Asset 14

Buñuel in the Labyrinth of the Turtles

Filmtrialoog: Buñuel

Vol verwachting togen onze redacteuren naar de animatiefilm Buñuel in the Labyrinth of the Turtles, gebaseerd op het leven van de surrealistische Spaanse filmmaker Luis Buñuel. De film vol dromerige beelden roept ook veel vragen op, en redacteuren Mark de Boorder, Rose Doolan en Jihane Chaara kunnen na afloop nog maar nauwelijks werkelijkheid van fictie onderscheiden.

Jihane: Mooi hoe de film begon met de vraag wat Kunst precies is. Hadden jullie verwachtingen vooraf? Ik wist alleen vaag wie Buñuel was – dus ging er open in.

Rose: Ik kende de beste man niet. Ik heb me goed vermaakt, maar vond het jammer dat het verhaal zo compact is, ik had meer mee willen krijgen van de context en tijd waarin het verhaal speelt.

Mark: Ik had geen grote verwachtingen, maar ben groot fan van het surrealisme en heb ontdekt dat animatiefilms me zeer aanspreken. Opvallend dat juist animatiefilms zoveel mogelijkheden bieden voor het surrealisme. Dat kwam hier mooi tot uiting. De filmposter met olifanten op steltenpoten maakte me ook nieuwsgierig, moet ik zeggen.

Jihane: Die gedachte had ik ook, over hoe lekker surrealisme samengaat met animatie.

Rose: Maar vonden jullie de film echt een uiting van surrealisme? Er zaten wel gekke dromen in, maar ik vind het juist realistisch dat dromen geen reflectie van de werkelijkheid zijn.

Mark: Absoluut. Als surrealisme betekent dat wat je ziet voorbij gaat aan de werkelijkheid, of boven de werkelijkheid staat, dan denk ik dat in meerdere scènes de werkelijkheid ontstegen werd.

Jihane: Eens - bovendien had de film een dromerige vibe. Juist omdat er ook 'echte' beelden van wat je net daarvoor geanimeerd zag doorheen kwamen.

Rose: Dat was juist zo realistisch. Bij het filmen van de kinderen dacht ik: dat zal wel overdreven zijn, die lange voorhoofden, maar toen volgden die echte beelden, en het leek precies!

Jihane: Dat was geinig, hoezeer die vreemde tekeningen van mensen leken op het echte beeld. Wat ik bedoelde: er zijn genoeg geanimeerde films waarbij je na verloop van tijd vergeet dat het geanimeerd is, omdat het je zo opslokt. Maar deze film herinnert je er steeds aan dat het slechts een nabootsing is.

Mark: Opvallend vond ik de dromen, zoals waarin Buñuel op een vuurtoren ‘de dood’ ontmoet, al is dat niet direct duidelijk. Steeds lijkt zo’n droom werkelijkheid te zijn: het was niet duidelijk of Buñuel aan het dromen was, of bij zijn volle bewustzijn. Dat was op surrealistische manier vormgegeven.

Rose: Dat vond ik niet. Toen ik het dromentrucje eenmaal doorhad kon ik de dromen duidelijk van zijn echte leven onderscheiden.

Jihane: Voor mij was dat onderscheid ook duidelijk. Die dromen leken ook op elkaar.

Rose: Ja, zijn pluimvee-angst was alom aanwezig in de dromen.

Mark: Maar Buñuel zélf had niet door dat hij in een droom belandde. Hij ondervond het als surrealistisch, en ik vond het mooi hoe dit een metafoor was voor zijn werk.

Rose: Vind je zijn werk dan surrealistisch omdat hij de werkelijkheid nabootste - of na liet spelen, kinderen voor dood liet spelen - om de realiteit uit te drukken? Je zou het ook mockumentary kunnen noemen.

Mark: Goede vraag, maar ik bedoelde vooral het feit dat dit een animatiefilm is. Of zijn werk zelf, zijn documentaire over Las Hurdes, waarvan het maakproces een groot deel van deze film beslaat, surrealistisch te noemen is, betwijfel ik. Als documentaire zou het een waarachtige representatie van de werkelijkheid moeten geven, maar Buñuel probeerde de documentaire nadrukkelijk surrealistische – of liever absurdistische - elementen te geven. Bijvoorbeeld door een geit een nekschot te geven, zodat hij van een rotswand valt. Surrealisme wordt op die manier ‘gecreëerd’.

Jihane: Ik vroeg me ook af hoe dat in de echte documentaire over Las Hurdes gepresenteerd werd. Was het in die documentaire duidelijk dat híj dat nekschot gaf?

Rose: Jammer dat ze die docu niet na de film lieten zien! Hij duurt maar 27 minuten, ik had nog wel geduld gehad.

Mark: De beelden van de echte documentaire die tussendoor kwamen wekten wel de suggestie dat de val van de berggeit opgezet was, omdat je zo’n duidelijk schot hoorde.

Rose: Maar in de echte documentaire was natuurlijk geen schot te horen, want toen had film nog geen geluid. Ik dacht bij die echte beelden: dit ziet er niet uit als een toevallige val, de geit is duidelijk al dood als-ie valt. Dus de vraag blijft: hoe heeft Buñuel deze scènes bedoeld?

Mark: Ik heb even gecheckt op YouTube en er is inderdaad geen geluid, maar je ziet wel de rookpluim van een schot. Al moet je dat maar net weten. Of hij er inderdaad een surrealistisch element aan wilde geven, of het vooral te langzaam vond gaan, weten we niet.

Jihane: De geit moest (volgens mij) vallen omdat het een berg was waar geiten weleens vielen. En dat wilde hij filmen. Zijn cameramannen zeiden ook ‘We kunnen niet eeuwig wachten tot er een geit valt.’ Dus nam hij het zelf in de hand. Maar daarom werd een van de cameramannen ook kwaad, omdat er vreemde dingen gebeurden die hij te ver vond gaan. Het leek of Buñuel na verloop van tijd niet meer integer te werk ging.

Rose: Op het einde deed hij ook niet meer alsof hij de werkelijkheid probeerde te filmen, alles was openlijk in scène gezet, met als doel iets te doen voor de mensen en zijn egocentrisme achter zich te laten. Begrepen jullie welke realisatie hij had na zijn ontmoeting met de dood? Want na die ontmoeting veranderde zijn werkwijze.

Jihane: Volgens mij kwam hij daar tot het besef dat hij zich te veel had laten leiden door zijn eigen wensen en bewijsdrang.

Rose: Een ander punt: ik had meer context willen zien. Het verhaal was voor mij te compact. Ik had meer willen zien van de tijdsgeest, de politieke achtergrond.

Jihane: Ik had ook graag meer context gehad. Dat was leerzaam geweest maar ook zinnig om alles beter te snappen. Soms werden er namen genoemd, of verwijzingen gedaan, waarbij ik dacht: als ik dit later opzoek, snap ik het vast beter. Zoals de band tussen Buñuel en Dali - of het gebrek daaraan.  Vaak vroeg ik me af wat er nou precies speelde, een concurrentiestrijd? Ze hebben toch ooit samengewerkt? Wat was er gebeurd?

Rose: Precies! Waarom vergeleken zo veel mensen Buñuel met Dali? Waarom wilde Buñuel per se niet met hem vergeleken worden? Waarom die strijd? Alleen uit één scène waarin Buñuel onder de douche staat en een gesprek voert met Dali (in zijn hoofd of echt is niet duidelijk) blijkt dat ze een geschiedenis hebben.

Mark: Daar was ik ook nieuwsgierig naar. Meer context had zeker geholpen om het beter te kunnen duiden, maar misschien was het dan te uitleggerig geworden. Ik heb achteraf wel dingen opgezocht.

Jihane: En ben ik de enige die ontroerd was door twee scènes: die ene met al die kinderen in het klaslokaal, en die scène waarin zijn vriend stierf? Dat verbaasde mij, dat ik ineens emotioneel betrokken was bij een film die me (voor m’n gevoel tot dan toe) matig te pakken had.

Mark: In dat klaslokaal was een prachtige scène. Ik zag dát als kantelpunt waarin Buñuel zijn recalcitrante, semi-elitaire kunstenaarshouding kwijtraakt.

Rose: Ik was niet heel ontroerd door de kinderen in het klaslokaal, ik vond het wat clichématig. Buñuel heeft een moeilijke band met zijn vader, verlangt naar een vader-zoonband, wordt hiermee geconfronteerd, kan het niet aan en loopt weg. Daarna bekommert hij zich wel opeens om een stervend kind op straat. Dus misschien heb je gelijk, dat het een kantelpunt was. Wel heel verdrietig dat zijn vriend gefusilleerd werd, maar wilde daarover ook graag meer weten.

Jihane: Dat moet ik de film nageven: hij stuurt je op pad om de context zelf uit te zoeken. Soms verbaasde dat me wel, omdat het belangrijke context is. Het was blijkbaar een bewuste keuze om dat achterwege te laten.

Rose: Maar waarom? Misschien zou de film óver het maken van een documentaire dan zelf te documentaire-achtig worden? Toch is het raar, want de documentaire die Buñuel maakte, waarvan we de making of zien, is heel politiek, marxistisch, voor het vergeten volk.

Mark: Dat ligt wel in lijn met de boodschap van het surrealisme: het realisme laat de context zien - het surrealisme laat juist ruimte voor interpretatie, vaagheid. Maar of het weglaten van context dan ook surrealistisch is te noemen?

Rose: Een interessante vraag. Want de animatiefilm was eigenlijk een opsomming van één gebeurtenis - het maken van een documentaire - en vervolgens zijn we zelf op zoek naar de context. En als je mensen kunt laten nadenken over de context waarin dit gemaakt is, dan heb je iets goeds gedaan.

Jihane: Dat sluit weer aan bij wat er aan het begin van de film gezegd werd: dat je kunst niet altijd hoeft te begrijpen maar dat het iets moet losmaken. Dat het dan zijn werk gedaan heeft. Wellicht is de onthutsing en de nieuwsgierigheid voldoende.

Mark: Precies. Dat sprak me erg aan, omdat de rol van kunst zo mooi besproken werd, en de poëtica van de kunstenaar. Vragen als: ‘Moet kunst de wereld veranderen?’ en opmerkingen als: ‘Kunst mag niet alleen maar een speeltje voor de rijken zijn.’ Doordat dit zo vroeg in de film naar voren kwam, heb ik de rest vanuit die vragen bekeken.

Jihane: Dat ervoer ik ook zo - doordat die vragen zo expliciet gesteld werden, vormden ze een kader voor de film. En hoewel er zo veel over de film te zeggen valt, zou ik ‘m toch niet erg aanraden. Jullie?

Rose: Nee, ik ook niet. De discussies zijn interessant, en ik heb me vermaakt, maar echt aanraden zou ik hem niet. Mark, is jouw animatiefilmbehoefte bevredigd?

Mark: De film zette me tijdens het kijken aan het denken, dat vond ik prettig. Ik was niet van mijn sokken geblazen, maar heb wel genoten van de animaties en de combinaties documentaire en animatie. Verder zat er veel symboliek in de dromen. Volgens mij kwamen Buñuel en Dali uiteindelijk tot een breuk omdat Dali vond dat Buñuel te veel nadruk legde op metaforen en symboliek. Dat zou geen surrealisme zijn, omdat ‘echt’ surrealisme voort moet komen uit een onderbewuste stream of consciousness, zonder al te bewuste intellectuele arbeid vooraf. Dat er in deze film wel veel symboliek zat, had Buñuel denk ik trots gemaakt.

Jihane: Buñuel was inderdaad vooral op zijn teentjes getrapt als ter discussie gesteld werd wie de 'echte' surrealist was: hijzelf of Dali. Dat hun breuk kwam door een verschil in ideeën daarover, verbaast me niets.

Rose: Dat verklaart een hoop! Als je deze film gaat zien moet je dus wel zin hebben in een klein onderzoekje achteraf. Of je kunt deze trialoog lezen.

Buñuel in the Labyrinth of the Turtles is nu te zien met:

Mail

Redactie

Friso Blankevoort (a.k.a. Freshco) is een illustrator/designer die woont en werkt in Amsterdam. De skateboardcultuur heeft een grote invloed op zijn werk, dat ook beïnvloed wordt door de traditie van grafisch ontwerp in Nederland.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
Lees meer
het laatste
 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

 De ene bij is de andere niet

De ene bij is de andere niet

Wat als de ene bijensoort (onze geliefde honingbij) 299 andere bijensoorten verdrukt? Lees meer

 Damien Hirst is verknipt

Damien Hirst is verknipt

Ruim 30.000 dollar betaalde het New Yorkse kunstcollectief MSCHF voor een werk van Damien Hirst: een zeefdruk met 88 gekleurde stippen in elf rijen van acht. Geen weggegooid geld, als je het werk vervolgens in stukjes doorverkoopt. Lees meer

Reflecties van een proefkonijn

Reflecties van een proefkonijn (deel 3)

'Er is veel dat de wetenschap tot nu toe voor mekaar heeft weten te boksen, maar nog geen remedie tegen sociaal ongemak. Hoeft ook niet. Gaat vanzelf weer over.' Lees meer

Filmtrialoog: Solaris

Solaris

'Solaris' uit 1972 blijkt de perfecte film om in thuisquarantaine te bekijken. Lees meer

Hard//talk: Uit de coronacrisis een nieuwe economie in

Vanuit de coronacrisis naar een nieuwe economie

Als we nu echt rechtvaardig en solidair te werk willen gaan, moeten we de behoeftes van zwaar getroffen groepen zoals daklozen en vluchtelingen centraal stellen. Lees meer

Beste Susan

Beste Susan

Susan Sontag uitte zich nooit publiekelijk over haar lesbische geaardheid. Is dat wel eerlijk, vraagt Fien Veldman zich af. Ben je de maatschappij iets verplicht? Is er opheldering nodig als je seksuele identiteit niet uit je uiterlijk op te maken valt? En hoe zou je je dan moeten presenteren?  Lees meer

 Schrödingers Dictator

Schrödingers Dictator

Kim Jong-Uns onzichtbaarheid is voer voor speculaties: hij zou zijn overleden tijdens een operatie, zoek zijn of gewond geraakt bij een raketlancering. Dood of levend, zolang Kim zich niet in het openbaar heeft vertoond, is het enige logische antwoord: hij is het allebei. Pirmin Rengers illustreerde de dictator in superpositie. Lees meer

 De anderhalvemetersamenleving botst

De anderhalvemetersamenleving botst

In Apeldoorn proberen dertig kermisexploitanten de 'Kermis nieuw stijl' uit. Gaat prima. Lees meer

Dagboek van een proefkonijn

Dagboek van een proefkonijn (deel 2)

Hoelang houden mensen het vol in een kliniek en bloeit er weleens liefde op tussen proefpersonen? Oscar Spaans deed eind vorig jaar mee aan medicijnonderzoek en verwerkte zijn notities tot een driedelige serie. Lees meer

 Groetjes uit mijn woonkamer

Groetjes uit mijn woonkamer

Jente Hoogeveen was er snel uit: als zij niet naar de tropen kan, haalt ze de tropen net zo makkelijk haar woonkamer. Lees meer

Het begin van een rouwwoordenboek

Het begin van een rouwwoordenboek

Na de dood van haar moeder besefte Babet te Winkel dat ze haar gevoelens niet met bestaande woorden kon omschrijven. Dus sloeg ze zelf aan het schrijven van een nieuw 'rouwwoordenboek'. Lees meer

Overwegingen van een proefkonijn (deel 1)

Overwegingen van een proefkonijn (deel 1)

Wie zijn de mensen die zich als proefpersoon aanmelden en wat drijft hen? Oscar Spaans deed eind vorig jaar mee aan medicijnonderzoek en verwerkte zijn notities tot een driedelige serie. Lees meer

Sluit jezelf op in je huis, niet in je hoofd

Sluit jezelf op in je huis, niet in je hoofd

Heeft de huidige coronapandemie zin? Of hoeven we die vraag überhaupt niet te stellen? Lees meer

 Als de sterfbedden op zijn

Als de sterfbedden op zijn

Als het laatste IC-bed bezet is, zullen artsen moeten kiezen wie zorg krijgt en wie niet. Ze gaan naar hun werk met het doodsvonnis van vele patiënten in hun hand. Lees meer

Filmtrialoog: Porselein

Porselein

Thuis zagen onze redacteuren 'Porselein', over een succesvol gezin dat wordt opgeschud wanneer het zevenjarige zoontje Thomas zich vreemd begint te gedragen. Heeft hij misschien een virus te pakken? Lees meer

Kijken naar het verleden en de toekomst

De complexiteit van excuses voor het verleden

Vorige maand maakte koning Willem-Alexander excuses voor het optreden van de Nederlanders tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Een goede eerste stap, aldus Vivian Mac Gillavry. Maar hoe komt het dat zo'n excuus kan bijdragen aan een gevoel van erkenning en tegelijkertijd kan kwetsen? Lees meer

Liefde in tijden van corona

Liefde in tijden van corona

Carlijn Cober is single. In tijden van een pandemie krijgt single zijn een nieuwe lading. Ze besluit te rade te gaan bij schrijvers en filosofen: wat betekent het om single te zijn? Bestaat er zoiets als happy single zijn? En is dat dan altijd tijdelijk? Een essay over liefde in tijden van corona. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Een niet-commerciële vrije ruimte als Hard//hoofd is in deze tijd bijzonder, en jouw steun hieraan is onmisbaar. Als je vóór 1 juni aanmeldt dan ontvang je als dank een kunstwerk van Raquel van Haver en mag je gratis naar ons jubileumevenement. Sluit je nu aan bij Hard//hoofd!

Meer info