Asset 14

Wanhopig op zoek naar geluk

George Saunders' bundel Tenth of December werd door de New York Times al op 3 januari uitgeroepen tot het beste boek van 2013: het korte verhaal is duidelijk helemaal terug.

In ‘The Semplica Girl Diaries’, een kort verhaal van de Amerikaanse schrijver George Saunders, wordt de hoofdpersoon gekweld door schuldgevoelens. Hij heeft een normale baan en een prima salaris, en woont met zijn gezin in een rustige suburb. Maar als hij zijn dochter naar een tuinfeestje van een rijkere klasgenoot brengt, wordt hij geconfronteerd met zijn economische achterstand. De kinderen van de welvarende familie hebben een boomhut ter grootte van een klein appartement (met kabeltelevisie) tot hun beschikking, een uit China overgevlogen houten oriëntaalse brug overspant de met forellen gevulde beek, maar iedereen is vooral onder de indruk van de grote verzameling ‘SGs’, die met hun haren wapperen in de wind. Zijn dochter wil haar eigen verjaardag niet meer vieren, omdat ze zich schaamt voor hun sobere voortuin.

Wanneer de vader met een kraslot 10.000 dollar wint, negeert hij zijn schulden en besluit om als verrassing de tuin op te knappen. Het terrein krijgt een echte make-over, hij koopt een vijver en vijf SG’s. Dan blijkt pas wat de Semplica Girls uit de titel van het verhaal zijn: meisjes uit Derdewereldlanden die hun geld verdienen door als levende standbeelden te fungeren in de tuinen van welgestelde Amerikanen.

Het is een typerend verhaal voor Saunders. Net als in zijn eerdere bundels komen we in zijn nieuwste boek Tenth of December steeds in vreemde situaties terecht, die zich in de nabije toekomst of een parallel universum af lijken te spelen. De personages zijn wanhopig op zoek naar geluk, dat vaak samenhangt met materiële wensen. Ze voelen zich minderwaardig ten opzichte van de rijken, die met veel zelfvertrouwen en een denigrerende vriendelijkheid hun welzijn in het gezicht van hun minderen uitsmeren.

Saunders’ werk staat altijd in het teken van grappige, maar vooral wrange parodieën op ons moderne leven en het kapitalisme. De verhalen beginnen vaak midden in een actie, en het kost je als lezer een paar pagina’s om te begrijpen waar je eigenlijk getuige van bent. Saunders voedt je vakkundig steeds meer details, zodat je langzaam kunt uitzoomen naar het grotere plaatje, dat je vaak de schrik om het hart doet slaan.

George Saunders. Foto: New York Times

George Saunders (1958) bracht pas op zijn 38ste zijn eerste bundel uit (CivilWarLand in Bad Decline). Hij gold lange tijd vooral als een schrijver die bewonderd werd door andere schrijvers. Collega’s als Jonathan Franzen, Zadie Smith en de inmiddels overleden David Foster Wallace zagen hem als een van de grootste schrijvers van hun generatie. Het publieke succes kwam maar gestaag op gang. Met zijn vierde bundel heeft Saunders eindelijk zijn eerste echte bestseller geschreven. In een op 3 januari verschenen artikel claimde The New York Times dat Tenth of December nu al het beste boek van het jaar was.

Onverstoorbaar geduld

In zijn tienerjaren was Saunders aanhanger van Ayn Rand, de Russisch-Amerikaanse schrijfster die in boeken als Atlas Shrugged de kracht van het menselijke egoïsme benadrukte en momenteel een grote inspiratiebron voor neo-Republikeinse politici is. Maar toen hij als twintiger in dienst van een oliemaatschappij op Sumatra in aanraking kwam met echte armoede, sloeg zijn wereldbeeld om. Terug in Amerika kon hij geen werk vinden en leefde hij samen met zijn vriendin van een hongerloontje. Zijn angst voor de donkere kant van het genadeloze kapitalisme speelt sindsdien een grote rol in zijn leven.

Dankzij zijn lange voortraject heeft Saunders de haast afgezworen. Hij werkt alleen aan een idee als het hem enthousiast maakt, en soms blijft een onvoltooid verhaal jarenlang in de kast liggen. Het kostte hem veertien jaar om ‘The Semplica Girls Diaries’ te schrijven. Dat onverstoorbare geduld is terug te zien in zijn werk. Sinds zijn debuut zijn Saunders’ schrijfstijl en thematiek nauwelijks veranderd. De verhalen in CivilWarLand in Bad Decline (1996), Pastoralia (2000), In Persuasion Nation (2006) en Tenth of December dreigen daardoor te veel op elkaar te gaan lijken. Saunders schrijft bijvoorbeeld een aantal keer over themaparken, waarmee hij de mechanisering van de postmoderne mens wil verbeelden.

