Asset 14

Buñuel in the Labyrinth of the Turtles

Filmtrialoog: Buñuel

Vol verwachting togen onze redacteuren naar de animatiefilm Buñuel in the Labyrinth of the Turtles, gebaseerd op het leven van de surrealistische Spaanse filmmaker Luis Buñuel. De film vol dromerige beelden roept ook veel vragen op, en redacteuren Mark de Boorder, Rose Doolan en Jihane Chaara kunnen na afloop nog maar nauwelijks werkelijkheid van fictie onderscheiden.

Jihane: Mooi hoe de film begon met de vraag wat Kunst precies is. Hadden jullie verwachtingen vooraf? Ik wist alleen vaag wie Buñuel was – dus ging er open in.

Rose: Ik kende de beste man niet. Ik heb me goed vermaakt, maar vond het jammer dat het verhaal zo compact is, ik had meer mee willen krijgen van de context en tijd waarin het verhaal speelt.

Mark: Ik had geen grote verwachtingen, maar ben groot fan van het surrealisme en heb ontdekt dat animatiefilms me zeer aanspreken. Opvallend dat juist animatiefilms zoveel mogelijkheden bieden voor het surrealisme. Dat kwam hier mooi tot uiting. De filmposter met olifanten op steltenpoten maakte me ook nieuwsgierig, moet ik zeggen.

Jihane: Die gedachte had ik ook, over hoe lekker surrealisme samengaat met animatie.

Rose: Maar vonden jullie de film echt een uiting van surrealisme? Er zaten wel gekke dromen in, maar ik vind het juist realistisch dat dromen geen reflectie van de werkelijkheid zijn.

Mark: Absoluut. Als surrealisme betekent dat wat je ziet voorbij gaat aan de werkelijkheid, of boven de werkelijkheid staat, dan denk ik dat in meerdere scènes de werkelijkheid ontstegen werd.

Jihane: Eens - bovendien had de film een dromerige vibe. Juist omdat er ook 'echte' beelden van wat je net daarvoor geanimeerd zag doorheen kwamen.

Rose: Dat was juist zo realistisch. Bij het filmen van de kinderen dacht ik: dat zal wel overdreven zijn, die lange voorhoofden, maar toen volgden die echte beelden, en het leek precies!

Jihane: Dat was geinig, hoezeer die vreemde tekeningen van mensen leken op het echte beeld. Wat ik bedoelde: er zijn genoeg geanimeerde films waarbij je na verloop van tijd vergeet dat het geanimeerd is, omdat het je zo opslokt. Maar deze film herinnert je er steeds aan dat het slechts een nabootsing is.

Mark: Opvallend vond ik de dromen, zoals waarin Buñuel op een vuurtoren ‘de dood’ ontmoet, al is dat niet direct duidelijk. Steeds lijkt zo’n droom werkelijkheid te zijn: het was niet duidelijk of Buñuel aan het dromen was, of bij zijn volle bewustzijn. Dat was op surrealistische manier vormgegeven.

Rose: Dat vond ik niet. Toen ik het dromentrucje eenmaal doorhad kon ik de dromen duidelijk van zijn echte leven onderscheiden.

Jihane: Voor mij was dat onderscheid ook duidelijk. Die dromen leken ook op elkaar.

Rose: Ja, zijn pluimvee-angst was alom aanwezig in de dromen.

Mark: Maar Buñuel zélf had niet door dat hij in een droom belandde. Hij ondervond het als surrealistisch, en ik vond het mooi hoe dit een metafoor was voor zijn werk.

Rose: Vind je zijn werk dan surrealistisch omdat hij de werkelijkheid nabootste - of na liet spelen, kinderen voor dood liet spelen - om de realiteit uit te drukken? Je zou het ook mockumentary kunnen noemen.

Mark: Goede vraag, maar ik bedoelde vooral het feit dat dit een animatiefilm is. Of zijn werk zelf, zijn documentaire over Las Hurdes, waarvan het maakproces een groot deel van deze film beslaat, surrealistisch te noemen is, betwijfel ik. Als documentaire zou het een waarachtige representatie van de werkelijkheid moeten geven, maar Buñuel probeerde de documentaire nadrukkelijk surrealistische – of liever absurdistische - elementen te geven. Bijvoorbeeld door een geit een nekschot te geven, zodat hij van een rotswand valt. Surrealisme wordt op die manier ‘gecreëerd’.

Jihane: Ik vroeg me ook af hoe dat in de echte documentaire over Las Hurdes gepresenteerd werd. Was het in die documentaire duidelijk dat híj dat nekschot gaf?

Rose: Jammer dat ze die docu niet na de film lieten zien! Hij duurt maar 27 minuten, ik had nog wel geduld gehad.

Mark: De beelden van de echte documentaire die tussendoor kwamen wekten wel de suggestie dat de val van de berggeit opgezet was, omdat je zo’n duidelijk schot hoorde.

Rose: Maar in de echte documentaire was natuurlijk geen schot te horen, want toen had film nog geen geluid. Ik dacht bij die echte beelden: dit ziet er niet uit als een toevallige val, de geit is duidelijk al dood als-ie valt. Dus de vraag blijft: hoe heeft Buñuel deze scènes bedoeld?

Mark: Ik heb even gecheckt op YouTube en er is inderdaad geen geluid, maar je ziet wel de rookpluim van een schot. Al moet je dat maar net weten. Of hij er inderdaad een surrealistisch element aan wilde geven, of het vooral te langzaam vond gaan, weten we niet.

Jihane: De geit moest (volgens mij) vallen omdat het een berg was waar geiten weleens vielen. En dat wilde hij filmen. Zijn cameramannen zeiden ook ‘We kunnen niet eeuwig wachten tot er een geit valt.’ Dus nam hij het zelf in de hand. Maar daarom werd een van de cameramannen ook kwaad, omdat er vreemde dingen gebeurden die hij te ver vond gaan. Het leek of Buñuel na verloop van tijd niet meer integer te werk ging.

Rose: Op het einde deed hij ook niet meer alsof hij de werkelijkheid probeerde te filmen, alles was openlijk in scène gezet, met als doel iets te doen voor de mensen en zijn egocentrisme achter zich te laten. Begrepen jullie welke realisatie hij had na zijn ontmoeting met de dood? Want na die ontmoeting veranderde zijn werkwijze.

Jihane: Volgens mij kwam hij daar tot het besef dat hij zich te veel had laten leiden door zijn eigen wensen en bewijsdrang.

Rose: Een ander punt: ik had meer context willen zien. Het verhaal was voor mij te compact. Ik had meer willen zien van de tijdsgeest, de politieke achtergrond.

Jihane: Ik had ook graag meer context gehad. Dat was leerzaam geweest maar ook zinnig om alles beter te snappen. Soms werden er namen genoemd, of verwijzingen gedaan, waarbij ik dacht: als ik dit later opzoek, snap ik het vast beter. Zoals de band tussen Buñuel en Dali - of het gebrek daaraan.  Vaak vroeg ik me af wat er nou precies speelde, een concurrentiestrijd? Ze hebben toch ooit samengewerkt? Wat was er gebeurd?

Rose: Precies! Waarom vergeleken zo veel mensen Buñuel met Dali? Waarom wilde Buñuel per se niet met hem vergeleken worden? Waarom die strijd? Alleen uit één scène waarin Buñuel onder de douche staat en een gesprek voert met Dali (in zijn hoofd of echt is niet duidelijk) blijkt dat ze een geschiedenis hebben.

Mark: Daar was ik ook nieuwsgierig naar. Meer context had zeker geholpen om het beter te kunnen duiden, maar misschien was het dan te uitleggerig geworden. Ik heb achteraf wel dingen opgezocht.

Jihane: En ben ik de enige die ontroerd was door twee scènes: die ene met al die kinderen in het klaslokaal, en die scène waarin zijn vriend stierf? Dat verbaasde mij, dat ik ineens emotioneel betrokken was bij een film die me (voor m’n gevoel tot dan toe) matig te pakken had.

Mark: In dat klaslokaal was een prachtige scène. Ik zag dát als kantelpunt waarin Buñuel zijn recalcitrante, semi-elitaire kunstenaarshouding kwijtraakt.

Rose: Ik was niet heel ontroerd door de kinderen in het klaslokaal, ik vond het wat clichématig. Buñuel heeft een moeilijke band met zijn vader, verlangt naar een vader-zoonband, wordt hiermee geconfronteerd, kan het niet aan en loopt weg. Daarna bekommert hij zich wel opeens om een stervend kind op straat. Dus misschien heb je gelijk, dat het een kantelpunt was. Wel heel verdrietig dat zijn vriend gefusilleerd werd, maar wilde daarover ook graag meer weten.

Jihane: Dat moet ik de film nageven: hij stuurt je op pad om de context zelf uit te zoeken. Soms verbaasde dat me wel, omdat het belangrijke context is. Het was blijkbaar een bewuste keuze om dat achterwege te laten.

Rose: Maar waarom? Misschien zou de film óver het maken van een documentaire dan zelf te documentaire-achtig worden? Toch is het raar, want de documentaire die Buñuel maakte, waarvan we de making of zien, is heel politiek, marxistisch, voor het vergeten volk.

Mark: Dat ligt wel in lijn met de boodschap van het surrealisme: het realisme laat de context zien - het surrealisme laat juist ruimte voor interpretatie, vaagheid. Maar of het weglaten van context dan ook surrealistisch is te noemen?

Rose: Een interessante vraag. Want de animatiefilm was eigenlijk een opsomming van één gebeurtenis - het maken van een documentaire - en vervolgens zijn we zelf op zoek naar de context. En als je mensen kunt laten nadenken over de context waarin dit gemaakt is, dan heb je iets goeds gedaan.

Jihane: Dat sluit weer aan bij wat er aan het begin van de film gezegd werd: dat je kunst niet altijd hoeft te begrijpen maar dat het iets moet losmaken. Dat het dan zijn werk gedaan heeft. Wellicht is de onthutsing en de nieuwsgierigheid voldoende.

Mark: Precies. Dat sprak me erg aan, omdat de rol van kunst zo mooi besproken werd, en de poëtica van de kunstenaar. Vragen als: ‘Moet kunst de wereld veranderen?’ en opmerkingen als: ‘Kunst mag niet alleen maar een speeltje voor de rijken zijn.’ Doordat dit zo vroeg in de film naar voren kwam, heb ik de rest vanuit die vragen bekeken.

Jihane: Dat ervoer ik ook zo - doordat die vragen zo expliciet gesteld werden, vormden ze een kader voor de film. En hoewel er zo veel over de film te zeggen valt, zou ik ‘m toch niet erg aanraden. Jullie?

Rose: Nee, ik ook niet. De discussies zijn interessant, en ik heb me vermaakt, maar echt aanraden zou ik hem niet. Mark, is jouw animatiefilmbehoefte bevredigd?

Mark: De film zette me tijdens het kijken aan het denken, dat vond ik prettig. Ik was niet van mijn sokken geblazen, maar heb wel genoten van de animaties en de combinaties documentaire en animatie. Verder zat er veel symboliek in de dromen. Volgens mij kwamen Buñuel en Dali uiteindelijk tot een breuk omdat Dali vond dat Buñuel te veel nadruk legde op metaforen en symboliek. Dat zou geen surrealisme zijn, omdat ‘echt’ surrealisme voort moet komen uit een onderbewuste stream of consciousness, zonder al te bewuste intellectuele arbeid vooraf. Dat er in deze film wel veel symboliek zat, had Buñuel denk ik trots gemaakt.

Jihane: Buñuel was inderdaad vooral op zijn teentjes getrapt als ter discussie gesteld werd wie de 'echte' surrealist was: hijzelf of Dali. Dat hun breuk kwam door een verschil in ideeën daarover, verbaast me niets.

Rose: Dat verklaart een hoop! Als je deze film gaat zien moet je dus wel zin hebben in een klein onderzoekje achteraf. Of je kunt deze trialoog lezen.

Buñuel in the Labyrinth of the Turtles is nu te zien met:

Mail

Redactie

Friso Blankevoort (a.k.a. Freshco) is een illustrator/designer die woont en werkt in Amsterdam. De skateboardcultuur heeft een grote invloed op zijn werk, dat ook beïnvloed wordt door de traditie van grafisch ontwerp in Nederland.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

Nieuws in beeld: Met afstand de raarste kerst

Met afstand de raarste kerst

Illustrator Loes van Gils blikt vooruit op een afstandelijke kerst. Lees meer

Diversiteit in het academisch curriculum

De 'pure gaze' van de witte wetenschapper

Grâce Ndjako neemt ons mee langs schrijvers en denkers uit alle tijdperken die de academische wereld probeerden te dekoloniseren. Lees meer

Filmtrialoog: King of the Belgians

King of the Belgians

Een documentairemaker volgt de Belgische koning Nicolaas III op staatsbezoek in Turkije. Ondertussen splitst Wallonië zich in afwezigheid van de koning af van Vlaanderen. Lees meer

 Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag (Buitenlandse Handel) hield deze week twee Kamermoties tegen, die ons in staat hadden moeten stellen de import te beperken van kleding die onder dwang is gemaakt door Oeigoeren. Lees meer

Een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech laten we zomaar aan onze aandacht ontglippen

Waarom laten we een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech zomaar vallen?

Na jaren van kritiek en waarschuwingen van klokkenluiders komt de Europese Commissie eindelijk met een wetsvoorstel over de macht en invloed van Big Tech. En wat gebeurt er? De grootste bedrijven lobbyen het voorstel gewoon van de baan. Kom op, media: reageer! Lees meer

 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan