Asset 14
https://hardhoofd.com/10-jarig-bestaan-hard-hoofd/

De Verbeelding

Hoe de inwoners van Zeewolde een guerillaoorlog uitvochten tegen het kunstcentrum dat hen wilde verheffen.

“Fijn dat u de kunstwerken repareert, dan kunnen we ze weer vernielen.” Was getekend: ‘Een niet-kunstminnende Zeewoldenaar’.

Deze woorden treffen medewerkers van kunsttraject De Verbeelding in de zomer van 2001 aan op een briefje dat was opgehangen bij de stukgeslagen Windkabine (2001) van Roman Signer. Vandalen waren het kunstwerk enkele dagen eerder met een moker te lijf gegaan. De vernieling langs de kunstroute stond niet op zichzelf: eerder dat jaar brandde de Field Library (2001) van Henrik Håkansson door brandstichting volledig af, en in de loop der tijd zouden ook Diego Rivera in de Sovjet Unie (1998) van Jan van de Pavert, Sactuarium (2001) van Herman de Vries en Shipwreck (2001) van Mark Dion meerdere malen ernstig worden beschadigd door grof geweld. Het smeedijzeren hek van het Sanctuarium - een stukje grond omsloten door een met rozenstruiken begroeide aarden wal – leek zelfs uit zijn sponningen te zijn gelicht met groot materieel. Geen halve maatregelen.

Hoe kon het zover komen dat deze ‘niet-kunstminnende Zeewoldenaren’ de kunstwerken in hun dorp zo toetakelden? Deel van het antwoord ligt in het jaar 1984. In dat jaar besloot de religieus-socialistische Arbeidersvereniging Der Woodbrookers een vormingscentrum te bouwen in de bossen nabij Zeewolde. De Arbeidersvereniging, die zich richtte op de morele en religieuze verheffing van de arbeidersklasse, zag in de kunst een belangrijk middel tot volksopvoeding. Zij nam zich dan ook voor om het vormingscentrum, waar allerhande cursussen konden worden gevolgd, middels een kunstroute aan het dorpscentrum van Zeewolde te verbinden. Het vormingscentrum zou er nooit komen, maar een zeven kilometer lange kunstroute met tientallen kunstwerken, dwars door Zeewolde en omgeving, kwam er dankzij het enthousiasme van de gemeente Zeewolde wel.

Foto: Jordi Huisman, Museum De Paviljoens

Pas zo’n tien jaar later werd het eerste dragende kunstwerk opgeleverd: Sea Level (1996) van de Amerikaanse meesterminimalist Richard Serra. Het werk, dat bestaat uit twee in elkaars verlengde geplaatste donkergrijze muren die het speciaal aangelegde park diagonaal doorsnijden, verwijst naar het niveau waarop het zeewater zou staan in Zeewolde als de dijken er niet waren geweest. Sea Level werd bejubeld door kunstkenners om zijn krachtige eenvoud. De meeste Zeewoldenaren waren aanzienlijk minder enthousiast. Het 200 meter lange, bijzonder kostbare kunstwerk stond al snel bekend als ‘de muur van Serra’.

De artistieke leiding van de kunstroute trekt zich van de kritiek van de bewoners ondertussen weinig aan. Gesterkt door de positieve reacties vanuit de gevestigde kunstwereld gaan zij door op de ingeslagen weg. De kunstroute van weleer wordt binnen een paar jaar omgevormd tot een internationaal centrum voor landschapskunst en openluchtsculptuur. De volksopvoedingsidealen uit de jaren tachtig verdwijnen naar de achtergrond en maken plaats voor een nieuw streven. De Verbeelding, zoals de leiding het project inmiddels gedoopt heeft, moet Flevoland op de kaart zetten en het dorp Zeewolde en zijn bewoners van identiteit voorzien.

Al snel weet De Verbeelding een imposante rij kunstenaars aan zich te binden, waaronder namen als Lawrence Weiner, Roman Signer, Atelier van Lieshout en Natalie Jeremijenko. Op de inbreng van plaatselijke kunstenaars wordt in de nieuwe opzet geen prijs meer gesteld. Dat past niet bij de internationale ambities. Moeilijke kunst wordt niet geschuwd. Veel projecten langs traject De Verbeelding zijn conceptueel van aard, en moeten vooral zintuiglijk beleefd worden. Ofwel: er worden géén toelichtende teksten bij de kunstwerken geplaatst. De bezoekers worden in plaats daarvan aangemoedigd de kunstwerken aan te raken of in werking te stellen.

Foto: Jordi Huisman, Museum De Paviljoens

De benadering van De Verbeelding leidt in Zeewolde tot onbegrip. Als beeldend kunstenaar Lawrence Weiner in 2001 letters op de berkenbomen langs de dijk bevestigt die samen de woorden 'On Top Of Above The Water Boven Op Boven het Water' vormen, zoeken de bewoners zich een ongeluk naar die letters. Degenen die ze wel weten te traceren voelen zich bekocht: is dit nu kunst? Een geluidssculptuur in de bossen jaagt volgens de lokale kranten nietsvermoedende voorbijgangers de stuipen op het lijf. De verwarring is inmiddels compleet, zo blijkt ook uit het boekje Ik ga op reis en neem mee (2002), waar Hans den Hartog-Jager gekscherend vertelt hoe hij in het bos van Zeewolde minutenlang vruchteloos naar een vogelhuisje staart omdat hij denkt dat het een kunstwerk is. Helaas bleek het huisje precies dat. Een vogelhuisje.

De politieke druk op De Verbeelding neemt vanaf 2001 toe. Het ultimatum is simpel: er moet iets begrijpelijks, toegankelijks of op zijn minst tastbaars gerealiseerd worden, of de geldkraan gaat dicht. De artistieke leiding blijkt echter onvermurwbaar: de inhoud van een museum wordt niet door de plaatselijke politiek bepaald, zo meent zij. De stemming wordt ronduit grimmig wanneer De Verbeelding de gemeente Zeewolde verwijt nauwelijks actie te ondernemen tegen het aanhoudende vandalisme. De beschuldigingen vliegen over en weer. Raadsleden voelen zich onheus bejegend en zijn de elitaire praatjes van De Verbeelding helemaal zat. Het kunstcentrum voelt zich op zijn beurt onbegrepen en beperkt in de artistieke vrijheid. Uiteindelijk valt in 2004, na jaren van strijd, het doek definitief: alle financiering wordt stopgezet en De Verbeelding moet zijn activiteiten staken.

Problematisch publiek of onbegrijpelijke kunst? Kunst in de openbare ruimte vereist interactie met het publiek, zeker wanneer die kunst ingrijpt in de dagelijkse leefomgeving van mensen. Het was dus niet zozeer de ‘moeilijke kunst’ die De Verbeelding noodlottig werd, als wel het gebrek aan communicatie met het lokale publiek. Het ambitieuze kunsttraject raakte daardoor al snel vervreemd van zijn omgeving. De negatieve beeldvorming die volgde werd vervolgens dankbaar aangegrepen door lokale politici die kunst vooral als geldverslindende hobby zagen. Dat een aantal Zeewoldenaren zich vervolgens genoodzaakt zag het heft in eigen handen te nemen, is tekenend voor de algehele onmacht die op het laatst rondom De Verbeelding heerste.

In de bossen van Zeewolde ligt ondertussen nog altijd het halfvergane Shipwreck van Mark Dion. De natuur heeft bijna volledig bezit genomen van het houten schip, precies zoals de kunstenaar het altijd wilde. Het is, net als De Verbeelding, onderdeel geworden van de geschiedenis van Zeewolde.

-

Demelza van der Maas doet promotieonderzoek naar erfgoed en identiteit in de IJsselmeerpolder.

Mail

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

Seoul 2

Seoul

Thijs Joores schreef deze ritmische gedichtencyclus tijdens de jaarwisseling in Seoul. Het begint kalm, maar eindigt in een wervelwind aan gedachten en reflecties. Lees meer

Petrov zit

Petrov zit

Maria draaide zich om en liep de kamer uit. Petrov staarde naar het bruine plastic, de hoorn, de zwart met witte cijfers. Zijn starre billen raakten het leer en zijn ogen werden naar het tafeltje naast het raam getrokken. Het tafeltje met de telefoon, ver buiten zijn bereik. Zijn gedachtes vormden woorden die hij niet... Lees meer

Ga zweven

Ga zweven

Ooit had ze er weinig mee, maar tegenwoordig staat Jihane Chaara open voor het zweverige. Ze maakt plezier met tarotkaarten en voelt de vibes van mensen op een feestje. Een tip om ‘de’ waarheid wat minder te serieus te nemen. Lees meer

Column: En zo is het goed?

En zo is het goed?

‘De toekomst ligt niet vast, ze ligt open,’ concludeert Iduna Paalman tijdens een intergalactische reis op 1 januari. 'Meer verantwoordelijkheid in 2020, en meer sterren zien.' Lees meer

 2020, tijd om te spelen met eten!

2020, tijd om te spelen met eten!

In Beeldspraak richt Hard//hoofd de lens op de wereld en biedt een andere kijk op het dagelijks leven. Deze keer met Marc Elisabeth, die tegen de 30 loopt, maar het spelen met eten nooit verleerd is! Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

Luister naar je coupé

Luister naar je coupé

Nora van Arkel las het liefst een boek in de trein, maar stoorde zich aan pratende mensen in de stiltecoupé. Tot ze besloot de gesprekken in haar voordeel te gebruiken. Een tip om je niet te ergeren in het OV. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Alles vijf sterren: Om het een beetje dragelijk te houden

Om het een beetje dragelijk te houden

Deze week worden we blij van een timer, filmpjes van spelende kinderen en een Reddit-forum met alle antwoorden. Lees meer

Edward Hopper - Chop Suey

Verdrietvoyeur

Van een veilige afstand laat Babet ons meekijken naar een vrouw in een jas en laat ze ons gissen naar wie deze vrouw is of zou kunnen zijn. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

Tip: Zeg je reisverzekering op

Zeg je reisverzekering op

Redacteur Wieneke van Koppen is er klaar mee, ze sluit geen speciale reisverzekering meer af als ze op avontuur gaat. 'Brave burgers betalen in vrijwel alle gevallen meer aan reisverzekeringen dan ze in hun leven uitgekeerd krijgen.' Lees meer

Column: So nice

So nice

Iduna Paalman heeft een VIP-kaart voor het concert van Guy Sebastian in de Melkweg in Amsterdam. 'Naast een korte meet-en-greet mag ik op de foto en eventueel een handtekening.' Lees meer

Tip: Geef jezelf een winterbeurt

Geef jezelf een winterbeurt

Ruby Sanders voelt zich ouder dan ooit en vraagt zich af: waarom geven we onze auto en fiets een winterbeurt, maar niet ons lichaam? Om daad bij woord te voegen maakt ze een afspraak bij Dr. Wang. Een tip om je eens te laten doorlichten bij een acupuncturist. Lees meer

 Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Vandaag is in het stadhuis van Rotterdam een condoleanceregister geopend voor Jules Deelder. Rob Worst bracht hem nog eenmaal in beeld zoals hij was: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur. Lees meer

Column: Een traan op de kerstbal

Een traan op de kerstbal

Voor Trudy zijn kerst en afscheid onlosmakelijk met elkaar verbonden, vertelt ze in haar laatste column op Hard//hoofd. Zoals tijdens de kerstvakantie 22 jaar geleden, toen er een postbode aanbelde met een onheilspellende expresbrief. Lees meer

Alles vijf sterren: 18

Waar we eigenlijk mee bezig zijn

In deze laatste dagen van december lezen we De Avonden en Winter, en kijken we binnen bij wat mensen met kerst eigenlijk allemaal doen. Lees meer

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit als Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is. Lees meer

 De dingen in de kamer zouden levenloze dingen zijn, zonder jou

De dingen in de kamer zouden levenloze dingen zijn, zonder jou

In Beeldspraak richt Hard//hoofd de lens op de wereld en biedt een andere kijk op het dagelijks leven. In deze Beeldspraak van Lotte van Uittert is niemand zo aanwezig als de afwezige mens in zijn eigen kamer. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan