tickets
Asset 14

Wanhopig op zoek naar geluk

George Saunders' bundel Tenth of December werd door de New York Times al op 3 januari uitgeroepen tot het beste boek van 2013: het korte verhaal is duidelijk helemaal terug.

In ‘The Semplica Girl Diaries’, een kort verhaal van de Amerikaanse schrijver George Saunders, wordt de hoofdpersoon gekweld door schuldgevoelens. Hij heeft een normale baan en een prima salaris, en woont met zijn gezin in een rustige suburb. Maar als hij zijn dochter naar een tuinfeestje van een rijkere klasgenoot brengt, wordt hij geconfronteerd met zijn economische achterstand. De kinderen van de welvarende familie hebben een boomhut ter grootte van een klein appartement (met kabeltelevisie) tot hun beschikking, een uit China overgevlogen houten oriëntaalse brug overspant de met forellen gevulde beek, maar iedereen is vooral onder de indruk van de grote verzameling ‘SGs’, die met hun haren wapperen in de wind. Zijn dochter wil haar eigen verjaardag niet meer vieren, omdat ze zich schaamt voor hun sobere voortuin.

Wanneer de vader met een kraslot 10.000 dollar wint, negeert hij zijn schulden en besluit om als verrassing de tuin op te knappen. Het terrein krijgt een echte make-over, hij koopt een vijver en vijf SG’s. Dan blijkt pas wat de Semplica Girls uit de titel van het verhaal zijn: meisjes uit Derdewereldlanden die hun geld verdienen door als levende standbeelden te fungeren in de tuinen van welgestelde Amerikanen.

Het is een typerend verhaal voor Saunders. Net als in zijn eerdere bundels komen we in zijn nieuwste boek Tenth of December steeds in vreemde situaties terecht, die zich in de nabije toekomst of een parallel universum af lijken te spelen. De personages zijn wanhopig op zoek naar geluk, dat vaak samenhangt met materiële wensen. Ze voelen zich minderwaardig ten opzichte van de rijken, die met veel zelfvertrouwen en een denigrerende vriendelijkheid hun welzijn in het gezicht van hun minderen uitsmeren.

Saunders’ werk staat altijd in het teken van grappige, maar vooral wrange parodieën op ons moderne leven en het kapitalisme. De verhalen beginnen vaak midden in een actie, en het kost je als lezer een paar pagina’s om te begrijpen waar je eigenlijk getuige van bent. Saunders voedt je vakkundig steeds meer details, zodat je langzaam kunt uitzoomen naar het grotere plaatje, dat je vaak de schrik om het hart doet slaan.

George Saunders. Foto: New York Times

George Saunders (1958) bracht pas op zijn 38ste zijn eerste bundel uit (CivilWarLand in Bad Decline). Hij gold lange tijd vooral als een schrijver die bewonderd werd door andere schrijvers. Collega’s als Jonathan Franzen, Zadie Smith en de inmiddels overleden David Foster Wallace zagen hem als een van de grootste schrijvers van hun generatie. Het publieke succes kwam maar gestaag op gang. Met zijn vierde bundel heeft Saunders eindelijk zijn eerste echte bestseller geschreven. In een op 3 januari verschenen artikel claimde The New York Times dat Tenth of December nu al het beste boek van het jaar was.

Onverstoorbaar geduld

In zijn tienerjaren was Saunders aanhanger van Ayn Rand, de Russisch-Amerikaanse schrijfster die in boeken als Atlas Shrugged de kracht van het menselijke egoïsme benadrukte en momenteel een grote inspiratiebron voor neo-Republikeinse politici is. Maar toen hij als twintiger in dienst van een oliemaatschappij op Sumatra in aanraking kwam met echte armoede, sloeg zijn wereldbeeld om. Terug in Amerika kon hij geen werk vinden en leefde hij samen met zijn vriendin van een hongerloontje. Zijn angst voor de donkere kant van het genadeloze kapitalisme speelt sindsdien een grote rol in zijn leven.

