Asset 14

de hersens in crisis

Midden in de nacht word je zwetend wakker van een hevige pijn aan je linkerarm. Je schreeuwt het uit en grijpt naar je arm, in een slaapdronken poging het leed te verzachten. Je hand stuit echter op het matras. Je draait je om en doet verwoede pogingen je verdwenen ledemaat te vinden; de hevigheid van de pijn verraadt een diepe wond of zelfs een gebroken bot - haast is geboden. Na deze paniekerige seconden dringt de werkelijkheid tot je geest door: je bent een oorlogsveteraan, of een verkeersslachtoffer, en je lichaam is reeds een paar jaar geleden van zijn arm ontdaan. Deze bewustwording vermindert de pijn echter niet. De geamputeerde arm wordt bestookt met steken en vlammende pijnen die het je moeilijk maken zijn afwezigheid te accepteren.

Fantoompijn is een ingewikkeld en fascinerend verschijnsel dat zich vaak voordoet; zo’n 50 tot 85% van de patiënten heeft er na een amputatie in verschillende mate last van. Hoe is het mogelijk dat de hersens zich in de luren laten leggen door de geest van je arm? De wetenschap heeft nog geen eenduidige verklaring gevonden, maar focust zich op twee theorieën. De eerste is simpel van aard. Zenuwen werken twee kanten op: enerzijds geven ze signalen van de hersenen door aan, in dit geval, je arm. Anderzijds sturen ze de daar verzamelde informatie ook weer terug naar boven. Op het moment dat je arm wordt geamputeerd, worden ook de daar gelegen zenuwen doorgesneden. Prikkeling van deze zenuwen veroorzaakt in de hersens echter nog steeds een gevoel van aanraking of zelfs pijn; deze gevoelens worden immers doorgegeven door de zenuwen, en staan zodoende los van de eventuele aanwezigheid van de arm.

De andere theorie is gecompliceerder. De hersens zijn een flexibele massa van zenuwcellen, die zelf ook zo hun eigen maniertjes hebben. In de somatosensorische cortex, het gebied van de hersens verantwoordelijk voor het ‘fysieke gevoel’, is elk deel van het lichaam afzonderlijk vertegenwoordigd. Het is een soort landkaart van het lichaam, waarop elk lichaamsdeel een eigen gebied inneemt. Het groepje zenuwcellen dat zich op die plek bevindt is gespecialiseerd in het ‘voelen’ van dat specifieke lichaamsdeel. Dit betekent dat stimulatie van een bepaald deel van deze cortex je doet voelen dat je been wordt aangeraakt, terwijl stimulatie van het stukje ernaast bijvoorbeeld tot een erectie kan leiden.

Een amputatie kan in zenuwenland vergeleken worden met het wegvallen van een bedrijfstak, of het afhaken van een grote klant: het deel in de hersens dat verantwoordelijk was voor de ‘gevoelens’ van de arm, heeft ineens niets meer te doen, en de zenuwcellen zijn werkeloos geworden. Voor onze bovenkamer zit er op dat moment niets anders op dan te reorganiseren. Het functieloze gebiedje wordt verdeeld over andere ledemaat-afdelingen, om zo alle zenuwcellen toch nog nuttig te maken. De zenuwen die vroeger de arm bedienden, worden nu bijvoorbeeld ingezet voor de voet.

De cellen gedragen zich als nieuwelingen op een geroutineerde afdeling, die meegluren met hun ‘senior executive consultant director’. Ze weten in principe hoe het werkt, maar hun taakomschrijving is nog niet helemaal duidelijk en ze moeten wennen aan hun nieuwe functie. Zoals men de telefoon nog wel eens opneemt met de naam van zijn oude werkgever, zo doen zich dergelijke gewenningsfoutjes ook voor in de hersens. Aldus kan het voorkomen dat bij aanraking van de voet ten onrechte de arm gevoeld wordt. Er wordt fantoompijn ervaren omdat de hersens na de amputatie wat klungelig zijn omgegaan met de vernieuwde taakverdeling.

In dit opzicht zijn de hersens wellicht wat behoudend en weinig rigoureus. Bij een crisis hoort in onze ontwikkelde wereld immers een massaontslag, niet een herverdeling van het personeel. De hersens kiezen ervoor alle zenuwcellen bezig te houden en niet zonder meer de vernietiging in te helpen. Hoe meer zielen hoe minder leed. Het lichaam krijgt als opperbaas helaas wel wat pijnen te verduren, maar hoeft daarentegen niet zijn werknemers op straat te zetten. Hier heeft de economie misschien nog wel wat te leren van het menselijk lichaam: hergebruik je medewerkers in een aangepast systeem, in plaats van ze meteen de goot in te sturen.

Mail

Brankele Frank

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur denkt mee over de koers van het tijdschrift en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 43

Lekker soggen

Deze week worden onze redacteurs blij van lachen om Mark R., lessen over de media en het kunnen bijdragen aan de vismigratie in Utrecht. Lees meer

Een ritje maken

Een ritje maken

In dit verhaal van Sonja Buljevac maken Renée en haar oma een wandeling bij de boulevard van Vlissingen. Terwijl haar oma volop geniet, wordt Renée geconfronteerd met de gebeurtenissen van de vorige nacht. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

De nobele kunst van het missen

De nobele kunst van het missen

Marthe van Bronkhorst mist een hoop dingen in haar leven. Haarelastiekjes, de deuk in de bank die ze maakte in het vakantiehuisje, en ze kan maar niet vergeten dat Philip Freriks gestopt is met het journaal. (kom terug, Philip!). Maar waar komt dit missen vandaan?
Met (voor de laatste keer!) een illustratie van Jessica Bacuna. Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Eindelijk lente

Eindelijk lente

Deze week worden we blij van een fijn boek, roze k-pop en Den Bosch. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Column: Wasverzachter

Wasverzachter

Een fietstochtje met twee vrienden voert Eva naar een nieuwbouwwijk, waar het leven bij nader inzien toch zo slecht nog niet zou zijn. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

De dochter van Baba Yaga met illustratie van Micky Dirkzwager

De dochter van Baba Yaga

Saar, een slapeloze studente, leeft op dubbeldrop en kan haar ex niet vergeten. Op een nacht belt ze haar moeder. ‘Vanaf mijn drieëntwintigste werd het allemaal beter, Saar.’ Is er hoop? Een rauw sprookje van Lena Plantinga over het herstellen van je vrouwelijke intuïtie, of pogingen doen tot. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Alsof het stil was 1

Alsof het stil was

In dit korte verhaal van Janna Claudius slapen een van elkaar vervreemde moeder en dochter een nachtje op dezelfde kamer. Lees meer