminisme toegankelijk maken voor een grotere groep dan diehard-activisten. Iedereen moest zich erbij thuis kunnen voelen. Dat lukte met De Schoonheidssalon en de straatnamenactie Meer Vrouw op Straat. Daarna ging het heel snel."

Hoe zie je in de samenleving terug dat jullie feminisme toegankelijker hebben gemaakt voor een grotere groep?

"Oh, we zullen nooit claimen dat wij in ons uppie feminisme in Nederland toegankelijk hebben gemaakt", stelt Marthe. "Zoiets ontstaat binnen een tijdsgeest. Daar hebben we absoluut aan bijgedragen, maar we waren niet alleen. De Damn Honeys (een feministische platform van Marie Lotte Hagen en Nydia van Voorthuizen, red.) werden bijvoorbeeld in dezelfde tijd populair. Onze acties brachten wel veel teweeg: door de straatnamenactie heeft de straatnamencommissie van Amsterdam nu een totaal andere procedure en dat zie je ook in de rest van Nederland."

Meer van hun acties hebben flinke impact gehad, vertelt Marthe: "Drie jaar geleden kende niemand het woord menstruatiearmoede (niet genoeg geld hebben voor menstruatieproducten), maar dat krijgt veel meer aandacht sinds ons onderzoek naar menstruatiearmoede in Nederland en de daaropvolgende inzamelingsactie Het Damesverband. Het abortusbuddy-project heeft de ontoegankelijkheid van abortus in Nederland blootgelegd en is inmiddels doorontwikkeld tot een eigen stichting waarbij mensen veilig naar en van de abortuskliniek begeleid worden."

Het gevaar van deze tijd is dat actie zich te veel online afspeelt, maar het gaat er uiteindelijk om wat je dóet

"Het gevaar van deze tijd is dat actie zich te veel online afspeelt, maar het gaat er uiteindelijk om wat je dóet. Het samenbrengen van mensen was onze kracht." Marthe beaamt die uiting van Santi volmondig: "De nieuwsbrief van De Bovengrondse had een gigantisch aantal subscribers en toen we de laatste stuurden, hoorden we grappig genoeg juist van oudere abonnees dat ze dit soort feminisme gemist hadden. Blijkbaar zocht niet alleen de jongere generatie onze toegankelijkheid." Santi: "Ja, ze herkenden de toon van het feminisme uit de jaren zeventig. De oude garde gaf echt respect, heel cool."

Die reacties laten goed zien dat jullie geluid heel welkom was voor jong en oud. Waar loop je tegenaan als je feminisme toegankelijk wilt maken in deze tijd?

Marthe: "Naast focussen op het offline actievoeren, wat Santi aangaf, zochten we veel naar hoe we ons moesten verhouden tot alle meningen over activisme, inclusiviteit en wat goed of slecht feminisme is. Bij De Bovengrondse zeggen we dat iedere feminist een goede feminist is. Als je iets doet, dan is dat goed genoeg: het is al fijn dat mensen hun tijd in acties steken."

Bij De Bovengrondse zeggen we dat iedere feminist een goede feminist is

Santi: "Tot die conclusie kwamen we door de jaren heen, maar Roxane Gay zegt dit ook in haar bad-feministtalk." Marthe: "Je ontdekt gaandeweg dat perfectie niet mogelijk is, dat je tijd gelimiteerd is en dat je vooral je eigen doelen voor ogen moet houden. Arts en activist Rebecca Gomperts is daarin een voorbeeld voor ons. Ze maakte zich kwaad om abortusrechten voor vrouwen wereldwijd en pakt dat heel pragmatisch aan met Women on Waves en Women on Web." Dat ‘pragmatisme’ vat de kern van De Bovengrondse samen, volgens Santi. “We hebben beperkte middelen en we leven in een systeem van onderdrukking dat we niet meteen kunnen oplossen. Je moet kijken naar wat binnen je reikwijdte ligt."

Wat zijn jullie meest dierbare herinneringen aan de afgelopen vijf jaar?

Santi: "Het was voor mij een oneindige aaneenschakeling van bijzondere momenten. Marthe, heb jij een concreet moment in je hoofd?" Ze knikt: "Ik weet nog dat we de eerste Women’s March liepen en dat we daarbij heel veel mensen hadden meegenomen, dertig tot veertig. Een astronomisch aantal destijds. Het zou nu misschien bescheiden zijn, maar demonstraties zijn heel snel veel gangbaarder geworden. Dit was mijn eerste demo en daarom was het misschien extra bijzonder."

"De straatnamenactie was ook een magische dag: van gniffelend borden plaatsen op de Dam om zes uur ’s ochtends tot het moment dat Santi, Bregje en ik in mijn warme tuin zaten en BBC, CNN en The Guardian aan de telefoon hadden. Dat hadden we nog nooit meegemaakt."

Op de fotoshoot voor Abortus Redt Levens kwamen zoveel verschillende soorten mensen af: gezinnen, oudere en heel jonge feministen en zwangere vrouwen

"Abortus Redt Levens was ook heel bijzonder." Met die campagne vroeg De Bovengrondse om aandacht voor een positiever geluid over abortus. Daarmee boden ze een tegengeluid aan de groeiende, conservatieve wind die door Europa en Nederland waait. "Op de fotoshoot voor Abortus Redt Levens kwamen zoveel verschillende soorten mensen af: gezinnen, oudere en heel jonge feministen en zwangere vrouwen. Het is best een gewaagde slogan en toch steunden heel veel mensen het. Die opkomst zorgde ervoor dat ik op de set stond te glunderen."

Waarom besloten jullie om ondanks die mooie momenten en jullie geslaagde acties toch om met De Bovengrondse te stoppen?

Marthe: "Santi, Bregje en ik bleken een dreamteam in het bundelen van de krachten, de mensen, om ons heen. Alles wat we neer hebben gezet, is ook hun verdienste. We werden in rap tempo groter en professioneler. Fijn, maar we moesten tegelijkertijd ook betaald werken. Er kwam steeds meer administratie en discussies over wat goed is en wat niet. De wendbaarheid van ons kleine clubje verdween."

De professionele aanpak was in zekere zin ook onze downfall

"De professionele aanpak was in zekere zin ook onze downfall. We moesten ons continu verantwoorden tegenover anderen, maar dat red je niet als je het allemaal in je vrije tijd doet. Er waren pogingen om De Bovengrondse over te dragen, maar het bleek, heel begrijpelijk, onwerkbaar om mensen te vinden die dit structureel naast hun werk konden blijven doen. In die zin was het echt onze baby: wij bleven die tijd geven en nieuwe dingen oppakken, maar het bleek te vermoeiend. Dat was de reden dat we op een moment zagen dat het tijd werd voor nieuwe dingen."

Dat klinkt intensief. Wat zouden jullie aanraden aan mensen die geen hele organisatie willen optuigen, maar wel actie willen blijven voeren voor feministische zaken?

Marthe adviseert om losse, ludieke acties op te pakken met een paar slimme koppen. "Je hoeft natuurlijk geen hele organisatiestructuur op te zetten en langdurig tijd vrij te maken als je één actie wilt organiseren."

En kun je dat goed doen in Nederland, actievoeren voor feministische zaken?

Als activist probeer je bestaande systemen omver te werpen, dus het klimaat voor een activist is nergens gunstig, geeft Santi aan. "Tegelijkertijd kun je hier in tegenstelling tot veel andere plekken op de wereld veel zeggen en roepen." Marthe: "Ja, we werden bijvoorbeeld door Tweede Kamerleden uitgenodigd om te komen praten. Er is een luisterend oor. Kapitalisme maakt het alleen lastig om het vol te houden, want je moet ook geld verdienen en dat verdien je doorgaans niet met feministische acties."

Hoe ziet jullie toekomst eruit nu jullie stoppen met De Bovengrondse?

Hoewel Santi stopt bij De Bovengrondse, werkt ze nog steeds bij DeGoedeZaak. "Dat is eigenlijk activisme pur sang. Daarnaast zit ik in het bestuur van de Women’s March Nederland en bij Stem op een Vrouw. Ik bedenk zeker weer nieuwe dingen, maar ik heb geen idee op welke termijn." Marthe blijft actief als campagnespecialist bij WOMEN Inc. Daarnaast is de lege plek in haar agenda alweer opgevuld met een kleintje. "Dus die voed ik op om straks eigenhandig het patriarchaat omver te werpen, haha! Hij is nu al een kleine activist, hij heeft altijd zijn vuistje in de lucht. Maar ja, het gaat absoluut weer kriebelen om nieuwe acties op te zetten. Het klinkt gek wat ik nu ga zeggen, want activisme is heftig en vermoeiend, maar het kan ook heel leuk zijn als de energie goed stroomt en je trots bent op wat je neerzet. Je inzetten voor een betere wereld is ook heel fijn."

We kennen de woonprotesten, de landelijke klimaatmars en Kick Out Zwarte Piet. Maar hoe gaan activisten binnen en buiten Nederland eigenlijk te werk? Wat kunnen wij leren van een actiegroep in Zimbabwe of van oorspronkelijke bewoners in de Amazone?

Het Actiefonds en Hard//Hoofd slaan de handen ineen en laten activisten uit verschillende landen aan het woord over hun inspirerende en soms gevaarlijke werk. Zo brengen we activisme dichterbij en schijnen we nieuw licht op de strijd voor systeemverandering wereldwijd.

Beeld door De Bovengrondse

Mail

Wieneke van Koppen

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Hard//talk: Evita 3.0 1

Evita 3.0

De voormalige Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner overleeft een aanslag op haar leven, maar een twaalfjarige gevangenisstraf vanwege corruptie hangt boven haar hoofd. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 3/3: Métro

In ieder geval bleven we stuurloos - Métro

Zelfs de sterkste vriendschappen leden aan betonrot. Vrienden verjaren hier als sprinkhanen, hele groepen ontstonden en verdwenen in enkele seizoenen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 2/3: Á pied

In ieder geval bleven we stuurloos - À pied

 Voor eenzaamheid heb je geen kostschool nodig. Niemand keek op wanneer ik ‘DRRRAAAAK’ schreeuwde zonder mijn pas te vertragen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 1/3: Vélo

In ieder geval bleven we stuurloos - Vélo

Tijdens een afdaling vol kinderkoppen ging mijn hangslot uit zichzelf op slot, waarna mijn sleutelbos in een nabijgelegen afvoerputje verdween. Lees meer

Nieuws in beeld: Het kind in het badwater terugvinden

Het kind in het badwater terugvinden

Amerikaanse onderzoekers wisten het geheugen van 150 ouderen te verbeteren middels een schokkend badmutsje. Lees meer

Automatische concepten 78

De natuur huilt droge tranen

Europa maakt waarschijnlijk het ergste droogteseizoen mee in ruim 500 jaar. Lees meer

 1

Tijd voor een dekoloniale Indië-herdenking!

Benjamin Caton organiseert jaarlijks op 16 augustus een dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland Herdenking, omdat een grote en groeiende groep mensen zich niet gezien voelt door de Nationale Indië-herdenking, een dag ervoor. Lees meer

Nieuws in beeld: Van Trump mag de FBI de pot op

Van Trump mag de FBI de pot op

Elf 'topgeheime' documenten nam de FBI mee van Donald Trumps landgoed. Hij wil ze terug. Lees meer

Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Nieuws in beeld: We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

Hoelang kunnen we nog boven de zelfgegraven afgrond blijven bungelen? Lees meer

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Netflix zet in Inventing Anna een oplichtster op een voetstuk. Emma Stomp zet daar vraagtekens bij. Lees meer

Nieuws in beeld: We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

Om de gasvoorraden te ontzien, mogen de (uiterst vervuilende) kolencentrales jarenlang op volle toeren draaien. Lees meer

Nieuws in beeld: Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Driekwart van de Nederlanders vindt de acties tijdens boerenprotesten te ver gaan. Lees meer

Automatische concepten 75

Filmmaker liet angst achter zich

Dit jaar werden de Olympische Winterspelen ‘gewoon ’in China gehouden. In het licht van deze – voor mensenrechtenactivisten – verbijsterende keuze door het Internationaal Olympisch Comité maakte de Tibetaanse documentairemaker Dhondrub Wangchen een tournee door Europa. Op het moment dat hij tot zes jaar gevangenisstraf werd veroordeeld was de eerste keer dat de wereld hoorde... Lees meer

Nieuws in beeld: Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Illustrator Finn Rogers liet zich inspireren door een gedachte-experiment: wat als we - met één zwaai van een toverstaf - al het plastic lieten verdwijnen? Lees meer

Evi Aarens is een troll 1

Evi Aarens is een troll

Je als gearriveerde schrijver verschuilen achter een pseudoniem om kritiek op anderen te spuiwen geeft geen pas, aldus Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Een groot avontuur begint met een klein rugzakje

Een groot avontuur begint met een klein rugzakje

Op een waddenvakantie dringt de vervreemding zich aan Nina op bij zoveel ingekaderd vertier. “Er klopt iets niet aan dit uitstapje.” Als de weidsheid van het Wad niet meer voldoende blijkt om uit de aangeharkte realiteit van onze maatschappij te ontsnappen, vindt ze elders een ervaring van oneindigheid. Lees meer

Nieuws in beeld: 'Hyperkapitalistische middelvinger' gaat voortaan wat bescheidener door het leven

'Hyperkapitalistische middelvinger' gaat voortaan wat bescheidener door het leven

Voor de lezers van het 'lijfblad voor 's werelds allerrijksten' komt de echte wereld toch iets te dichtbij. Lees meer

Nieuws in beeld: Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Artsen en verpleegkundigen krijgen 'les in vreedzaam sterven'. Lees meer

Het is eindelijk zover: 12,5 jaar Hard//hoofd in Het HEM!

Op zaterdag 1 oktober viert Hard//hoofd haar 12,5-jarige jubileum in kunsthal Het HEM, een oude munitiefabriek die is omgetoverd tot culturele vrijplaats. In 2020 moesten we ons 10-jarige jubileum om bekende redenen helaas annuleren, nu vieren we alsnog het verleden, het heden en de toekomst van Hard//hoofd!

Bestel je ticket!