Dankzij zijn lange voortraject heeft Saunders de haast afgezworen. Hij werkt alleen aan een idee als het hem enthousiast maakt, en soms blijft een onvoltooid verhaal jarenlang in de kast liggen. Het kostte hem veertien jaar om ‘The Semplica Girls Diaries’ te schrijven. Dat onverstoorbare geduld is terug te zien in zijn werk. Sinds zijn debuut zijn Saunders’ schrijfstijl en thematiek nauwelijks veranderd. De verhalen in CivilWarLand in Bad Decline (1996), Pastoralia (2000), In Persuasion Nation (2006) en Tenth of December dreigen daardoor te veel op elkaar te gaan lijken. Saunders schrijft bijvoorbeeld een aantal keer over themaparken, waarmee hij de mechanisering van de postmoderne mens wil verbeelden.

Het titelverhaal van zijn debuut gaat over een chaotisch park dat in het teken staat van de Amerikaanse Burgeroorlog, in 'Pastoralia' spelen een man en een vrouw de hele dag holbewoners zonder dat er bezoekers langskomen, en in ‘My Chivalric Fiasco’ uit zijn nieuwste bundel krijgt een ridder in een soort Land van Ooit een drug die hem veel te ridderlijk maakt. Saunders’ onderwerpen en settings zijn bovendien erg Amerikaans, en minder herkenbaar voor Europeanen. Het verklaart waarom zijn werk weinig vertaald is.

Maar wie verder kijkt dan deze ogenschijnlijke herhaling van zetten, ziet dat er wel degelijk veel ontwikkeling in Saunders’ oeuvre zit. Juist door zijn geduldige concentratie weet hij met elke bundel dieper tot de kern van de Amerikaanse ziel door te dringen en ons met kleine accentverschuivingen te verrassen. De grappen worden steeds beter en de verhaallijnen steeds gecompliceerder.

Don't be sad

Ook als het thema van het verhaal ons bekend in de oren klinkt, weet de vreemde persoonlijkheid van de hoofdpersoon te boeien, omdat Saunders in de hoofden van de meest uiteenlopende personages kan duiken en zich hun stem feilloos eigen kan maken (inclusief vreemde woordkeuze en spelfouten). Ze praten in een eigen taaltje, vaak als machines, staccato en doelgericht. Een lach klinkt nep (ha ha!) en over al hun krampachtige optimisme hangt een onmiskenbare treurigheid. ‘The Semplica Girls Diaries’ is geschreven als het dagboek van de verteller, wat leidt tot zinnen als: "Stood looking up at house, sad. Thought: Why sad? Don’t be sad. If sad, will make everyone sad. Went in happy."

In Tenth of December loopt het ook steeds vaker goed met zijn personages af. Er spreekt steeds meer hoop uit zijn verhalen, en niet alleen maar woede over een economisch systeem. In ‘Victory Lap’ overwint een jongen de neurotische regels van zijn ouders om zijn mooie buurmeisje te redden, en in ‘Escape From Spiderhead’  komt een gevangene in opstand tegen de bizarre drugsexperimenten waaraan hij deelneemt. Daarnaast waagt Saunders zich steeds vaker aan een realistischere stijl, waarin hij zichzelf niet de uitweg van een grap gunt. Zo toont hij aan dat je ook binnen je eigen beperkingen ambitieus kunt blijven.

De thematiek van Saunders is bovendien actueler dan ooit. De presidentsverkiezingen in zijn thuisland draaiden volledig om de verschillen tussen arm en rijk, waarbij Obama’s tegenstrever Mitt Romney zich diverse malen onbedoeld als wereldvreemde miljardair presenteerde. Leden van zijn Republikeinse partij delen de natie nog steeds graag op in ‘makers’ en ‘takers’, een terminologie die rechtstreeks uit een Saunders-verhaal had kunnen komen. Dankzij de economische crisis worden ook in andere landen steeds meer pijnlijke vragen over klassenverschillen en het kapitalistisch systeem gesteld. 

