Asset 14

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

Tinderdates, zijn moeder en zijn opa - velen probeerden hem te doen stoppen met roken, maar Koen Schouwenburg steekt nog altijd de ene na de andere op. Met behulp van zijn literaire helden ontleedt Koen het verhaal van een verslaving. Hoe kun je iets volhouden, terwijl je weet hoe dom het is?

 

'It’s common to fetishize a bad habit. One can will oneself out of obsession, but will itself becomes obsessive.'
Elisa Gabbart – The Self Unstable

1
Ik heb aardig wat onnozele dingen gedaan in mijn leven, maar het domste wat ik ooit deed was beginnen met roken. Het was dom omdat ik wist dat er enkel nadelen zijn, enkel negatieve consequenties. Toch ben ik begonnen. Het is niet alleen dom, het is ook onbegrijpelijk, want ik ben bang voor de dood. En roken, ik hoor het steeds vaker, is dus heel slecht voor je.

‘Roken is niets anders dan spelen met de dood.’

Mijn angst voor de dood weerhoudt me ervan om bepaalde dingen te doen. Bijvoorbeeld in achtbanen gaan; waarom zou ik betalen voor iets waarvan ik blij ben dat ik er levend uitkom? Angst is de angel van mijn leven, behalve als het om roken gaat. Ik blijf sigaretten opsteken. Mijn verslaving onderdrukt mijn angst, want een verslaafde verzint een verhaal zodat hij zijn gewoontes niet hoeft af te breken. In zo’n verhaal is de gewoonte de plaatsvervanger van de plot. ‘Het is overigens opmerkelijk,’ schreef Marcel Proust in De gevangene, ‘dat de bestendigheid van een gewoonte doorgaans samenhangt met de absurditeit ervan.’

In het verhaal ‘Ik was een verdomd goeie roker’ schreef Alejandro Zambra: ‘Sigaretten vormen de interpunctie van het leven.’ Een prachtige zin, een poëtische apologie voor mijn stommiteit. De sigaret is een komma die de beweging van mijn bestaan even tot rust brengt, een klein dammetje dat de stroom tijdelijk tegenhoudt, een pauze in het gevecht met de krioelende gedachten. Ik geloof dat de sigaret een komma is in mijn menselijke komedie.

Gelul van een verslaafde natuurlijk, verslaving is zelfdeceptie; roken is niets anders dan spelen met de dood.

2
Rond mijn tweeëntwintigste, zo’n tien jaar geleden, ben ik gestopt met drinken. Roken is schadelijk voor me op de lange termijn, drank op de korte termijn. Drank zorgt kortstondig voor uitstel; even wordt wat donker is licht en kan ik de lasten dragen en de zwaarte verteren, even vind ik m’n geestelijke geouwehoer niet ondraaglijk, maar de dag erna volgt de ellende.

Moeiteloos ben ik gestopt met het drinken van alcohol, maar mijn laatste en enige poging om te stoppen met roken, een jaar na mijn eerste sigaret, was een slechte grap. Mijn ouders waren erachter gekomen dat ik rookte.

Over je longen? vroeg mijn moeder.
Ja… Kom... Let’s hug it out moeder.

We omhelsden de ontgoocheling niet weg. Mijn ouders waren zo teleurgesteld dat ik de volgende ochtend besloot om te stoppen en mijn pakje shag weggooide. Het was vooral zonde van het geld, want diezelfde avond kocht ik een nieuw pakje shag. De drift overtroefde de domheid.

Mijn laatste en enige poging om te stoppen met roken was een slechte grap.

Mijn stoppoging was iets minder lachwekkend dan die van Babbit, de hoofdpersoon uit de gelijknamige roman van Sinclair Lewis. Babbit neemt zich vaak voor om te stoppen met roken, maar zijn voornemen strandt telkens vroegtijdig. Op een keer besluit Babbit vlak voor hij in een trein stapt voor de zoveelste keer om te stoppen met roken. Als hij later op zijn bestemming aankomt, stapt hij uit de trein, koopt tabak en steekt er eentje op: hij was vergeten dat hij was gestopt met roken.
De komma in mijn komedie 2
3
In literatuur wordt gelukkig nog lollig gedaan over roken. In tegenstelling tot hedendaagse films en series, waarin de roker krampachtig behandeld wordt. Een personage dat een sigaret opsteekt, krijgt vrijwel altijd van een ander te horen dat hij daar echt mee moet stoppen en weet hij wel hoe slecht roken is? In House of Cards rookten Francis en Claire Underwood regelmatig een sigaretje bij het raam. Wanneer Claire in het laatste seizoen een sigaret rookt, loopt Doug Stamper, de voormalige chief of staff van de overleden Francis, naar haar toe, pakt de sigaret uit haar handen en drukt deze uit. Afkeurend zegt hij wat een slechte gewoonte het is. Moordenaar Doug en z’n moraal.

In literatuur wordt gelukkig nog lollig gedaan over roken.

Gelukkig is er J. Kessels, één van de fijnste personages uit de contemporaine Nederlandse literatuur. Niet voor niks heeft P.F. Thomése drie boeken over hem geschreven. J. Kessels rookt, drinkt veel bier en koffie, is fan van Willem II en een groot liefhebber van countrymuziek. Hij piekert er niet over om te stoppen met roken: ‘Stoppen met roken had hij altijd al karakterloos gedrag gevonden, typisch iets voor mensen zonder wilskracht of ruggengraat.’

Zeno Cosini, de hoofdpersoon van Italo Svevo’s roman Bekentenissen van Zeno, is zo’n mens zonder wilskracht. Zijn pogingen om te stoppen met roken zijn tevergeefs: ‘De rondedans van laatste sigaretten, die op mijn twintigste jaar is begonnen, is nog steeds aan de gang.’ Wanneer een sigaret de laatste is, vindt Zeno deze intenser smaken. Met dit verhaal houdt Zeno zijn verslaving in stand.

4

Ik had eens een tinderdate en ze wilde niet nog een keer met me afspreken omdat ik rookte.

Blijkbaar is het voor mensen lastig om mijn overduidelijke domheid te negeren. Ook anti-rokers laten zich dirigeren door gewoontes. Ik ben echter immuun geworden voor de opendeurenwaarschuwingen van anderen dat roken slecht voor je is. Soms is een waarschuwing een oordeel. Roken is slecht voor je, maar ben je een slecht mens als je rookt? Ik had eens een tinderdate en ze wilde niet nog een keer met me afspreken omdat ik rookte, het was niet de stank van de sigaret die haar stoorde: ze wilde niet met iemand afspreken die verslaafd is. Omdat ik haar niet kende – en ik in mijn eigen huis uit het raam moest roken – was ik er niet rouwig om. Niet veel later had ik weer een tinderdate die, toen ze bij mij thuis kwam, gelijk alle deuren en ramen openzette. Pas na deze daad van afkeuring begon het gesprek en om het wat draaglijker te maken stak ik maar een sigaret op.

Eén waarschuwing is blijven hangen, een waarschuwing die steeds vaker opduikt. Mijn opa had jarenlang gerookt en kende daar de tragische gevolgen van. Hij was een lieve man die eigenlijk alles wel goed vond, maar zei op een gegeven moment, nadat hij al veelvuldig was getroffen door lichamelijke ellende, tegen mijn moeder dat ik echt moest stoppen met roken. Maar ik ben een sukkel, een onnozelaar en erger nog: een hypocriet. Zelf steek ik de ene na de andere peuk op, maar tegelijk wil ik absoluut niet dat mijn neefje, mijn held, ooit gaat roken.

Ik heb vaak gezegd, en ik meende het, dat ik zou stoppen met roken als ik kinderen zou krijgen. Ik heb alleen een paar jaar geleden besloten dat ik geen kinderen wil. Ik moet dus een nieuw verhaal verzinnen dat het verhaal van mijn verslaving onschadelijk maakt. De laatste tijd besef ik steeds vaker dat ik, zoals Gregor Hens schreef in zijn rookboek Nicotine, ‘wist dat ik zou moeten stoppen op een gegeven moment.’ Ik weet alleen nog niet wanneer dat moment is.

Mail

Koen Schouwenburg (1986) is criticus en essayist. In 2017 verscheen zijn boek Talend naar betekenis. Het oeuvre van Connie Palmen. Hij woont in Groningen. 

Nik Heemskerk is een illustrator en stripmaker uit Utrecht.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Wanneer grote bedrijven landen uit het Globale Zuiden in een economische wurggreep houden, knijpt Nederland een oogje toe. Maar ons land is evengoed overgeleverd aan de wensen van grote bedrijven. Lees meer

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Evangeline Agape ontdekte tijdens een zomer in het ziekenhuis de kracht van vriendschap en gedeeld leed. "De coronacrisis heeft voor de hele wereld duidelijk gemaakt: isolatie maakt je ongelukkig. En depressie isoleert je. Doet je voelen alsof je de enige in de wereld bent met een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt." Lees meer

Nieuws in beeld: 'Waarde Nederlanders'

'Waarde Nederlanders'

Immigranten moeten zich ‘de Nederlandse waarden’ aanleren, roept onder andere de ChristenUnie tijdens de verkiezingsstrijd. Illustrator Rueben Millenaar vraagt zich af wat hij zich daarbij voor moet stellen. Lees meer

Nieuws in beeld: Onder de (geluids)golven

Onder de (geluids)golven

Je staat er misschien niet bij stil, maar de mensheid maakt enórm veel herrie in zee. We boren naar gas en olie, heien voor windmolens en boorplatforms en onze schepen zijn ook niet bepaald stil. Terwijl water ontzettend goed en ver geluidsgolven doorgeeft - veel beter dan lucht. Lees meer

Filmtrialoog: Cold War

Cold War

De film Cold War is een verhaal over een onmogelijke liefde in Polen ten tijde van de Koude Oorlog. Onze redacteuren bespreken deze veelgeprezen film en beraden zich op de esthetiek, de diepgang van de liefdesrelatie en de raakvlakken met hun eigen leven. Lees meer

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoe komt het toch dat we onze pleziertjes niet willen opgeven, zelfs al weten we dat ze aan de andere kant van de wereld levens kosten? Dennis Faase werd getroffen door een simpele manier om deze mensenlevens niet uit het oog te verliezen. Lees meer

Het verlaten café blijft een haven 1

Tijdens corona blijft het café een vangnet

Tijdens de lockdown bezoekt Joost Ingen-Housz een Berlijns café dat nog een aantal stamgasten toelaat. Door de plotselinge rust valt het hem op hoe onmisbaar de kroeg is voor de mensen die er nog steeds naartoe gaan. Al is het maar voor een praatje. Lees meer

Hard//talk: Eerdmans is niet beter dan Baudet

Eerdmans is niet beter dan Baudet

Waarom kwam Eerdmans antisemitisme niet ter sprake, in de onschatbare hoeveelheid televisie-interviews die hij de afgelopen maanden gaf over zijn nieuwe partij? Lees meer

Nieuws in beeld: In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

Illustrator Sebastian Eisenberg is aangedaan door het uit elkaar gaan van Daft Punk. Lees meer

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer