Asset 14

Presidents-verkiezingen

Frankrijk in verwarring: Presidents-verkiezingen 2

Tijdens het weekend van de eerste ronde van de presidentsverkiezingen ging Daan Steinebach naar Frankrijk met een groep alumni van de BKB Academie. Hij bezocht campagnes, redacties en een boerderij, om zoveel mogelijk te begrijpen van een land in verwarring.

‘We vechten.’ We zitten aan de ronde redactietafel van Libération, de belangrijkste linkse krant van Frankrijk. Mijn gezelschap heeft zich verzameld rond Johan Hufnagel, de ene helft van de tweekoppige hoofdredactie, de eersten onder hen gelijken op de redactie. Libération is 44 jaar geleden opgericht door Jean-Paul Sartre, als spreekbuis voor het Franse marxisme. ‘Maar met leeftijd komt matiging,’ vertelt Hufnagel, ‘dus het marxisme is er wel uit.’ Toch stemde de redactie, bij een interne peiling, overweldigend op linkse kandidaten. En dus vechten ze, die week daarvoor nog, met Le Figaro, een belangrijke rechtse krant.

Over de verkiezingen, die op dat moment bezig zijn, maakt hij zich zorgen. ‘Kranten maken in Frankrijk is heel duur, dus we krijgen subsidie. Als het Le Pen of Fillon wordt, dan hebben we een probleem.’ Vooral Fillon heeft nog een appeltje te schillen met de krant, omdat ze het corruptieschandaal naar buiten brachten dat hem het (zo bleek die avond) het presidentschap heeft gekost. Wat ze dan hadden gedaan? ‘De redactie is jong, gemiddeld rond de 30. We zullen ze leren vechten. Zoals deze krant altijd heeft gevochten.’ Hufnagel wil nog meer ‘in Frankrijk zijn,’ meer jongeren aannemen, liefst uit minderheidsgroepen. ‘We horen de krant van jong Frankrijk te zijn.’

De redactie van Libération (foto: Thomas Smolders)

Frankrijk, het grote land met haar grote mannen. Geleerden beweren dat in geen democratie de macht zo geconcentreerd is als in het Franse presidentschap, een functie die werd gemaakt door en voor géneral De Gaulle. Het land is ostentatief democratisch, maar verkiest een monarch, die kan doen en laten wat hij wil. Door de lange gangen van het presidentieel paleis echoot nog steeds: L’État, c’est moi. Die keuze was altijd helder: rechts of links, gaullistisch of socialistisch.

En het land van de grote instituties: kranten, maar ook partijen. De Parti Socialiste en de erfgenamen van De Gaulle, door Nicolas Sarkozy recent omgedoopt naar Les Républicains. Een land verdeeld in districten waarin de liefst 577 leden van de Assemblée Nationale worden gekozen, met functionarissen, vergaderingen en comités. Wie toegang wil tot de macht, zal zich moeten laven aan het systeem van partijen, hun interne democratie, achterkamers en gekonkel, om, eenmaal in de goede gunst van het partijsysteem (en vooral: de functionarissen daarvan), te kunnen beginnen aan de lange mars door de rangen van de Franse politiek.

Toch lijkt dat nu, in 2017, allemaal op losse schroeven te staan. Of eigenlijk al langer. De bravoure van Sarkozy brak met de rij staatsmannen die hem voorgingen. Hollande wilde, ook tegen die traditie, vooral een président normal zijn. Hij wekte vijf jaar lang vooral de indruk dat dit nu ook weer niet de bedoeling was. Nu is het land in verwarring. Deze campagne is inédite, ongehoord, het woord dat boven elke analyse staat. Het oude, lang zo onbeweeglijke establishment lijkt (definitief?) uitgespeeld. De Parti Socialiste betaalde een hoge prijs voor de blunders van Hollande. François Fillon, de rechtse kandidaat, bleek na een boel gemoraliseer zelf corrupt . De heldere verhoudingen, links of rechts establishment, zijn verdwenen.

Dit jaar gaat het niet meer om welke partij, maar om voor- of achteruit. Naar binnen of naar buiten. Volgens Marine Le Pen: Frankrijk tegenover wilde globalisering. Volgens Emmanuel Macron: een sterk Frankrijk in een sterk Europa tegenover immoreel nationalisme.

En Marche

In een achterafzaaltje in Lille staat Dimitri Salesses, een jongensachtige dertiger in lichtblauw overhemd en met een modern montuur. Hij werkt bij een bank, maar is nu vooral campagneleider voor Emmanuel Macron in Lille. Hij vertelt over het einde van oude politiek, over vernieuwing, over hoop.

Eerder probeerde hij binnen te komen bij de Parti Socialiste, klaar om iets aan zijn frustratie over de politiek te doen. Hij stuitte op een muur van bureaucratie. Nieuwe ideeën waren niet welkom, het deed er alleen toe of je het eens was met het partijkader. Teleurgesteld trok hij zich terug.

Bij Macron is het anders. De beweging die hij begon toen hij afzwaaide als minister van economische zaken van Hollande heeft geen vastgeroest programma, geen partijkader, geen dogmatiek. ‘De tegenstelling tussen links en rechts is voorbij,’ vertelt Salesses, ‘want goede ideeën komen van iedereen. Het gaat om Liberté, Égalité et Fraternité. Het is de kunst die met elkaar te verzoenen.’ Het enige waar En Marche echt van overtuigd is, is Europa. Een sterk Frankrijk in een sterk Europa. ‘Deze nieuwe generatie beseft niet wat er op het spel staat. We kennen geen oorlog, geen crisis. Maar door de opkomst van het populisme besefte ik dat er wel degelijk iets aan de hand is.’

Politieke vernieuwing volgens het boekje, denk ik. Echo’s van Barack Obama, Jesse Klaver, Hans van Mierlo in regenjas.

Een Frans voorbeeld ken ik alleen niet en omdat alle politiek lokaal is, is dit misschien toch nieuw. Dat zou je wel denken als je de uitzinnige menigte bekijkt die zich zondagavond, rond sluitingstijd van de stembureaus, in een hal in het zuidwesten van Parijs heeft verzameld. Dat wil zeggen: die zich langs een kilometer lang traject heeft geworsteld vol tassencontroles (tweemaal), fouilleringen (driemaal en bij elke keer dat je de zaal in en uit loopt), om urenlang in een zweterige zaal te staan waar eten en drinken verboden is. Veiligheid, noodtoestand. Het land staat nog steeds onder hoogspanning. Al waaide het nieuws over de aanslag op de Champs-Élyssee, de donderdag voor de verkiezingen, nog voor de stembusgang over. Alles went, zelfs angst en geweld.

Toch zijn ze hier: een kleine vijfduizend man, waarvan een niet gering deel journalist, overal vandaan. Bij binnenkomst krijg je Franse en Europese vlaggetjes (die laatste wel beduidend kleiner), T-shirts, linnen tasjes. Het publiek is wit, hoogopgeleid en jong. Het enthousiasme waait door de zaal, over de opgeheven bleu-blanc-rouge-vlaggetjes en flarden van de Marseillaise. Elke exitpoll, telkens iets positiever voor Emmanuel Macron, wordt met gejuich onthaald. De steunbetuigingen op France 2, dat op grote schermen wordt geprojecteerd, eveneens.

Maar waar de avond eerst nog iets weg heeft van een wat massaal, juichend televisiefeestje, slaat het om in totale uitzinnigheid als er muziek uit de boxen knalt. Een collectieve verwachting van de grote leider maakt zich meester van de nu nog harder met vlaggetjes zwaaiende menigte. Nog meer Marseillaise en ‘Ma-cron Prési-dent’ vullen de ruimte.

Dat het dan nog het merendeel van een uur duurt voor Macron daadwerkelijk verschijnt, lijkt niet te deren. Noch dat hij een speech geeft die nauwelijks uitstijgt boven het cliché. De behoefte aan verandering in deze zaal is voelbaar en die verandering is nu, al is het door louter toeval, Emmanuel Macron. ‘Aux armes, citoyens,’ klinkt het uit volle borst, ‘marchons, mar-chons.’ Even droomt men hier van hun eigen revolutie en even is de Marseillaise een echt strijdlied.

Franse weerstand

Dat feestje werd niet gewaardeerd . Tot overmaat van ramp waagde Macron het om na afloop met zijn team te gaan eten. Iets dat Nicolas Sarkozy ooit een hele slechte start bezorgde na zijn verkiezing. Macrons fout is ook nog dubbel: het was te uitbundig, hij at te duur en heeft nog niet eens gewonnen.

Het is een veeg teken: misschien is het allemaal toch niet zo rooskleurig. Als je ernaar vraagt, bij taxichauffeurs en andere toevallige voorbijgangers, zegt bijna niemand uit overtuiging op Macron te stemmen, als ze al op hem stemmen. Ze willen geen Le Pen, zeggen ze, geen herhaling van Hollande met Hamon (eveneens Parti Socialiste), vinden Mélenchon (La France insoumise, uiterst links) te extreem en Fillon te corrupt.

Arnaud Delacour ademt een diepe, zeer Franse weerstand tegen verandering. Hij ontvangt ons op zijn statige boerderij in Dommiers, een plaatsje met een paar honderd inwoners tachtig kilometer ten noordoosten van Parijs. We worden ontvangen met zoete broodjes, jus d’orange en instantkoffie. Zijn dochter, haar echtgenoot, zijn ouders, de buurman, een medewerker en een lokale journalist zijn er ook. Het is mengeling van hartelijkheid en nieuwsgierigheid naar een groep Nederlanders die alles over hun land willen weten.

Maar vooral Delacour praat. De voorzitter van de Association Nationale des Producteurs des Pommes de Terre, de Franse bond van aardappeltelers, leidt ons met een PowerPoint door het politieke landschap. Hij zegt neutraal te willen blijven, maar kan zijn voorkeuren maar moeilijk verbergen. Hij windt zich op over de behandeling van François Fillon in de, volgens hem, linkse pers. Uit zijn hele verhaal klinkt een diep wantrouwen. Ook hij zal, uiteindelijk, Macron stemmen (in een tweede ronde tegen Le Pen). Maar het is duidelijk dat hij het andersom wel begrijpt. ‘We zitten op een goede plek hier, maar dat is niet overal zo. We moeten boeren in moeilijke gebieden helpen,’ zegt hij.

Frankrijk is toch het land dat voor alles zichzelf wil blijven. Dat de grote buitenwereld zich opdringt aan de grenzen van het hexagoon mag een gegeven zijn, maar dat is ongewenst verklaard. Een grote meerderheid van de Fransen zegt tegen globalisering te zijn. Het is niet voor niets dat Marine Le Pen tot in den treure herhaalt dat ze wil strijden tegen de mondalisation sauvage, de wilde mondialisering – en Emmanuel Macron dus niet. Haar strijd is meer dan de simpele angst voor anderen. Het gaat om die uniek Franse weigering om zich ooit ook maar iets aan te trekken van anderen – van migranten, waar het ook over gaat, net zo min als van de VS, de Navo, de EU, van alles eigenlijk wat niet Frans is.

Vernieuwing lijkt onvermijdelijk. Maar hoe charmant het project van Emmanuel Macron ook is, het is nog maar de vraag of de Fransen zich daar wat van aan zullen trekken. Als hij wint zal hij vijf jaar aan een dood paard moeten trekken – of beter: een eigenwijze ezel. De strijd met de Assemblée Nationale dat over zes weken een nieuwe samenstelling krijgt, zal niet mals zijn. Als die verkiezing zijn presidentschap niet in de kiem smoort (al geldt dat ook voor Le Pen).

Zondag wordt duidelijk of Frankrijk toegeeft, of niet. En hoe relevant de Fransen het vinden dat wat Marine Le Pen wil gevaarlijk en eng, haar vader een idioot en haar partij fascistisch is. En of ze weten dat ze uiteindelijk toch nooit toe zullen geven. Dat er altijd wijn en kaas zal zijn, koffie en stokbrood met boter voor ontbijt, chansons en pastis. Of dat ze bang zijn dat allemaal te verliezen. En hoe irreëel, naïef en sentimenteel dat ook is, het is niet onvoorstelbaar.

Foto via Flickr.

Mail

Daan Steinebach (Utrecht, 1995) is schrijver en begint het liefst over alles een discussie. Hij studeert internationaal recht, eerder Nederlands recht en filosofie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Wanneer grote bedrijven landen uit het Globale Zuiden in een economische wurggreep houden, knijpt Nederland een oogje toe. Maar ons land is evengoed overgeleverd aan de wensen van grote bedrijven. Lees meer

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Evangeline Agape ontdekte tijdens een zomer in het ziekenhuis de kracht van vriendschap en gedeeld leed. "De coronacrisis heeft voor de hele wereld duidelijk gemaakt: isolatie maakt je ongelukkig. En depressie isoleert je. Doet je voelen alsof je de enige in de wereld bent met een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt." Lees meer

Nieuws in beeld: 'Waarde Nederlanders'

'Waarde Nederlanders'

Immigranten moeten zich ‘de Nederlandse waarden’ aanleren, roept onder andere de ChristenUnie tijdens de verkiezingsstrijd. Illustrator Rueben Millenaar vraagt zich af wat hij zich daarbij voor moet stellen. Lees meer

Nieuws in beeld: Onder de (geluids)golven

Onder de (geluids)golven

Je staat er misschien niet bij stil, maar de mensheid maakt enórm veel herrie in zee. We boren naar gas en olie, heien voor windmolens en boorplatforms en onze schepen zijn ook niet bepaald stil. Terwijl water ontzettend goed en ver geluidsgolven doorgeeft - veel beter dan lucht. Lees meer

Filmtrialoog: Cold War

Cold War

De film Cold War is een verhaal over een onmogelijke liefde in Polen ten tijde van de Koude Oorlog. Onze redacteuren bespreken deze veelgeprezen film en beraden zich op de esthetiek, de diepgang van de liefdesrelatie en de raakvlakken met hun eigen leven. Lees meer

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoe komt het toch dat we onze pleziertjes niet willen opgeven, zelfs al weten we dat ze aan de andere kant van de wereld levens kosten? Dennis Faase werd getroffen door een simpele manier om deze mensenlevens niet uit het oog te verliezen. Lees meer

Het verlaten café blijft een haven 1

Tijdens corona blijft het café een vangnet

Tijdens de lockdown bezoekt Joost Ingen-Housz een Berlijns café dat nog een aantal stamgasten toelaat. Door de plotselinge rust valt het hem op hoe onmisbaar de kroeg is voor de mensen die er nog steeds naartoe gaan. Al is het maar voor een praatje. Lees meer

Hard//talk: Eerdmans is niet beter dan Baudet

Eerdmans is niet beter dan Baudet

Waarom kwam Eerdmans antisemitisme niet ter sprake, in de onschatbare hoeveelheid televisie-interviews die hij de afgelopen maanden gaf over zijn nieuwe partij? Lees meer