Het titelverhaal van zijn debuut gaat over een chaotisch park dat in het teken staat van de Amerikaanse Burgeroorlog, in 'Pastoralia' spelen een man en een vrouw de hele dag holbewoners zonder dat er bezoekers langskomen, en in ‘My Chivalric Fiasco’ uit zijn nieuwste bundel krijgt een ridder in een soort Land van Ooit een drug die hem veel te ridderlijk maakt. Saunders’ onderwerpen en settings zijn bovendien erg Amerikaans, en minder herkenbaar voor Europeanen. Het verklaart waarom zijn werk weinig vertaald is.

Maar wie verder kijkt dan deze ogenschijnlijke herhaling van zetten, ziet dat er wel degelijk veel ontwikkeling in Saunders’ oeuvre zit. Juist door zijn geduldige concentratie weet hij met elke bundel dieper tot de kern van de Amerikaanse ziel door te dringen en ons met kleine accentverschuivingen te verrassen. De grappen worden steeds beter en de verhaallijnen steeds gecompliceerder.

Don't be sad

Ook als het thema van het verhaal ons bekend in de oren klinkt, weet de vreemde persoonlijkheid van de hoofdpersoon te boeien, omdat Saunders in de hoofden van de meest uiteenlopende personages kan duiken en zich hun stem feilloos eigen kan maken (inclusief vreemde woordkeuze en spelfouten). Ze praten in een eigen taaltje, vaak als machines, staccato en doelgericht. Een lach klinkt nep (ha ha!) en over al hun krampachtige optimisme hangt een onmiskenbare treurigheid. ‘The Semplica Girls Diaries’ is geschreven als het dagboek van de verteller, wat leidt tot zinnen als: "Stood looking up at house, sad. Thought: Why sad? Don’t be sad. If sad, will make everyone sad. Went in happy."

In Tenth of December loopt het ook steeds vaker goed met zijn personages af. Er spreekt steeds meer hoop uit zijn verhalen, en niet alleen maar woede over een economisch systeem. In ‘Victory Lap’ overwint een jongen de neurotische regels van zijn ouders om zijn mooie buurmeisje te redden, en in ‘Escape From Spiderhead’  komt een gevangene in opstand tegen de bizarre drugsexperimenten waaraan hij deelneemt. Daarnaast waagt Saunders zich steeds vaker aan een realistischere stijl, waarin hij zichzelf niet de uitweg van een grap gunt. Zo toont hij aan dat je ook binnen je eigen beperkingen ambitieus kunt blijven.

De thematiek van Saunders is bovendien actueler dan ooit. De presidentsverkiezingen in zijn thuisland draaiden volledig om de verschillen tussen arm en rijk, waarbij Obama’s tegenstrever Mitt Romney zich diverse malen onbedoeld als wereldvreemde miljardair presenteerde. Leden van zijn Republikeinse partij delen de natie nog steeds graag op in ‘makers’ en ‘takers’, een terminologie die rechtstreeks uit een Saunders-verhaal had kunnen komen. Dankzij de economische crisis worden ook in andere landen steeds meer pijnlijke vragen over klassenverschillen en het kapitalistisch systeem gesteld. 

Saunders’ schrijven heeft precies lang genoeg gerijpt: zijn beste werk verschijnt op het moment dat zijn zorgvuldig uitgediepte onderwerp steeds meer mensen aangaat. Zo vormen zijn verhalen niet alleen een genadeloze parodie op onze manier van leven, maar ook een ode aan het geduld.

-

Dit artikel verscheen in licht gewijzigde vorm ook in NRC Handelsblad.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Auto Draft 24

Een caleidoscoop van verlangen

‘De zoektocht naar een gemeenschap gaat door. Een gemeenschap die mijn caleidoscopische zijn kan accepteren, waarin ik niet hoef te kiezen tussen delen van mezelf, waarin ik niet exotisch, verdund of onverenigbaar ben.’ In dit essay beschrijft Rocher Koendjbiharie welke moeilijkheden hij ondervindt in zijn levenslange zoektocht naar een gemeenschap waarvan hij zich volwaardig onderdeel kan voelen. Lees meer

Eat the rich! Or get eaten?

Eat the rich! Or get eaten?

‘Munch Musk’, ‘bite Bezos’ of ‘suck Zuck’? Stijn Voogt onderzoekt hoe ook aan kapitaalkritiek flink geld verdiend kan worden. ‘Eat-the-rich-films wakkeren geen honger naar verandering aan, maar lijken deze vooral te stillen.’ Lees meer

Bubbel

Bubbel

‘Ik probeer te begrijpen waarom ik de hele tijd overal onderdoor glip, ook onder de term lesbie, het is een woord waarvan ik de ingang niet vind.’ Tijdens een schrijfresidentie in Parijs verkent Leonore Spee de spanning tussen identiteit, verlangen en lichamelijkheid. Het wordt een zoektocht naar het overbruggen van afstand – tussen mensen en steden, liefdes en labels, gedachten en ervaringen, en hoofd en lijf. Lees meer

Vlindereffect

Vlindereffect

Een wapenfabriek is van nature een harde, troosteloze plek, maar zo kleurrijk als in dit verhaal, heb je het nog nooit gezien. Drie dystopische levens komen samen rondom een fabriek, waardoor de donkerte van de oorlogsindustrie feilloos bloot komt te liggen. Fester Vogels geeft ons drie perspectieven op een vlijmscherpe ontwikkeling, kritisch en tegelijkertijd zó beeldend dat het aan je scherm wil ontsnappen. Lees meer

De stilte (is niet het antwoord)

De stilte (is niet het antwoord)

Stilte. Sinds Marthe van Bronkhorst die zelf niet meer kan horen, luistert ze er heel anders naar. Echte stilte is zeldzaam in ons leven, of lijkt dat maar zo? In delen van mijn oor is het stil. Na een ongelukje deze zomer zijn de trilhaartjes beschadigd. Dat hoor ik niet, want het lichaam overcompenseert daarvoor... Lees meer

Meehuilen met ijskruid

Meehuilen met ijskruid

‘We zijn zo ver verwijderd van ons eigen eten dat we kunst nodig hebben om die verbinding zichtbaar te maken.’ Lisanne Brouwer laaft zich aan (theater)kunst met voedsel in de hoofdrol en neemt je mee in de manieren waarop kunstenaars ecologisch bewustzijn aan de eettafel creëren. Het blijkt een ontdekking van zowel verlangen als walging. Lees meer

De gisting

De gisting

Mara van Herpen vertelt het poëtische en surrealistische verhaal van Toni. Hen werkt in een broodfabriek en begint daardoor te gisten en te schimmelen en verandert in… Ja, in wat eigenlijk? Lees meer

We moeten vaker synchroon dansen

We moeten vaker synchroon dansen

‘Ik betrap mezelf erop dat het moeilijk is hoopvol te zijn in deze tijden, soms voelt het zelfs verkeerd.’ Toch vindt Loïs in haar column ruimte voor hoop. Niet door ons terug te trekken, maar door ons uit te spreken én elkaar te vinden. Minder polarisatie, meer synchronisatie. Lees meer

Soms mis ik mijn handen

Soms mis ik mijn handen

‘Soms mis ik de magnetron / soep uit blik / ingevroren aardappels in partjes.’ Middels essay en poëzie illustreert Martijn van Bruggen met stekende precisie het verband tussen voedsel en klasse en wat het betekent je aan te moeten passen naar hiërarchisch geladen verwachtingen. Lees meer

Moeder van een mislukt idee

Moeder van een mislukt idee

‘Breek ik een idee echt af zoals een zwangerschap beëindigd wordt?’ Roosje van der Kamp voelt een grote noodzaak om iets blijvends te creëren, maar komt niet verder dan vluchtig neergepende fragmenten in haar notities. In dit essay onderzoekt ze – naast de vraag of ouderschap eventueel een valide, tweede optie is – haar worsteling met het professionele schrijverschap. Lees meer

Auto Draft 23

we verbleven in ledikanten / in het huis met zeventig kinderen

'Dat ik gil in een vreemde taal / elke moedertaal breekt zonder bekenden.' Wat voor sporen laat het na als je je moedertaal verliest? Waar blijft de taal en hoe verhoudt je je tot je eigen identiteit na gedwongen migratie? In dit gedicht vangt Bożena Kacica de rouw en de vervreemding die volgden. Lees meer