Saunders’ schrijven heeft precies lang genoeg gerijpt: zijn beste werk verschijnt op het moment dat zijn zorgvuldig uitgediepte onderwerp steeds meer mensen aangaat. Zo vormen zijn verhalen niet alleen een genadeloze parodie op onze manier van leven, maar ook een ode aan het geduld.

-

Dit artikel verscheen in licht gewijzigde vorm ook in NRC Handelsblad.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

Op de eerste lentedag van dit decennium viert Hard//hoofd haar 10-jarig bestaan in Het HEM. Samen met de alchemisten van deze tijd toveren we Het HEM om tot nachtlaboratorium. Vier met ons mee! Lees meer

 Klimt achter de klimop

Klimt achter de klimop

Italiaanse tuinmannen bevrijdden een vrouw die zo'n 60 tot 100 miljoen euro waard blijkt. Het nieuws in beeld door Veerle van der Veer. Lees meer

Trotse mixtape

Trotse mixtape

Als je buren aan de deur komen bonzen, is dat om de link naar deze playlist te vragen. Lees meer

Automatische concepten 32

Het glas had jouw vorm

Thijs Joores bespreekt in zijn gedichten een donkere kant van trots: over het Imposter Syndrome en thuiskomen bij je ouders waar je kindertekeningen nog op het toilet hangen. Lees meer

Alles vijf sterren: 19

Trots op onze menselijkheid

Deze week worden we blij (en trots) van burlesque, zwart-witfoto's in elke kleur van de regenboog en het tweede seizoen van Sex Education. Lees meer

De humblebrag

De humblebrag

Anne Staal gaat in gesprek met haar miereneter, want er moet haar iets van het hart. Lees meer

Stemmen die wegsterven in de wind

Stemmen die wegsterven in de wind

Een auteur heeft zich teruggetrokken in een grauwe hotelkamer en werkt aan een boek, om niet te hoeven praten en niks uit te hoeven leggen. Voor zolang het duurt. Want van wie is het boek uiteindelijk: van de schrijver of van de lezers? Lees meer

 Wat betekent het om erbij te horen?

Wat betekent het om erbij te horen?

In deze extra Beeldspraak, speciaal voor de Trotse week, zoomt Alex Avgud in op de lichamen van zij die zich niet aan de norm wensen te houden: migranten, lhbt'ers of beide. Lees meer

Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Lees meer

Column: Jouw haar is ook mooi, hoor

Jouw haar is ook mooi, hoor

Iduna Paalman kan nog steeds met schaamte terugdenken aan die keer dat een jongen op het festival vond dat ze tof haar had, en hoe ze dat voor even geloofde. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Yentl van Stokkum onderzoekt de trots die ze in haar dagelijks leven om zich heen ziet: in kleedkamers, in opgeruimde kamers en in primetime televisieprogramma's. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

Train je trots

Train je trots

Roos Wolthers besefte dat ze eigenlijk nooit trots is op zichzelf. Sterker nog: ze ziet vooral wat ze verkeerd doet. Maar trots kun je trainen. Een tip om je eigen prestaties te benoemen. Lees meer

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Deze week paradeert, poseert en flaneert Hard//hoofd erop los, want wij zijn trots, en de hele wereld mag het weten. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Lieflijkheid, comfort, en verbeelding

Deze week worden we blij van een boek van Jenny Slate, een fleecepyjama en de horoscopen van Rob Breszny. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

Seoul 2

Seoul

Thijs Joores schreef deze ritmische gedichtencyclus tijdens de jaarwisseling in Seoul. Het begint kalm, maar eindigt in een wervelwind aan gedachten en reflecties. Lees meer

Petrov zit

Petrov zit

Maria draaide zich om en liep de kamer uit. Petrov staarde naar het bruine plastic, de hoorn, de zwart met witte cijfers. Zijn starre billen raakten het leer en zijn ogen werden naar het tafeltje naast het raam getrokken. Het tafeltje met de telefoon, ver buiten zijn bereik. Zijn gedachtes vormden woorden die hij niet... Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan