Asset 14

The Act of Killing

In The Act of Killing volgt filmmaker Joshua Oppenheimer de ‘gangsters’ Anwar en Adi, die in de jaren zestig talloze communisten en etnische Chinezen hebben afgeperst en vermoord in het Indonesische Medan (Sumatra). Voor Oppenheimers camera spelen ze hun misdaden na, waarbij zich laten inspireren door hun favoriete filmgenres: western, gangsterfilms en musicals. En dit alles zonder een spoor van berouw – totdat Anwar de rol van een van zijn slachtoffers moet spelen.

Stephane: What. The. Fuck. Dit is een van de meest choquerende, ongemakkelijke en tegelijkertijd fascinerende films die ik in eeuwen heb gezien.

Sanne: Stel je voor dat een paar voormalige SS'ers voor de lol door Auschwitz gaan rondlopen in hun oude uniform, en vol trots vertellen over de hoeveelheid joden die ze de gaskamer in hebben geschopt. DAT WAS DIT.

Stephane: Maar ik denk dat deze oorlogsmisdadigers, in tegenstelling tot SS'ers, vrijuit kunnen spreken omdat ze toentertijd als winnaars uit de bus zijn gekomen. En daarom nog als helden worden gezien.

Emma: Ik denk niet dat het eraan ligt dat ze gewonnen hebben. Het vreemde was voor mij dat hun terreur geen noodzakelijk kwaad was - het kwam puur uit henzelf. Al dit onuitsprekelijke kwaad kwam gewoon uit een stelletje mannen dat Amerikaanse films naspeelde. Free Men, Gangsters, Sadists. Voor Anwar en zijn vrienden waren het geuzennamen.

Stephane: Ja, heel raar om ze te horen zeggen dat Marlon Brando en John Wayne ze hebben geïnspireerd...

Sanne: En Elvis Presley! Zo absurd dat deze gasten dagelijks op de meest sadistische wijze gevangenen om het leven brachten, en tegelijk cowboytje aan het spelen waren.

Emma: Natuurlijk een enorm cliché, en wellicht een trap na nu mannen het in de westerse wereld al zo moeilijk hebben, maar ik dacht wel de hele tijd: Mannen, soep van koken. Als je hen te veel macht geeft dan maken ze de wereld dik en smerig en KUT.

Stephane: Hè? Zouden vrouwen dit niet kunnen doen dan?

Sanne: Vrouwen zouden dit niet doen; niet zo.

Stephane: Daar geloof ik helemaal niks van.

Sanne: Misschien kun je een voorbeeld geven van de laatste volkerenmoord die door een vrouw werd geleid?

Stephane: Die moet er zijn!

Emma: Het gaat niet om genocide, maar om dat lacherige, banale, lompe. Dat brute feest dat ze maakten van dorpen platbranden, gouden kettingen van lijken jatten, meisjes van veertien verkrachten en er met je vrienden om lachen.

Sanne: “This is going to be hell for you, heaven on earth for me.”

Stephane: De man die dat zei over zijn eigen verkrachtingen is het kwaad zelf. Maar misschien hebben jullie gelijk. Hier staat een lijst met oorlogsmisdadigers en ik zie er weinig vrouwen tussen staan. Maar misschien komt daar verandering in als de emancipatie helemaal voltooid is.

Sanne: Oh, ik twijfel er niet aan dat vrouwen de meest gruwelijke oorlogsmisdaden kunnen plegen. Maar ik zie echt geen groep vieze, dikke, dronken vrouwen mensen uitmoorden en dorpen platbranden omdat ze dat zo cool vinden. Ik bedoel, wie zou hun voorbeeld moeten zijn?

Stephane: Ik heb er één! Ilse Koch. De ‘Heks van Büchenwald’, vrouw van de kampcommandant in het gelijknamige concentratiekamp. Ze deelde willekeurige zweepslagen uit. Ze verzamelde stukken huid van vermoorde gevangenen met opvallende tatoeages. En nu jullie weer.

Sanne: Het viel me erg op dat de geïnterviewde mannen allemaal hun technieken en rituelen hadden als het ging om moorden. Adi vertelde dat hij de mannen op het laatst wilde laten ‘accepteren’ dat ze gingen sterven, dan kregen ze nog een sigaret en een moment om na te denken.

Emma: Ja, maar die Anwar die moordde op zijn efficiëntst. Hij heeft er duizend voor zijn rekening genomen met dat ijzerdraad van hem. Hij ‘moest’ doden, vond hij.

Sanne: Zijn zogenaamd briljante methode met dat stuk ijzerdraad was niet gebaseerd op een nog enigszins humane gedachte - dat het dan snel gebeurd was - maar omdat het anders zo’n smeerboel werd met al dat bloed.

Stephane: Het kan ook zijn dat het verslavend werkt. De Nederlandse regisseuse Coco Schrijber maakte een documentaire waarin ze veteranen van de Vietnamoorlog interviewde. Het moorden bleek voor veel mannen een verslavende werking te hebben. Ik vond het trouwens heel verwarrend dat ik de moordenaars soms grappig en sympathiek vond.

Emma: Vooral die dikke sidekick Herman, die kauwgombellen op zijn neus laat knappen.

Sanne: En toen hij voor de film in drag moest, omdat ze geen vrouwelijke figuranten konden vinden die een groepsverkrachting wilden naspelen.

Emma: Ik vond ook dat ze een oog voor esthetiek hadden, die moordenaars. En voor taal. De verbeelding die ze aan hun zogenaamde taak gaven, was zo bizar, en een beetje poëtisch. In hun openingsscène zie je een prachtig landschap met Sumatraanse danseressen en superweirde muziek, en dan opeens die Herman daartussen, ook verkleed als vrouw.

Stephane: Ja, en dat ze de nagespeelde filmfragmenten terugkeken met de hoofdpersonen was ook mooi. Dan zeiden ze dingen als: "Ik moet beter acteren" of "Ik moet m’n haar verven..."

Emma: "Ik had nooit een witte broek aan als ik ging moorden. Het lijkt wel of ik op vakantie ga."

Sanne: Het was heel bijzonder toen die Anwar op een gegeven moment de rol van gevangene moest spelen, en hij zelf dat ijzerdraad om zijn nek kreeg. Hij wordt meteen helemaal beroerd.

Emma: Ik vroeg me af: is het echt zo dat Anwar meer gevoel krijgt voor wat hij heeft gedaan door het maken van die film?

Sanne: Ik denk dat het voor een heel groot deel zelfmedelijden was, maar ik geloof wel dat door het maken van deze film opeens al die skeletten uit zijn kast kwamen donderen. Daar had hij niet op gerekend. Je zou hopen dat ze worden gedeporteerd naar het Internationaal Gerechtshof in Den Haag, wegens misdaden tegen de menselijkheid.

Emma: Maar dat is volgens mij niet wat de filmmaker wil bereiken.

Stephane: Eén van de moordenaars zei: "Mensen zoals ik heb je overal ter wereld." En dat is misschien het schokkendste van de hele film. Dit kan altijd overal ter wereld gebeuren. Het zit in de aard van het beestje. En deze film laat dat op een hele openhartige manier zien.

Mail

Redactie

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Nieuws in beeld: Zij speelt met kanker (en wint)

Zij speelt met kanker (en wint)

Na de dood van een goede vriend en mentor, besloot een Tsjechische speltheoreticus haar kennis in te zetten in de strijd tegen kanker. Lees meer

Maken worsten echt de man?

Maken worsten echt de man?

De mannelijkste manier om direct bij te dragen aan een duurzame planeet is het vermijden van dierlijke producten. Maar voornamelijk mannen vinden de overstap naar een veganistisch dieet lastig. 'Echte' mannen eten immers vlees, toch? Tijd om met die genderverwachtingen te spelen, vindt Esther Lamberigts. Lees meer

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Telt iets als informatie als het voor de meeste mensen onleesbaar is? Alma Apt las de dichtbundel ‘Garments against Women’ van Anne Boyer. In die bundel legt zij een relatie tussen naaien en boekhouding: goede informatie hoeft net als een naaipatroon niet altijd transparant te zijn. Lees meer

Hard//talk: THIS IS MY PARK

THIS IS MY PARK

Kun je als vrouw wel stellen dat een park voor jou is? Marthe van Bronkhorst ziet in de billboards van Beyoncé meer verkooptruc dan feminisme. En stelt: het feminisme is er nog lang niet. Lees meer

Filmtrialoog: I am Greta

I am Greta

Documentairemaker Nathan Grossman portretteert Greta Thunberg tijdens haar missie om de ernst van klimaatverandering te laten doordringen bij politieke leiders. Lees meer

Filmvrouwen die hun onderdrukker met een hakbijl of naaldhak te lijf gaan

Filmvrouwen die hun onderdrukker met een hakbijl of naaldhak te lijf gaan

Vrouwen in films reageren soms onverschrokken of ronduit agressief op het seksisme dan hun ten deel valt. Dat is spannend en zelfs bewonderenswaardig, al blijft geweld in het echte leven ongewenst. Toch kunnen we van deze films iets leren, aldus Lotje Steins Bisschop en Roselien Herderschee. Lees meer

Nieuws in beeld: Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Illustrator Rueben Millenaar is blij dat de avondklok vanavond ingaat, al zou hij wel graag zien dat we meer aandacht hebben voor de mensen die onder de maatregel lijden. Lees meer

Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers