Asset 14

De_Tim_Scans

Essay: De_Tim_Scans 5

Ine Boermans schrijft over haar eigen liefdesverdriet - haar 'exquisite pain' - en de rol die liefdesverdriet speelt in de kunst van Sophie Calle.

‘Ik heb vrienden die voor minder pillen krijgen,’ zei ik bibberend van hartenpijn tegen mijn therapeut. ‘Waar blijven die van mij?’
‘Voor liefdesverdriet is geen pil,' was haar antwoord. ‘Zoek afleiding.’
Ten tijde van liefdesverdriet zijn de adviezen van professionals en vrienden helder en hetzelfde. Plant snel nieuwe herinneringen in je kortetermijngeheugen. Ga uit, doe leuke dingen. Heb seks met een ander. Zuip je klem, vind een nieuwe vlam. Spullen die herinneringen oproepen zorgen voor een terugval en dienen te worden aangepakt. Al is het maar om te voorkomen dat je vanuit het café je ex belt om hem te vertellen dat zijn ene bruine sok nog bij je ligt.

Dus, na een berg sigaretten, een tranendal in bed, afleiding in de vorm van drank en een kater met bijbehorend extra zelfmedelijden was het genoeg. Het werd tijd om mijn huis grondig en geheel te ontdoen van de oorzaak van al dat zwelgen. Tim. De meeste spullen waren al via een doos, een tas en uiteindelijk zijn twee jaszakken uit mijn huis vertrokken, maar helemaal verdwenen was hij nog niet. Gewapend met een vuilniszak ging ik op zoek naar de laatste overblijfselen.

Weg voelde zo weg, en de vuilniszak te onomkeerbaar en definitief.

Al bij het eerste object twijfelde ik. Weg voelde zo weg, en de vuilniszak te onomkeerbaar en definitief. Mijn brein zocht een middenweg. Het leek me beter om alles eerst te scannen en daarna pas weg te gooien. De cd, een bruine eenlingsok onder het bed, zijn rode reservesjaal onder de kat, en onder de groeiende stapel ongeopende post het bierviltje waar hij ooit zijn telefoonnummer voor mij opschreef. Alles werd gescand en opgeslagen. Uiteraard niet in het zicht maar in een mapje op een in onbruik geraakte losse harde schijf. De_Tim_Scans. De harde schijf stopte ik weg in een la. Uit mijn blikveld maar niet voorgoed weg.Helen Fisher, biologisch antropoloog, deed uitgebreid onderzoek naar onder andere liefde, huwelijk, sekseverschillen en de chemie van de hersenen in het geval van romantische liefde. Ze legde een aantal proefpersonen die net gedumpt waren in een MRI-scanner om te kijken wat voor activiteit er waarneembaar was in hun brein. Met enig schuldgevoel, dat wel, want haar proefpersonen waren, zoals ze het zelf omschreef, ‘in such bad shape’. Uit deze scans bleek dat een aantal delen van je brein extra actief is in tijden van rouw om romantische liefde. Het deel waarmee diepe gehechtheid wordt gevoeld is zeer actief. Ook zag Fischer veel activiteit in het deel van het brein waarmee intense verliefdheid wordt gevoeld. Je houdt alleen maar meer van de persoon die je moet vergeten.

Het heeft alle kenmerken van een verslaving.

Verder werd ook het gebied waardoor je bereid bent zeer grote risico's te nemen extra geprikkeld. Dus niet alleen het hunkeren, het willen hebben, de focus, de verbondenheid en de verliefdheid zijn overactief, je bent ook bereid grote risico's te nemen en alles op het spel te zetten als je in de liefde niet kunt krijgen wat je wilt. Het heeft alle kenmerken van een verslaving. Dit lijkt een postuum pleidooi voor een in 1975 geschrapt artikel in de Franse wet. Het doden vanwege een gebroken hart, de crime passionnel, gold daar ruim een eeuw als een verzachtende omstandigheid.

Ik kreeg Fishers Ted Talk, The Brain in Love, toegestuurd door vrienden waartegen ik mijn trieste relaas tot in den treure herhaalde. Ook dat kan namelijk therapeutisch werken, telkens weer je verhaal doen. Een kunstenaar die dit gegeven mooi heeft verwerkt in een kunstwerk is Sophie Calle. Calle’s oeuvre is gedrenkt in liefdesverdriet.
‘Gelukkige gebeurtenissen beleef ik; de ongelukkige buit ik uit,’ verklaart ze.

In 1984 won Calle een reisbeurs en besloot dit geld te gebruiken om in drie maanden tijd van Parijs naar Tokio te reizen. Met tegenzin liet ze haar geliefde achter in Parijs. Hij had haar verteld niet goed alleen te kunnen zijn, dus gerust was ze niet. Ze maakten de afspraak dat hij zich in New Delhi bij haar zou voegen. Eenmaal in het hotel in New Delhi lag er een, door de receptionist opgetekende, boodschap van hem. Hij had zijn vinger bezeerd en kon niet komen. Hij zou haar bellen. Ze nam plaats naast de rode telefoon in haar hotelkamer en na een dag wachten belde hij met de werkelijke reden. Hij had een ander. Calle’s wereld stortte in en met terugwerkende kracht stond de hele reis in het teken van het ongeluk dat aan het einde ervan op haar wachtte.In de maanden na de breuk vertelde ze het verhaal aan iedereen die haar vroeg waarom ze huilde. Vrienden, bekenden en voorbijgangers op straat vormden een therapeutisch oor voor haar liefdesverdriet. Als tegenprestatie bood ze deze mensen aan om haar het pijnlijkste verhaal uit hún leven te vertellen. Zo vormde ze zelf een luisterend oor voor de vrouw die vlak voor de geboorte van haar kind te horen kreeg dat het was overleden, en voor de man wiens geliefde van een flatgebouw sprong. Schrijnende verhalen, vaak veel schrijnender dan dat van Calle.

Vrienden, bekenden en voorbijgangers op straat vormden een therapeutisch oor voor haar liefdesverdriet.

Calle's pijn sleet en haar relaas werd steeds korter. Alle herinneringen aan deze reis en man stopte ze in een doos en pas jaren later maakte ze over deze periode het werk 'Exquisite Pain'. Ik zag het ooit in Parijs, als onderdeel van een overzichtstentoonstelling van Calle in Centre Pompidou. Een lange muur was gevuld met foto’s en aandenkens van haar reis door Japan. Een gefotografeerde hotelsleutel, prachtige landschappen en verdere afbeeldingen van aandenkens hingen, keurig ingelijst, naast elkaar. Als je binnenkwam leken de afbeeldingen het verhaal te vertellen, maar van dichtbij bleken alle beelden gebrandmerkt met een rood stempel. Het brandmerk gaf het aantal dagen tot de breuk aan. 52 days to unhappiness, 40 days to unhappiness, langzaam werd er afgeteld.

Het beeld bij de dag van de breuk is dat van het hotelbed met de rode telefoon. Vanaf dan herhaalde dat beeld zich, met eronder het steeds korter wordende verhaal van Calle’s liefdesverdriet. Onder de laatste foto stonden nog maar drie woorden. Ernaast hingen de schrijnende, geruilde verhalen, met erboven een uitvergrote foto van een stethoscoop, of het graf van de overleden geliefde.Die geruilde verhalen gaven mij aanvankelijk een onbehaaglijk gevoel. Want in hoeverre gaat het hier om een eerlijke ruil. Niet alleen is het vertellen en delen van pijn een beproefde remedie, een flink triest verhaal werkt relativerend. Zoiets kan onbedoeld wrang of cynisch uitpakken. Liefdesverdriet is vlammend en de wereld vergaat, maar meestal niet voor lang. Precies zoals te zien is in 'Exquisite Pain'. De geruilde verhalen daarentegen slinken niet. Er zit vijftien jaar tussen het moment van vertellen en het moment van tonen, maar er is geen woord weggesleten. Dit liefdevolle gegeven maakt het werk meer dan een mooi maar anekdotisch werk over de grilligheid van intense liefde.

Onder de scanner en weg ermee.

Met een vuilniszak in mijn hand ging ik mijn eigen exquisite pain te lijf. De resten zonneproduct van onze vakantie samen, het lege pakje Marlboro dat we oprookten tijdens een zwaar gesprek. Onder de scanner en weg ermee. Het voelde onaangenaam om moedwillig mijn eigen geheugen te wissen en actief bezig te zijn met het wegwerken van een liefde die blijkbaar zo intens was. Geluk lijkt de norm, slechte momenten wis je. Want ook al maakt het de herinnering aan een voorbije liefde compleet en realistisch, wat moet je er na al die moeite om de pijn juist te vervagen nog mee.

Van top tot teen uitgekamd was mijn huis helemaal ontdaan van Tim. Nu ik nog. Aangezien mijn Tim ook graag de kok uithing had hij een enorme oven in zijn kleine appartementje. Tijdens onze laatste ontmoeting brandde ik me eraan. De brandwond, ondertussen geslonken tot een klein rood vlekje, was het laatste zichtbare restje van hem in mijn huis. Het werd mijn laatste Tim-scan. Ik zoek de scans en het vlekje wel weer op als de keus aan mij is en ik de herinnering voor even compleet wil maken. Zonder de scherpe randjes.Beeld: Ine Boermans

Mail

Ine Boermans , onlangs vanuit het Westen geremigreerd naar Groningen, is freelance werkzaam in de kunst. Ze runde vijf jaar lang (straat)galerie De Kijkkasten in Amsterdam en besloot zich nog niet zo lang geleden aan schrijven te wagen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

Nieuws in beeld: Met afstand de raarste kerst

Met afstand de raarste kerst

Illustrator Loes van Gils blikt vooruit op een afstandelijke kerst. Lees meer

Diversiteit in het academisch curriculum

De 'pure gaze' van de witte wetenschapper

Grâce Ndjako neemt ons mee langs schrijvers en denkers uit alle tijdperken die de academische wereld probeerden te dekoloniseren. Lees meer

Filmtrialoog: King of the Belgians

King of the Belgians

Een documentairemaker volgt de Belgische koning Nicolaas III op staatsbezoek in Turkije. Ondertussen splitst Wallonië zich in afwezigheid van de koning af van Vlaanderen. Lees meer

 Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag (Buitenlandse Handel) hield deze week twee Kamermoties tegen, die ons in staat hadden moeten stellen de import te beperken van kleding die onder dwang is gemaakt door Oeigoeren. Lees meer

Een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech laten we zomaar aan onze aandacht ontglippen

Waarom laten we een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech zomaar vallen?

Na jaren van kritiek en waarschuwingen van klokkenluiders komt de Europese Commissie eindelijk met een wetsvoorstel over de macht en invloed van Big Tech. En wat gebeurt er? De grootste bedrijven lobbyen het voorstel gewoon van de baan. Kom op, media: reageer! Lees meer

 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan