Lewis Hine - Paris Gamin, George Eastman House.

“Als ik het verhaal in woorden kon vertellen, zou ik geen camera meezeulen.”" />

Lewis Hine - Paris Gamin, George Eastman House.

“Als ik het verhaal in woorden kon vertellen, zou ik geen camera meezeulen.”" />
Asset 14

Fotograferen om de wereld te veranderen

Lewis Hine begint te fotograferen om de activiteiten van de school waar hij lesgeeft te documenteren. Maar het duurt niet lang voordat hij eropuit trekt. Zijn eerste tochten leiden hem naar Ellis Island, waar hij net gearriveerde immigranten fotografeert. Het is het begin van een lange carrière als sociaal betrokken fotograaf. Al bestond die term toen nog niet.

“Lieve zonen” begint iedere brief die een oude vrouw op Sicilië aan haar naar Amerika geëmigreerde kinderen stuurt in het verhaal 'De andere zoon' van de Italiaanse schrijver Luigi Pirandello (1867-1936). Veertien jaar eerder zijn de twee jongens vertrokken. Ze hadden haar op het hart gedrukt te zullen terugkeren, maar braken die belofte toen ze fortuin maakten. Op de foto Climbing into America (1905) van Lewis Hine staan precies twee van zulke jonge mannen. Hun nationaliteit wordt niet vermeld, maar gezien de grote hoeveelheden Italianen op de andere foto's uit dezelfde periode is er een gerede kans dat ook zij uit Italië zijn afgereisd naar the land of plenty. Ik stel me voor hoe de twee mannen die op Ellis Island, de andere oever, op de eerste treden van een trap staan de verloren zonen zijn. Op het punt het leed van hun moeder achter zich te laten en te ontdekken of het lot hun gunstiger is gezind. De jongste van de twee staat met één voet op de trap en balanceert op de rand van volwassenheid. Zijn snor lijkt ouder dan hijzelf. In zijn hand klemt hij enkele papieren, zijn papieren, ongetwijfeld. Bovenaan de trap, onzichtbaar voor de kijker, staat een tafel van waarachter artsen de fysieke gesteldheid van de immigranten controleren. Wie buiten adem bovenkomt, of moeite heeft zijn bagage te dragen, loopt het risico zonder pardon te worden teruggestuurd.

Misschien zijn het wel helemaal geen Italianen op de foto. Er arriveerden in die tijd wel meer mensen op Ellis Island. Een deel daarvan vertrok uit Rotterdam, en op een steenworp afstand van het hoofdkwartier van de Holland-Amerika Lijn toont het Nederlands Fotomuseum een overzicht van het werk van Lewis Wickes Hine (1874-1940).

The Sky Boy (1931), George Eastman House.

Oshkosh

Hine groeit op in een stadje met de prettige naam Oshkosh, in Wisconsin. Zijn vader sterft omstreeks de tijd dat Hine van school gaat. Hine heeft vervolgens verschillende baantjes en studeert parttime aan de Universiteit. Als veelbelovende jongeman uit de lagere middenklasse wordt Hine opgepikt door Frank Manny, een professor aan de Oshkosh State Normal School, een progressieve leraarsopleiding. Manny stimuleert Hine om in Chicago pedagogie te studeren. Wanneer Manny eenmaal directeur is van de vooruitstrevende Ethical Culture School in New York, neemt hij Hine in dienst en spoort hij hem aan zichzelf de basisbeginselen van de fotografie bij te brengen. In eerste instantie slechts om het werk van de school te documenteren, maar het duurt niet lang voordat Hine zijn leerlingen begint in te wijden in de fotografie, en hij er zelf op uittrekt om te fotograferen. Zijn eerste tochten leiden hem naar Ellis Island. Aangezien Hine met een logge camera en glasplaten werkt, en het op Ellis Island een nogal duistere bedoening is, zijn de foto's onvermijdelijk geënsceneerd. Maar door taalbarrières en de hectiek op het eiland lijkt het onwaarschijnlijk dat Hine meer kon doen dan mensen duidelijk maken dat ze even stil moesten staan en in de camera moesten kijken. Toch zijn de meeste foto's sereen. Het zijn portretten van individuen, even weggehaald uit de grijze massa, die vaak aan de randen van het beeld of in de achtergrond wel zichtbaar blijft.

De meeste foto's zijn sereen. Het zijn portretten van individuen, even weggehaald uit de grijze massa.

Niet lang nadat Felix Adler, de stichter van de Ethical Culture School, het National Child Labor Committee (NCLC) opricht, treedt Hine in dienst als officiële fotograaf. Hij trekt namens de organisatie door het land om kinderarbeid te documenteren. Vijftigduizend mijl legt hij in de eerste drie jaar af. Van Oklahoma naar Chicago en van New York naar Georgia en Mississippi, even gejaagd als Jack Kerouac maar met het oog voor de minder bedeelden van John Steinbeck. Over diens The Grapes of Wrath schreef The Guardian ooit: “Een verschrikkelijk en verontwaardigd boek; maar niet zonder passages van lyrische schoonheid, en de uiteindelijke indruk is die van menselijke waardigheid onder de meest wanhopige omstandigheden.” Vooral dat laatste zou ook een beschrijving van Hine's foto's kunnen zijn.

Katoenplukkers en garnalenrapers

Kinderarbeid is in veel staten verboden en de wijdverbreidheid ervan is niet alom bekend. Hine fotografeert newsgirls en newsboys, kinderen die in yarn mills werken of steenkool breken, katoenplukkers en garnalenrapers. De foto's worden door het NCLC gebruikt voor posters, pamfletten en brochures. Af en toe zijn de kinderen netjes gekleed – als kleine volwassenen arbeiders – maar vaker vuil en met ogen waaruit meer levenservaring spreekt dan je ze gunt. Alleen de newsies wekken soms de indruk een leven te leiden waarin het avontuur van 's nachts op straat zijn, opweegt tegen de beproevingen, maar ook zij zien er maar al te vaak vermoeid en koud uit.

Al gauw fotografeert Hine, altijd in opdracht, overal aan de zelfkant van de maatschappij. Armoedige interieurs van kledingstellers, Europese fabrieksarbeiders in Pittsburgh, straattaferelen in New York en, in opdracht van het Rode Kruis, Oost- en Zuid-Europeanen die ontheemd zijn door de Eerste Wereldoorlog. Hij beschouwt zichzelf niet in de eerste plaats als fotograaf, laat staan als kunstenaar. Hine is een verzamelaar van bewijs en zegt over zijn methode: “Als ik het verhaal in woorden kon vertellen, zou ik geen camera meezeulen.”

Paris Gamin, George Eastman House.

Hoewel zijn foto's worden gebruikt om misstanden aan de kaak te stellen – en hij de reformistische agenda van zijn opdrachtgevers onderschrijft en duidelijk gelooft in de kracht van fotografie om verandering teweeg te brengen – is hij nergens een openbaar aanklager. Zijn toon is beheerst, rechttoe rechtaan. Hij is opgeleid als onderwijzer en blijft dat wanneer hij de camera ter hand neemt.

Beaumont Newhall, auteur van het eerste overzichtswerk over de geschiedenis van de fotografie, categoriseert Hine als een van de pioniers van de documentaire fotografie, maar klaagt tegen Ansel Adams (misschien wel de grootste Amerikaanse fotograaf van de twintigste eeuw) steen en been over de kwaliteit van Hine's afdrukken: “Zijn techniek is, in één woord (sic), heel slecht; het succes van zijn foto's ligt in de ongewone manier waarop ze het onderwerp interpreteren.” Hine fotografeert zoals gezegd voor pamfletten en posters en is zich bewust van de gebrekkige kwaliteit van dat soort drukwerk. Toch is het wat overdreven te stellen dat zijn techniek armzalig was. Hij heeft een scherp oog voor compositie en over zijn Ellis Island-foto's schreef de fotograaf Walter Rosenblum, ietwat pathetisch maar niet onterecht: “[Ze] behoren tot het beste dat de fotografie te bieden heeft. Ze vormen het eenentwintigste-eeuwse epische gedicht van de Nieuwe Wereld, een lofzang ter ere van hen die naar onze kust kwamen voor hun levensonderhoud, en in ruil, ons hebben onderhouden.”

Morele uitingen

Hine's foto's zijn in de eerste plaats morele uitingen, geen esthetische. Het maakt hem een goede fotograaf zoals Leni Riefenstahl een slechte filmmaker was. Als Thriumph des Willens de verheerlijking van een massapsychose was, dan zijn Hine's foto's duizenden kleine odes aan de wilskracht en levenslust van individuele mensen. De foto Happy street boy in Pennsylvania mill town (1910) toont een vuil jongetje, hij mist twee voortanden maar grijnst alsof de tooth fairy de vorige nacht is langsgekomen. Het is de individuele imperfectie die het geheel menselijk maakt.

Men at Work is een ode aan de mensen die met hun zweet betalen voor het comfort van anderen

In een begeleidend essay beschrijft de curator, Alison Nordström van het George Eastman House, de beheerder van Hine's nalatenschap, hoe de fotograaf in de jaren dertig meer en meer moeite heeft in zijn levensonderhoud te voorzien. De belangrijkste reden hiervoor is dat de fotografische school die hij pionierde, de betrokken documentaire fotografie, na de Russische Revolutie van 1917 langzaam verandert. De liberaal-progressieve idealen van Hine raken bij links Amerika uit de gratie en worden ingewisseld voor constructivistische en modernistische ideeën. Hine probeert zichzelf opnieuw uit te vinden en zoekt toenadering tot industriëlen die zijn progressieve ideeën delen. Zijn belangrijkste werk uit deze periode is tegelijkertijd het enige dat hij bij leven in boekvorm publiceert: Men at Work. Het is een lofdicht op Amerikaanse arbeiders in het algemeen, en de mensen die het Empire State Building bouwen in het bijzonder. Ook hier geen verheerlijking van een amorf geheel als 'de arbeidersklasse', maar een ode aan individuele mensen die met hun zweet betalen voor het comfort van anderen.

Steelworker standing on a beam, touching the tip of the Chrysler Building (ca. 1931), George Eastman House.

In de inleiding schrijft Hine: “Dit is een boek over Mannen die Werken; mannen gezegend met moed, kunde, durf en fantasie. Steden bouwen zichzelf niet, machines kunnen geen machines maken […] We noemen dit de Machine Age. Maar hoe meer machines we gebruiken, hoe meer echte mannen we nodig hebben om ze maken en te besturen.” Niet in het boekje terug te vinden, maar wel op de tentoonstelling te zien is de foto Steelworker standing on a beam, touching the tip of the Chrysler Building (ca. 1931). Een in een overall gestoken man op gympen bovenop het Empire State Building – hij heeft iets weg van Kirk Douglas – poseert met een strak gezicht en leunend op een kabel voor Hine. Als je de titel niet hebt gelezen, duurt het even voordat je ziet dat Hine met het perspectief speelt en de man met zijn vinger de punt van het kleinere Chryslergebouw lijkt te raken. Dat past mooi bij de fantasie die Hine de mannen toeschrijft, maar het effect is vooral dat je een individu ziet, en geen symbool.

Men at Work ontleent zijn motto aan een speech van de pragmatische filosoof William James, waarin deze betoogde dat economieën in vredestijd niet alleen gebaseerd kunnen zijn op het voorzien in de behoefte aan plezier. Hij stelde dat krijgshaftige waarden als gehoorzaamheid en opofferingsgezindheid altijd de basis moeten vormen. Het lijkt een vreemde keus van Hine, overtuigd als hij is van de waarde van het individu. Maar de speech was getiteld The Moral Equivalent of War, en dat komt gevaarlijk dicht bij de beste omschrijving van het werk van Lewis Hine: het morele equivalent van kunst.

De tentoonstelling 'Lewis Hine: Fotograferen voor verandering' is tot en met 6 januari 2013 te zien in het Nederlands Fotomuseum, Rotterdam. Na de tentoonstelling in het Nederlands Fotomuseum gaat het werk terug naar het George Eastman House in Amerika om de komende jaren te rusten in een donker depot. Dit stuk verscheen eerder, in licht gewijzigde vorm, ook in weekblad de Groene Amsterdammer.

Mail

Jan Postma Jan Postma (Delft, 1985) is politicoloog, fotograaf, journalist, parttime einzelgänger en meer. Maar, voordat u zich een beeld denkt te kunnen vormen, toch vooral dat laatste.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode 1

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode

Als 'kritische kunstkoerier' neemt Marc Schoorl je mee door de kunstbijlage van zijn favoriete ochtendkrant. Lees meer

Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Koop de roze bril

Koop de roze bril

Lang geloofde Shulamit Löwensteyn dat een ingebouwd stapelbed de oplossing zou zijn voor al haar moeilijkheden. Had ze daar gelijk in? Een tip over tulpen, taart en het kopen van troost. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Nieuwe coronificatie

Nieuwe coronificatie

Marthe van Bronkhorst opent het nieuwe jaar op poëtische wijze. Lees meer

Column: Het enige woord dat het omschrijft

Het enige woord dat het omschrijft

Het voorlopig laatste uitstapje naar de bios met haar vader krijgt voor Eva een duistere lading. Lees meer

Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #1 - Het Proces

In Verf op je Kleren onderzoekt schrijver en documentairemaker Tiemen Hageman alle aspecten van het creatieve proces. Hij gaat in gesprek met allerlei creatieve makers, over hun proces en hoe je dat nou eigenlijk doet, werk maken. In deze eerste aflevering: schrijvers Martijn Brugman en Merlijn Huntjens. Lees meer

Stop met schrijven!

Stop met schrijven!

Jens Meijen vergelijkt het schrijfproces met auto-onderhoud en weet hoe je als schrijver goed zorgt voor je mentale gezondheid. Wat heeft schrijven te maken met het worden van een popster en waarom moet je volgens Jens eerst stoppen met schrijven? Lees meer

Ballen en Engelen

Ballen en Engelen

Na een klassiek ongemakkelijke kerstborrel op kantoor gaat Sascha mee naar huis met Ariane van hr. Maar dan neemt de avond een griezelige onverwachte wending... Een kerstverhaal van Loren Snel. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Kon je maar aanbeden worden

Kon je maar aanbeden worden

Hologrammen, goud licht en een religieus lam laten Marthe van Bronkhorst zich klein voelen tijdens een kerkbezoek. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Wees talentloos

Wees talentloos

Tijdens een date raakt Wolter de Boer verwikkeld in een socratisch vraaggesprek rond talent. Een tip over het afschaffen van aanleg. Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Masterclass

Een vrouw die met zichzelf in de knoop zit besluit om een masterclass acteren te volgen. Een kort verhaal door Renske van den Broek over opnieuw leren lopen, majorettemeisjes en vrede sluiten met wie je bent. Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer

Mede//makers met Iduna Paalman, Nisrine Mbarki en Babs Gons

Mede//makers met Iduna Paalman, Nisrine Mbarki en Babs Gons

In Mede//makers gaan Hard//hoofders van vroeger en nu in gesprek met makers in wier werk ze zich herkennen of met wie ze raakvlakken voelen. In deze aflevering spreken dichters Iduna Paalman (jarenlang columnist van Hard//hoofd), Nisrine Mbarki en Babs Gons over het thema ‘moederschap’ in hun werk. Lees meer

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Sociale media moedigen ‘seksuele objectificatie’ aan zodat we langer van hun diensten gebruik maken. Des te interessanter is daarom het recente tegengeluid vanuit de traditionele ‘tempels’ van seksuele objectificatie: de pop-, mode- en pornoindustrie. Lees meer