Asset 14

Fatma Shanan | De lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn

Fatma Shanan: de lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn 1

Een oase van rust midden in Berlijn. De kleine geschilderde landschappen en zelfportretten in de natuur van Fatma Shanan (1986, Israël) komen goed tot hun recht in de expositieruimte van Dittriech en Schlechtriem. De tentoonstelling ‘The Inn River’ bestaat uit een bescheiden aantal van negen schilderijen. Aucke Paulusma laat zien dat een aandachtige observatie loont, maar dat de schilderijen laten niet per se een vrolijke indruk achterlaten.

In de werken van ‘The Inn River’ omarmt Shanan de ritmes van de pastorale omgeving en zoekt ze naar haar verbinding met de natuur in de Engadin vallei, wat letterlijk “tuin van de Inn” betekent. De verbinding met de natuur blijkt uit de figuren in het Zwitserse landschap en scènes van kerken en ruïnes langs de rivier. Niet alleen de onderwerpen tonen een voorkeur voor de vallei, maar ook haar kleurgebruik draagt hieraan bij. De kleuren van de nieuwe schilderijen bevatten veel aardetinten; gele oker, rauwe en gebrande Sienna en groenen van de bomen en bladeren maar ook een helderblauw in sommige luchten.

Het moment oogt spontaan, maar Shanan's benadering is zeer gepland.

Het eerste schilderij dat je bij binnenkomst ziet is Self-portrait with a Leaf. De compositie wordt gekenmerkt door het grote roodkleurig blad, vastgehouden aan de onderkant door twee handen met blauw gelakte nagels. Het blad toont niet alleen de fysieke relatie tot de natuur maar ook een fascinatie voor de flora in het gebied. De handen van de vrouw zijn van Fatma Shanan zelf maar in het schilderij wordt haar gezicht niet onthuld aan de kijker. Hierdoor blijft de figuur, die te herkennen is aan de titel, voor de kijker toch anoniem.

In alle schilderijen zijn de figuren op zichzelf, wat een eenzaam gevoel oproept. Er is alleen interactie met de natuur. Het is het beste te omschrijven door het Engelse woord ‘solitude’: “De staat van alleen zijn of in afzondering verkeren, waarbij iemand zich opzettelijk terugtrekt van sociale interactie en zichzelf tijd en ruimte geeft voor introspectie, rust of persoonlijke bezinning”. Het is opvallend dat Shanan in meerdere schilderijen ervoor kiest om de gezichten van de figuren niet weer te geven, zoals bijvoorbeeld in Figure in Landscape #2. Daarnaast zijn er situaties waarin de ogen van de figuren gesloten zijn, zoals te zien is in Self-portrait in the Pool en Self-portrait in the Terrace. Hierdoor wordt introspectie gesuggereerd.

© Fatma Shanan

© Fatma Shanan

Deze introspectie is duidelijk te zien in Figure in Landscape #2. De figuur staat in deze scène voorovergebogen, de handen in haar haren. De staat van alleen zijn wordt benadrukt door het uitgestrekte landschap waarin de figuur zich bevindt. In het schilderij Self-portrait in the Pool zien we ook een vorm van introspectie, maar dan vermengd met een element van mystiek en fantasie. Hier ligt Shanan op de bodem van een leeg zwembad, wat op zichzelf al een ongebruikelijke situatie is. Wat het nog opmerkelijker maakt, is dat er bloemen uit haar hoofd lijken te groeien. Bij schilderijen van zwembaden denk je waarschijnlijk aan een schilderij zoals A Bigger Splash van David Hockney. Hockney wilde hiermee de glamour van Los Angeles en Californië afbeelden. Shanan legt daarentegen nadruk op haar relatie met de natuurlijke omgeving die haar streven naar vrijheid en een groeiend eco-bewustzijn moet weergeven. De Botticelli-achtige bloemen van Shanan, zoals bij Flora in La Primavera, moeten haar relatie tot de natuur alleen maar kracht bijzetten.

Fatma Shanan: de lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn 1

© Fatma Shanan

"Self-portrait in the Terrace" toont Shanan liggend op een oosters tapijt. In dit werk heeft ze haar ogen dicht en ligt op een terras dat wordt verwarmd door de gloed van de middagzon. Ze lijkt te genieten van de warmte of weg te dommelen. Dit is het enige schilderij in deze serie met een verwijzing naar haar culturele identiteit. Fatma Shanan onderzocht in haar vroegere werk voornamelijk de relatie tussen haar persoonlijke ervaringen en een combinatie van de culturele en historische aspecten van de Druzen, een Arabische minderheid waar ze toe behoort. Motieven zoals in oosterse tapijten, landschappen rondom haar dorp en dorpsgezichten van juli’s in Israël, geven Shanan’s culturele identiteit weer.

Het moment oogt spontaan, maar Shanan's benadering is zeer gepland. In haar werk laat ze zichzelf eerst fotograferen en gebruikt ze deze foto's als basis voor haar schilderijen. Ze streeft naar een zekere abstractie in figuratie, waarbij de foto als een soort gids fungeert. Haar werkwijze wordt sterk beïnvloed door de schilderkunst van de 19e eeuw, en dit is duidelijk zichtbaar in haar haast impressionistische penseelstreken. Ze legt zorgvuldig elke penseelstreek naast elkaar, als puzzelstukjes, om haar composities op te bouwen. Deze techniek is bijzonder geschikt om de zomerse lichtinval vast te leggen, bijvoorbeeld op hout, de schaduwen van fel licht, de lichtaccenten op stenen, de reflectie van het water en de huid van haar figuren. Hierbij kan men weer denken aan de idylle die David Hockney ook probeerde vast te leggen in zijn pool paintings. Echter liet Hockney zich nadrukkelijk inspireren door mannelijk naakt en erotische magazines. De idylle van Shanan gaat allesbehalve over glamour en de adoratie van het lichaam. Het gaat over het alleen zijn in de natuur en de verwondering die hierbij komt kijken. Maar wat is dan dat melancholische gevoel?

De idylle van Shanan gaat allesbehalve over glamour en de adoratie van het lichaam. Het gaat over het alleen zijn in de natuur en de verwondering die hierbij komt kijken.

Bij het aanschouwen van The Inn River overspoelt je het gevoel van de zomer. Een gevoel waarin je jezelf volledig verliest op een stralende zomerdag, zonder enige notie van de voortschrijdende tijd. Je geniet intens van het heden; het verfrissende rivierwater, het geritsel van bladeren in de wind en het eindeloze dagdromen, ongehinderd door zorgen. Tegelijkertijd is dat gevoel ook lichtelijk melancholisch: het alleen zijn, maar voornamelijk het realiseren dat deze onbezorgde momenten ooit zullen vervagen. De rust, de warme zon op je huid en de connectie met de rustgevende natuur zullen op een dag weer plaatsmaken voor de hectiek van het leven.

Fatma Shanan: de lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn 2
Image courtesy DITTRICH & SCHLECHTRIEM, Berlin. Photo: Jens Ziehe

De tentoonstelling The Inn River door Fatma Shanan was te zien van 4 september t/m 21 oktober 2023 bij Dittrich; Schlechtriem in Berlijn.

Headerbeeld: ©️ Fatma Shanan

Mail

Aucke Paulusma (1997) is een kunsthistoricus en kunstenaar. Hij behaalde zijn bachelor Kunstgeschiedenis en zijn Research Master Curating Arts & Cultures aan de Universiteit van Amsterdam. Met een focus op de Italiaanse Renaissance, maar ook de 19e en 20e eeuwse kunst, combineert hij zijn passie voor hedendaagse schilderkunst in zijn schrijven. Hij heeft gewerkt bij instellingen waaronder de Kunsthal Rotterdam, het Van Gogh Museum en bij Galerie Ron Mandos.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

:Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

De Stoute Stift is de gloednieuwe illustratiewedstrijd van deBuren, Stripgids, Hard//hoofd en Stichting Nieuwe Helden. Meedoen? De deadline is 1 mei 2024 (10:00). Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Kür op muziek

Kür op muziek

”Onlangs las ik over wezentjes die alleen bestaan in de droom van een slapende vrouw.” Nelson Morus schreef een kort verhaal over geforceerde gezelligheid, chatbotgesprekken over lievelingsgerechten, hectiek en de alledaagse sleur. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Zo het begon 1

Zo het begon

Nele Peeters schreef een ontroerend verhaal, vol treffende zinnen en beelden. Het is dromerig verhaal, over eenzaamheid, hoop, zorgzaamheid en zwaarte. Lees meer

Ik ook op jou

Ik ook op jou

Op een avond zegt iemand tegen Eva dat hij verliefd op haar is. Terwijl hij wacht op een antwoord, denkt Eva na over wat verliefd zijn eigenlijk is. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer