Asset 14

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

Tinderdates, zijn moeder en zijn opa - velen probeerden hem te doen stoppen met roken, maar Koen Schouwenburg steekt nog altijd de ene na de andere op. Met behulp van zijn literaire helden ontleedt Koen het verhaal van een verslaving. Hoe kun je iets volhouden, terwijl je weet hoe dom het is?

 

'It’s common to fetishize a bad habit. One can will oneself out of obsession, but will itself becomes obsessive.'
Elisa Gabbart – The Self Unstable

1
Ik heb aardig wat onnozele dingen gedaan in mijn leven, maar het domste wat ik ooit deed was beginnen met roken. Het was dom omdat ik wist dat er enkel nadelen zijn, enkel negatieve consequenties. Toch ben ik begonnen. Het is niet alleen dom, het is ook onbegrijpelijk, want ik ben bang voor de dood. En roken, ik hoor het steeds vaker, is dus heel slecht voor je.

‘Roken is niets anders dan spelen met de dood.’

Mijn angst voor de dood weerhoudt me ervan om bepaalde dingen te doen. Bijvoorbeeld in achtbanen gaan; waarom zou ik betalen voor iets waarvan ik blij ben dat ik er levend uitkom? Angst is de angel van mijn leven, behalve als het om roken gaat. Ik blijf sigaretten opsteken. Mijn verslaving onderdrukt mijn angst, want een verslaafde verzint een verhaal zodat hij zijn gewoontes niet hoeft af te breken. In zo’n verhaal is de gewoonte de plaatsvervanger van de plot. ‘Het is overigens opmerkelijk,’ schreef Marcel Proust in De gevangene, ‘dat de bestendigheid van een gewoonte doorgaans samenhangt met de absurditeit ervan.’

In het verhaal ‘Ik was een verdomd goeie roker’ schreef Alejandro Zambra: ‘Sigaretten vormen de interpunctie van het leven.’ Een prachtige zin, een poëtische apologie voor mijn stommiteit. De sigaret is een komma die de beweging van mijn bestaan even tot rust brengt, een klein dammetje dat de stroom tijdelijk tegenhoudt, een pauze in het gevecht met de krioelende gedachten. Ik geloof dat de sigaret een komma is in mijn menselijke komedie.

Gelul van een verslaafde natuurlijk, verslaving is zelfdeceptie; roken is niets anders dan spelen met de dood.

2
Rond mijn tweeëntwintigste, zo’n tien jaar geleden, ben ik gestopt met drinken. Roken is schadelijk voor me op de lange termijn, drank op de korte termijn. Drank zorgt kortstondig voor uitstel; even wordt wat donker is licht en kan ik de lasten dragen en de zwaarte verteren, even vind ik m’n geestelijke geouwehoer niet ondraaglijk, maar de dag erna volgt de ellende.

Moeiteloos ben ik gestopt met het drinken van alcohol, maar mijn laatste en enige poging om te stoppen met roken, een jaar na mijn eerste sigaret, was een slechte grap. Mijn ouders waren erachter gekomen dat ik rookte.

Over je longen? vroeg mijn moeder.
Ja… Kom... Let’s hug it out moeder.

We omhelsden de ontgoocheling niet weg. Mijn ouders waren zo teleurgesteld dat ik de volgende ochtend besloot om te stoppen en mijn pakje shag weggooide. Het was vooral zonde van het geld, want diezelfde avond kocht ik een nieuw pakje shag. De drift overtroefde de domheid.

Mijn laatste en enige poging om te stoppen met roken was een slechte grap.

Mijn stoppoging was iets minder lachwekkend dan die van Babbit, de hoofdpersoon uit de gelijknamige roman van Sinclair Lewis. Babbit neemt zich vaak voor om te stoppen met roken, maar zijn voornemen strandt telkens vroegtijdig. Op een keer besluit Babbit vlak voor hij in een trein stapt voor de zoveelste keer om te stoppen met roken. Als hij later op zijn bestemming aankomt, stapt hij uit de trein, koopt tabak en steekt er eentje op: hij was vergeten dat hij was gestopt met roken.
De komma in mijn komedie 2
3
In literatuur wordt gelukkig nog lollig gedaan over roken. In tegenstelling tot hedendaagse films en series, waarin de roker krampachtig behandeld wordt. Een personage dat een sigaret opsteekt, krijgt vrijwel altijd van een ander te horen dat hij daar echt mee moet stoppen en weet hij wel hoe slecht roken is? In House of Cards rookten Francis en Claire Underwood regelmatig een sigaretje bij het raam. Wanneer Claire in het laatste seizoen een sigaret rookt, loopt Doug Stamper, de voormalige chief of staff van de overleden Francis, naar haar toe, pakt de sigaret uit haar handen en drukt deze uit. Afkeurend zegt hij wat een slechte gewoonte het is. Moordenaar Doug en z’n moraal.

In literatuur wordt gelukkig nog lollig gedaan over roken.

Gelukkig is er J. Kessels, één van de fijnste personages uit de contemporaine Nederlandse literatuur. Niet voor niks heeft P.F. Thomése drie boeken over hem geschreven. J. Kessels rookt, drinkt veel bier en koffie, is fan van Willem II en een groot liefhebber van countrymuziek. Hij piekert er niet over om te stoppen met roken: ‘Stoppen met roken had hij altijd al karakterloos gedrag gevonden, typisch iets voor mensen zonder wilskracht of ruggengraat.’

Zeno Cosini, de hoofdpersoon van Italo Svevo’s roman Bekentenissen van Zeno, is zo’n mens zonder wilskracht. Zijn pogingen om te stoppen met roken zijn tevergeefs: ‘De rondedans van laatste sigaretten, die op mijn twintigste jaar is begonnen, is nog steeds aan de gang.’ Wanneer een sigaret de laatste is, vindt Zeno deze intenser smaken. Met dit verhaal houdt Zeno zijn verslaving in stand.

4

Ik had eens een tinderdate en ze wilde niet nog een keer met me afspreken omdat ik rookte.

Blijkbaar is het voor mensen lastig om mijn overduidelijke domheid te negeren. Ook anti-rokers laten zich dirigeren door gewoontes. Ik ben echter immuun geworden voor de opendeurenwaarschuwingen van anderen dat roken slecht voor je is. Soms is een waarschuwing een oordeel. Roken is slecht voor je, maar ben je een slecht mens als je rookt? Ik had eens een tinderdate en ze wilde niet nog een keer met me afspreken omdat ik rookte, het was niet de stank van de sigaret die haar stoorde: ze wilde niet met iemand afspreken die verslaafd is. Omdat ik haar niet kende – en ik in mijn eigen huis uit het raam moest roken – was ik er niet rouwig om. Niet veel later had ik weer een tinderdate die, toen ze bij mij thuis kwam, gelijk alle deuren en ramen openzette. Pas na deze daad van afkeuring begon het gesprek en om het wat draaglijker te maken stak ik maar een sigaret op.

Eén waarschuwing is blijven hangen, een waarschuwing die steeds vaker opduikt. Mijn opa had jarenlang gerookt en kende daar de tragische gevolgen van. Hij was een lieve man die eigenlijk alles wel goed vond, maar zei op een gegeven moment, nadat hij al veelvuldig was getroffen door lichamelijke ellende, tegen mijn moeder dat ik echt moest stoppen met roken. Maar ik ben een sukkel, een onnozelaar en erger nog: een hypocriet. Zelf steek ik de ene na de andere peuk op, maar tegelijk wil ik absoluut niet dat mijn neefje, mijn held, ooit gaat roken.

Ik heb vaak gezegd, en ik meende het, dat ik zou stoppen met roken als ik kinderen zou krijgen. Ik heb alleen een paar jaar geleden besloten dat ik geen kinderen wil. Ik moet dus een nieuw verhaal verzinnen dat het verhaal van mijn verslaving onschadelijk maakt. De laatste tijd besef ik steeds vaker dat ik, zoals Gregor Hens schreef in zijn rookboek Nicotine, ‘wist dat ik zou moeten stoppen op een gegeven moment.’ Ik weet alleen nog niet wanneer dat moment is.

Mail

Koen Schouwenburg (1986) is criticus en essayist. In 2017 verscheen zijn boek Talend naar betekenis. Het oeuvre van Connie Palmen. Hij woont in Groningen. 

Nik Heemskerk is een illustrator en stripmaker uit Utrecht.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
Lees meer
het laatste
Ook dit is jouw huis

Ook dit is jouw huis

Ook dit is jouw huis is een audiotour door je eigen huis, gemaakt van archiefmateriaal. Het is een tour en audio-essay ineen over zoeken, eenzaamheid, uitzicht, en het schone zien in dingen die eigenlijk achtergrondruis zijn geworden. Lees meer

Filmtrialoog: Swallow

Swallow

Vanuit huis bekeken onze redacteuren de film Swallow. Die bleek veel meer dan een thriller met een absurde premisse. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Racisme is een diep verweven onderdeel van het narratief van Nederland, waar we nog dagelijks de gevolgen van kunnen zien en voelen. Het is niet genoeg om je stil en afzijdig te houden van onrecht: verandering vereist actie. Lees meer

Echte schrijvers stellen uit

Echte schrijvers stellen uit

Elke schrijver is bekend met uitstelgedrag. Professioneel uitsteller Nicolas Voet legt in zijn essay uit waar het gelummel vandaan komt, en waarom het broodnodig is. Lees meer

Terra Infirma (deel 1)

Terra Infirma (deel 1)

Terwijl het coronavirus zich in de eerste maanden van 2020 over de wereld verspreidde en verschillende overheden verschillende maatregelen troffen, observeerde Nicky Runge de gang van zaken in haar woonplaats Hongkong. Lees meer

 Anderhalvemetergymnastiek

Anderhalvemetergymnastiek

Voor illustrator Jente Hoogeveen kan 1 juli niet snel genoeg komen: dan mogen de eerste mensen weer mondjesmaats naar de sportschool. Hoe dat eruitziet? Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

 De ene bij is de andere niet

De ene bij is de andere niet

Wat als de ene bijensoort (onze geliefde honingbij) 299 andere bijensoorten verdrukt? Lees meer

 Damien Hirst is verknipt

Damien Hirst is verknipt

Ruim 30.000 dollar betaalde het New Yorkse kunstcollectief MSCHF voor een werk van Damien Hirst: een zeefdruk met 88 gekleurde stippen in elf rijen van acht. Geen weggegooid geld, als je het werk vervolgens in stukjes doorverkoopt. Lees meer

Reflecties van een proefkonijn

Reflecties van een proefkonijn (deel 3)

'Er is veel dat de wetenschap tot nu toe voor mekaar heeft weten te boksen, maar nog geen remedie tegen sociaal ongemak. Hoeft ook niet. Gaat vanzelf weer over.' Lees meer

Filmtrialoog: Solaris

Solaris

'Solaris' uit 1972 blijkt de perfecte film om in thuisquarantaine te bekijken. Lees meer

Hard//talk: Uit de coronacrisis een nieuwe economie in

Vanuit de coronacrisis naar een nieuwe economie

Als we nu echt rechtvaardig en solidair te werk willen gaan, moeten we de behoeftes van zwaar getroffen groepen zoals daklozen en vluchtelingen centraal stellen. Lees meer

Beste Susan

Beste Susan

Susan Sontag uitte zich nooit publiekelijk over haar lesbische geaardheid. Is dat wel eerlijk, vraagt Fien Veldman zich af. Ben je de maatschappij iets verplicht? Is er opheldering nodig als je seksuele identiteit niet uit je uiterlijk op te maken valt? En hoe zou je je dan moeten presenteren?  Lees meer

 Schrödingers Dictator

Schrödingers Dictator

Kim Jong-Uns onzichtbaarheid is voer voor speculaties: hij zou zijn overleden tijdens een operatie, zoek zijn of gewond geraakt bij een raketlancering. Dood of levend, zolang Kim zich niet in het openbaar heeft vertoond, is het enige logische antwoord: hij is het allebei. Pirmin Rengers illustreerde de dictator in superpositie. Lees meer

 De anderhalvemetersamenleving botst

De anderhalvemetersamenleving botst

In Apeldoorn proberen dertig kermisexploitanten de 'Kermis nieuw stijl' uit. Gaat prima. Lees meer

Dagboek van een proefkonijn

Dagboek van een proefkonijn (deel 2)

Hoelang houden mensen het vol in een kliniek en bloeit er weleens liefde op tussen proefpersonen? Oscar Spaans deed eind vorig jaar mee aan medicijnonderzoek en verwerkte zijn notities tot een driedelige serie. Lees meer

 Groetjes uit mijn woonkamer

Groetjes uit mijn woonkamer

Jente Hoogeveen was er snel uit: als zij niet naar de tropen kan, haalt ze de tropen net zo makkelijk haar woonkamer. Lees meer

Het begin van een rouwwoordenboek

Het begin van een rouwwoordenboek

Na de dood van haar moeder besefte Babet te Winkel dat ze haar gevoelens niet met bestaande woorden kon omschrijven. Dus sloeg ze zelf aan het schrijven van een nieuw 'rouwwoordenboek'. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan