Asset 14
https://hardhoofd.com/10-jarig-bestaan-hard-hoofd/

De goede dood

Illustratie

Euthanasie is Grieks voor ‘goede dood’, maar wat is goed? Als het om euthanasie draait zijn er duizend antwoorden. Voor- en tegenstanders zitten ruim in de argumenten, maar een fundamenteel punt wordt in alle discussies over het hoofd gezien: wie goedkeuring van de samenleving wil voor zijn zelfverkozen dood, moet accepteren dat die samenleving de voorwaarden voor die dood bepaalt.

De discussie over euthanasie is de laatste tijd weer een hot topic. Het deed flink wat stof opwaaien toen het vorige kabinet afgelopen herfst aankondigde de huidige regelgeving omtrent euthanasie te willen gaan uitbreiden met een nieuwe wet. In een brief aan de Kamer stelde het kabinet dat een nieuwe wet nodig is zodat ook mensen die niet medisch gezien uitzichtloos lijden 'meer regie krijgen over hun eigen levenseinde'.

‘Zorgwekkend’ in de woorden van SP’s Lillian Marijnissen. ‘Een onbegaanbare weg’, volgens het CDA en ‘een huiveringwekkend voorstel’, aldus Christen Unie-leider Gert-Jan Segers.

De discussie loopt door tot in de huidige formatie: gaat een nieuw kabinet wel of niet verder met de plannen voor het uitbreiden van de wet? Dat de gemoederen hoog op kunnen lopen is niet zo gek. Er staan twee denkbeelden tegenover elkaar. Aan de ene kant is er het idee dat het leven je gegeven is door een god of andere kracht groter dan de mens en dat alleen hij of zij er een einde aan kan maken. Lijnrecht daar tegenover staat de gedachte dat het leven iets is waar niemand om gevraagd heeft, en waarvan ieder individu dus zelf mag bepalen wanneer het eindigt.

Zelf ben ik zonder god opgevoed, dus ik neig sterk naar dat laatste idee. Toch vind ik dat er flink wat haken en ogen zitten aan de argumenten die voorstanders van de zelfverkozen dood vaak gebruiken in de discussie over euthanasie en voltooid leven.

Een korte geschiedenis

Wie zich het afgelopen jaar ook maar een beetje in de discussie over voltooid leven heeft verdiept, weet: het is een ingewikkeld onderwerp. Nederland legaliseerde in 2002 als eerste land ter wereld euthanasie door middel van de Euthanasiewet. In deze wet staat beschreven onder welke voorwaarden het plegen van euthanasie legaal is. In het kort: de patiënt moet ‘uitzichtloos en ondraaglijk lijden’ en alle andere opties (therapie, revalidatie) moeten onderzocht en uitgeprobeerd zijn voordat de patiënt de euthanasie aanvraagt.

Een arts moet vervolgens uitvoerig controleren of aan al die voorwaarden is voldaan, en daarna moet een tweede arts het nog eens checken. Als alles klopt, mag de behandelend arts de patiënt op de voorgeschreven manier laten inslapen. De medicus heeft dus de sleutelrol in het euthanasie-proces: hij of zij bepaalt of iemand met een doodswens voldoende medische redenen heeft om te mogen gaan.

Het hete hangijzer van de discussie zit hem precies hierin: moet de basisvoorwaarde voor euthanasie, dat de patiënt (medisch) uitzichtloos en ondraaglijk lijdt en dat dit door een arts vastgesteld moet worden, verruimd of zelfs geschrapt worden? Initiatieven die zich inzetten voor ruimere euthanasiewetgeving, zoals het burgerinitiatief Uit Vrije Wil, strijden al jaren voor het schrappen van deze voorwaarden. Na de brief van het kabinet VVD-PvdA vorig jaar, kwam Tweede Kamerlid Pia Dijkstra van D66 in december met een concreet wetsvoorstel, de initiatiefwet Voltooid Leven. In het voorstel gaat het om het verruimen van het begrip ‘ondraaglijk lijden’ naar een minder medische definitie en om het instellen van een niet-arts als ‘stervenshulpbegeleider’, die vergelijkbare bevoegdheden zou krijgen als de arts nu heeft: het beoordelen van iemands doodswens en de zeggenschap over de dodelijke middelen.

Niet alleen christelijke partijen gruwelen van de voorstellen van het kabinet en Dijkstra, ook artsenfederatie KNMG en de verschillende verenigingen voor psychiaters, psychologen en verplegers zien er niets in. KNMG-voorzitter René Héman is tegen het instellen van een stervenshulpbegeleider, want: ‘wat als het misgaat en iemand in coma raakt en niet doodgaat? Moet dan alsnog de arts ingrijpen?’

Voorvechters van de zelfverkozen dood zien juist groot kwaad in de arts als poortwachter van de dood. Voorzitter van stichting Uit Vrije Wil, Yvonne van Baarle verwoordde het in Nieuwsuur vorig jaar: ‘het is betutteling. De arts moet er van overtuigd zijn en die oudere, die zijn hele leven alle beslissingen al zelf genomen heeft, mag dat nu niet, nu moet de arts voor hem beslissen.’

Zo duurt de discussie voort. Met name aan de kant van de voorvechters van de zelfverkozen dood kan ze wat nuancering gebruiken. Waar zij het oneerlijk vinden dat een professional zou beslissen of iemand dood mag gaan of niet, stel ik dat wie aanspraak wil doen op faciliteiten rondom de zelfverkozen dood, altijd zal moeten accepteren dat er vanuit de samenleving voorwaarden aan gesteld worden.

Bol.com

Het klinkt misschien cru en dat is het natuurlijk ook, maar er is in principe voldoende vrije informatie beschikbaar, zowel on- als offline, om een einde aan je eigen leven te kunnen maken, zonder goedkeuring van een professional. Zelfhulpboeken voor de zelfverkozen dood zijn omstreden, maar gewoon te bestellen op bol.com. Er zijn online stichtingen waar iemand met een doodswens die buiten de euthanasiewet valt te rade kan gaan. Wie geen aanspraak kan maken op euthanasie, maar wel echt dood wil, kan daar dus al voor kiezen, ook op een ‘waardige manier’.

Dat het zo makkelijk niet gaat, staat natuurlijk buiten kijf. De dood is niet niks, zelf kiezen voor de dood al helemaal niet. Het is volkomen begrijpelijk dat mensen hulp willen bij zelfdoding, dat zij zorgvuldig met hun keuze voor de dood om willen gaan en er alleen voor willen kiezen als ze zeker weten dat het op een vredige en pijnloze manier kan. Dat mensen kortom professionele hulp willen bij zelfdoding, lijkt mij niet meer dan logisch.

Voorvechters van een ruimere euthanasiewet zijn dat met me eens. Zij vinden het echter oneerlijk dat iemand zijn of haar doodswens altijd door een medisch professional moet laten keuren. Wat mij betreft hebben zij iets fundamenteels niet begrepen. Ze zien niet dat de medisch professional de enige is die namens de samenleving verantwoordelijkheid kan nemen voor de dood. De medisch professional draagt die verantwoordelijkheid vanwege zijn of haar kennis en achtergrond, die hem of haar in staat stelt iemand met een doodswens op een verantwoorde manier te helpen. En juist de wens om op een verantwoorde manier te sterven is de reden waarom mensen met een doodswens zich liever niet tot zelfhulpboeken of vage stichtingen willen wenden.

Dubbele moraal

Euthanasie is ‘de goede dood’, een dood goedgekeurd door de samenleving. Als men die goedkeuring wil, is het in mijn ogen echter niet meer dan vanzelfsprekend dat daar vanuit de samenleving eisen aan gesteld worden. Iemand helpen te sterven is een zware verantwoordelijkheid. Degene die een ander helpt, moet dat met een gerust geweten kunnen doen, en daar zijn wettelijke mechanismen voor nodig. Dat voorvechters van de zelfverkozen dood pleiten voor een wet waarin een medicus geen poortwachter van de dood meer hoeft te zijn, vind ik dan ook duiden op een dubbele moraal: zij willen wel goedkeuring van de samenleving voor de dood, maar accepteren het niet als die samenleving zichzelf beschermt door strikte voorwaarden aan die goedkeuring te stellen.

Dit punt wordt door voorvechters van de zelfverkozen dood over het hoofd gezien en door sceptici ervan niet gebruikt. In de discussie over de ‘goede dood’ bepalen we samen wat ‘goed’ in onze ogen inhoudt en op dat punt is het individu afhankelijk van de samenleving. Zo wordt euthanasie iets collectiefs. Wie zich buiten dat collectief wil plaatsen, kan zich wenden tot zelfhulpboeken, maar iedereen die zich daar niet prettig bij voelt, zal altijd moeten blijven accepteren dat de samenleving mee beslist over de kaders van zijn of haar zelfverkozen dood.

Mail

Anne Wijn is Hard//hoofd-redactielid. Ze kon niet kiezen tussen journalistiek en verpleegkunde en probeert die twee nu maar te combineren.

Patrick Louwerse is regisseur, animator en illustrator. Hij combineert verschillende technieken en disciplines om verhalen met een wonderlijke en surrealistische inslag te verbeelden. 

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

Seoul 2

Seoul

Thijs Joores schreef deze ritmische gedichtencyclus tijdens de jaarwisseling in Seoul. Het begint kalm, maar eindigt in een wervelwind aan gedachten en reflecties. Lees meer

Petrov zit

Petrov zit

Maria draaide zich om en liep de kamer uit. Petrov staarde naar het bruine plastic, de hoorn, de zwart met witte cijfers. Zijn starre billen raakten het leer en zijn ogen werden naar het tafeltje naast het raam getrokken. Het tafeltje met de telefoon, ver buiten zijn bereik. Zijn gedachtes vormden woorden die hij niet... Lees meer

Ga zweven

Ga zweven

Ooit had ze er weinig mee, maar tegenwoordig staat Jihane Chaara open voor het zweverige. Ze maakt plezier met tarotkaarten en voelt de vibes van mensen op een feestje. Een tip om ‘de’ waarheid wat minder te serieus te nemen. Lees meer

Column: En zo is het goed?

En zo is het goed?

‘De toekomst ligt niet vast, ze ligt open,’ concludeert Iduna Paalman tijdens een intergalactische reis op 1 januari. 'Meer verantwoordelijkheid in 2020, en meer sterren zien.' Lees meer

 2020, tijd om te spelen met eten!

2020, tijd om te spelen met eten!

In Beeldspraak richt Hard//hoofd de lens op de wereld en biedt een andere kijk op het dagelijks leven. Deze keer met Marc Elisabeth, die tegen de 30 loopt, maar het spelen met eten nooit verleerd is! Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

Luister naar je coupé

Luister naar je coupé

Nora van Arkel las het liefst een boek in de trein, maar stoorde zich aan pratende mensen in de stiltecoupé. Tot ze besloot de gesprekken in haar voordeel te gebruiken. Een tip om je niet te ergeren in het OV. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Alles vijf sterren: Om het een beetje dragelijk te houden

Om het een beetje dragelijk te houden

Deze week worden we blij van een timer, filmpjes van spelende kinderen en een Reddit-forum met alle antwoorden. Lees meer

Edward Hopper - Chop Suey

Verdrietvoyeur

Van een veilige afstand laat Babet ons meekijken naar een vrouw in een jas en laat ze ons gissen naar wie deze vrouw is of zou kunnen zijn. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

Tip: Zeg je reisverzekering op

Zeg je reisverzekering op

Redacteur Wieneke van Koppen is er klaar mee, ze sluit geen speciale reisverzekering meer af als ze op avontuur gaat. 'Brave burgers betalen in vrijwel alle gevallen meer aan reisverzekeringen dan ze in hun leven uitgekeerd krijgen.' Lees meer

Column: So nice

So nice

Iduna Paalman heeft een VIP-kaart voor het concert van Guy Sebastian in de Melkweg in Amsterdam. 'Naast een korte meet-en-greet mag ik op de foto en eventueel een handtekening.' Lees meer

Tip: Geef jezelf een winterbeurt

Geef jezelf een winterbeurt

Ruby Sanders voelt zich ouder dan ooit en vraagt zich af: waarom geven we onze auto en fiets een winterbeurt, maar niet ons lichaam? Om daad bij woord te voegen maakt ze een afspraak bij Dr. Wang. Een tip om je eens te laten doorlichten bij een acupuncturist. Lees meer

 Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Vandaag is in het stadhuis van Rotterdam een condoleanceregister geopend voor Jules Deelder. Rob Worst bracht hem nog eenmaal in beeld zoals hij was: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur. Lees meer

Column: Een traan op de kerstbal

Een traan op de kerstbal

Voor Trudy zijn kerst en afscheid onlosmakelijk met elkaar verbonden, vertelt ze in haar laatste column op Hard//hoofd. Zoals tijdens de kerstvakantie 22 jaar geleden, toen er een postbode aanbelde met een onheilspellende expresbrief. Lees meer

Alles vijf sterren: 18

Waar we eigenlijk mee bezig zijn

In deze laatste dagen van december lezen we De Avonden en Winter, en kijken we binnen bij wat mensen met kerst eigenlijk allemaal doen. Lees meer

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit als Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is. Lees meer

 De dingen in de kamer zouden levenloze dingen zijn, zonder jou

De dingen in de kamer zouden levenloze dingen zijn, zonder jou

In Beeldspraak richt Hard//hoofd de lens op de wereld en biedt een andere kijk op het dagelijks leven. In deze Beeldspraak van Lotte van Uittert is niemand zo aanwezig als de afwezige mens in zijn eigen kamer. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan