Asset 14

Boys don't cry

Essay: Boy's don't cry 1

In deze essayreeks blikt Jonathan van der Horst terug op de keren dat kunst hem aan het huilen bracht: 'Huilen hoort bij mannelijkheid. Ik wil niet langer doen alsof dat twee van elkaar gescheiden werelden zijn.'

Begin juni en de zomerhitte begint al flink om zich heen te grijpen. Ik reis alleen in een slecht verluchte trein naar Brussel. Mijn hele lichaam zit vol spanning, vol woede. Vol angst ook, maar dat weet ik op dat moment nog niet. Ik voel wel dat er iets gaande is, maar heb er nog geen woorden voor. Die komen veel later, misschien nu zelfs pas. Ik voel op dat moment alleen dat er iets uit moet. Dat er iets vastzit dat opengebroken moet worden. Ik zit op dat moment voor de tweede keer in het tweede jaar van mijn theateropleiding. Vorig jaar ben ik blijven zitten en morgen spelen we de laatste voorstelling van het jaar. Mijn laatste kans om te laat zien uit welk hout ik gesneden ben.

Als ik in de Botanique aankom, blijkt daar al een heel festival aan de gang. Overal klinkt muziek. Op de trappen voor het gebouw zitten groepjes lachende en luid pratende mensen. Overal klinkt Frans, Engels, Nederlands of iets ertussenin. Een verbond waar ik niet aan kan of wil deelnemen. Ik bestel bier. Rook een sigaret. Kijk achter in de zaal naar het voorprogramma. Knars mijn tanden. Bal mijn vuisten. Probeer niet op te vallen.

Ik laat mij meevoeren in de moshpit. Een plek waar ik mij, ondanks de ogenschijnlijke agressie, altijd extreem veilig heb gevoeld.

Na het voorprogramma komt de band IDLES op. Ik baan mij een weg naar voren door de menigte. Ik laat mij meevoeren in de moshpit. Een plek waar ik mij, ondanks de ogenschijnlijke agressie, altijd extreem veilig heb gevoeld. Een warme, trage, kleverige stroom van lichamen die in elkaar op proberen te gaan. Lichamen die, al is het maar even, aan hun individualiteit proberen te ontstijgen. Samen scanderen we: ‘Man up, sit down / Chin up, pipe down / Socks up, don't cry / Drink up, don't whine / Grow some balls, he said / Grow some balls

Ja, ik vrees dat we voornamelijk uit mannen bestaan. Mannen die teveel ruimte innemen. Mannen die schreeuwen. Mannen die hun spierballen tonen. Ben ik zelf ook zo? Uit welk hout ben ik gesneden? En dan draait er iets. Iets keert zich naar binnen. We scanderen: ‘The mask of masculinity / Is a mask, a mask that's wearing me / The mask, the mask, the mask’ Er breekt iets open. Het kruipt uit mijn maag, door mijn middenrif naar boven. Tranen stromen over mijn wangen. Ik trek mij terug. Achter in de zaal ga ik tegen de muur zitten. Terwijl de kolkende massa uit zijn dak gaat, stromen de tranen in stilte over mijn wangen. Morgen speel ik de beste voorstelling uit mijn leven. Tot op de dag van vandaag ben ik ervan overtuigd dat die tranen mij gered hebben.

Op de een of andere manier heb ik emotie altijd als iets schaamtevols ervaren.

Geëmotioneerd raken door een kunstwerk is niet iets wat ik ooit geleerd heb. Ik heb het in ieder geval nooit leren toelaten. Hoewel ik totaal niet in een macho omgeving ben opgegroeid en mijn ouders openheid en communicatie hoog in het vaandel hadden staan, is er ergens tussen theorie en de praktijk iets misgelopen. Op de een of andere manier heb ik emotie altijd als iets schaamtevols ervaren. Als iets wat je beter niet aan de buitenwereld kunt laten zien. Ja, bij iets echt ergs, je oma die overlijdt, borstkanker die bij je moeder wordt geconstateerd, een geliefde die het uitmaakt, dan mag je misschien een traantje wegpinken. Maar zomaar in huilen uitbarsten, omdat je iets mooi, pijnlijk of ontroerend vindt, dat ging in mijn belevingswereld altijd een stap te ver.

De film Mulan is altijd verreweg mijn favoriete Disney-film geweest. Omdat mijn broertje en zusje min of meer dezelfde mening waren toegedaan, kwam die videoband vaak bovenop te liggen als we op een luie zondagmiddag een film mochten kijken. Op het dramatische hoogtepunt van de film wordt ontdekt dat soldaat Ping, die net eigenhandig de Chinezen een overwinning op de Hunnen heeft bezorgt, geen man, maar een vrouw genaamd Mulan blijkt te zijn. Dat deze scène nog in mijn geheugen gegrift staat, is op zijn minst bijzonder te noemen, aangezien ik mijzelf nagenoeg elke keer dat deze afspeelde op de wc verstopte en angstvallig aan de deur luisterde tot ze voorbij was. Iets aan die scène maakte dat ik wist dat ik het niet droog zou houden. De onrechtvaardigheid van een vrouw die buitengesloten wordt van een wereld waarin ze duidelijk beter gedijt dan de meeste mannen vond ik blijkbaar zo hartverscheurend dat ik het niet aandurfde om die scène in het bijzijn van mijn broertje en zusje te bekijken. Bang voor... Ja, waarvoor eigenlijk?

Halverwege de film, wanneer Ryota een bezoekje brengt aan zijn vader, krijgen we een inkijkje achter zijn masculine masker.

In de film Like Father, Like Son van de Japanse regisseur Hirokazu Kore-eda staat de strenge vader Ryota centraal; een typische mannelijke patriarch die met ijzeren hand over zijn gezin regeert. Hoewel hij het niet snel zal toegeven, begint zijn wereld langzaam in te storten als uit DNA-onderzoek blijkt dat zijn biologische zoon vlak na de geboorte met een ander kind is omgewisseld. Halverwege de film, wanneer Ryota een bezoekje brengt aan zijn vader, krijgen we een inkijkje achter zijn masculine masker. Ryota’s vader is alles wat Ryota niet wil zijn. Hij gokt, hij is een rokkenjager, hij klaagt luidkeels over van alles en nog wat. Ook treitert hij Ryota met de situatie rondom zijn zoon en vindt dat Ryota de zoons maar snel moeten terugruilen, omdat de bloedband het enige is dat telt. Ryota’s stiefmoeder Nobuko blijkt er echter een heel andere filosofie op na te houden: ‘Je vader zei dat nou net wel van die bloedband, maar ook al is er geen bloedband, wie samen leeft en van elkaar houdt gaat op elkaar lijken. [...] Tenminste zo heb ik het ervaren toen ik jullie opvoedde.’

Van elkaar houden is in deze cruciaal. Door de confrontatie met zijn vader wordt Ryota herinnerd aan de liefde die hij zelf tijdens zijn opvoeding is misgelopen. Een gebrek aan liefde dat hij later op zijn eigen zoon is gaan projecteren. Pas op het moment dat Ryota zich gespiegeld aan zijn vader ziet, ontstaat er voor hem ruimte om te groeien en het roer om te gooien.

Ook ik heb mijzelf veel ontzegd. Ook ik heb verdriet en pijn en misschien ook de liefde te lang uit mijn leven proberen te houden.

Terwijl ik naar Ryota kijk, spiegel ik mij ook aan hem. Ook ik heb mijzelf veel ontzegd. Ook ik heb verdriet en pijn en misschien ook de liefde te lang uit mijn leven proberen te houden. Net zoals bij Ryota was dat geen bewuste keuze. Ik kan het zelfs niet verhalen op een liefdeloze jeugd. Wel kan ik het plaatsen in systemen waarvan de regels mij de laatste tijd pas duidelijk beginnen te worden. In een weefsel van onuitgesproken patronen, dat we generatie op generatie aan elkaar doorgeven en dat jongens onwillekeurig verbiedt om kwetsbaar, verdrietig of zelfs maar eerlijk te zijn. Zelfs het schrijven van dit essay en daarmee het toegeven dat ook ik wel eens een traantje heb moeten wegpinken, voelt bijna als iets tegennatuurlijks. Alsof ik met iets te koop loop wat eigenlijk onderhuids zou moeten blijven.

Sinds kort hou ik een archief van mijn tranen bij. Telkens als ik ergens om moet huilen, schrijf ik dat op en probeer voor mijzelf te formuleren waar die tranen nu precies vandaan komen. Zo hoop ik meer inzicht te verkrijgen in die onbesproken patronen die ik op de een of andere manier geërfd heb. Je actief verhouden tot je gevoelens, ook je meest pijnlijke en depressieve, is voor mij niks treurigs, maar  juist een blijk van zelfliefde. Deze gevoelens zijn nu eenmaal onderdeel van je of je nu wilt of niet. Ze proberen te negeren of onderdrukken leidt uiteindelijk vaak tot meer pijn, woede en verdriet. Pas als je ze leert omarmen ontstaat er ruimte om te groeien en het roer om te gooien.

I'm a real boy, boy, and I cry / I love myself and I want to try’, zingt Joe Talbot van IDLES op het nummer Samaritans. Huilen hoort bij mannelijkheid. Ik wil niet langer doen alsof dat twee van elkaar gescheiden werelden zijn. Ik wil niet langer onderhevig zijn aan een systeem wat ik niet bedacht heb, waar ik nooit bewust mee heb ingestemd en waar ik totaal geen voordeel uithaal. Ik wil niet langer opkroppen, achterhouden, verzwijgen. Ik wil laten stromen. In verbinding leren staan. Ik wil kwetsbaar durven zijn. Ik wil kunnen huilen en ik wil dat jullie dat zien, zonder dat ik mij daarvoor hoef te schamen. Dus oefen ik mijzelf. Oefen ik mijzelf in huilen.  Zodat een volgende generatie jongens en mannen het misschien niet meer hoeft te leren, maar het gewoon zal doen.

Mail

Jonathan van der Horst (1993) is een eigentijdse nostalgicus, een dyslecticus met schrijfambities en een Nederlander in Vlaanderen. Hij is schrijver, theatermaker en lid van het literaire collectief ZINK.

Zep de Bruyn (1990) is illustrator, visueel ontwerper en redacteur werkzaam in Amsterdam en Eindhoven. Hij maakt 2D, 3D en bewegend beeld, vaak verhalend en zowel figuratief als expressief.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer

Lang leve de slush pile 1

Lang leve de slush pile

Hoe kan literair Nederland inclusiever worden als het steeds vaker weigert ongevraagde manuscripten aan te nemen? Een pleidooi voor een openboekbeleid. Lees meer

ALL-IN

Een levendig gebrek aan bescheidenheid

De allereerste kunsttrialoog op Hard//hoofd. Wat vonden redacteuren Jorne Vriens, Iris van der Werff en Vivian Mac Gillavry van de tentoonstelling ALL-INN in het HEM? Lees meer

Voor sommigen gelden nog steeds dezelfde reisbeperkingen

Voor sommigen gelden nog altijd dezelfde reisbeperkingen

Jonathan Luger is in de trein naar Amsterdam getuige van een ongehoorzaamheidsactie die niet bepaald burgerlijk is. Hij beseft hoe het internationale reisverkeer het afgelopen jaar voor vluchtelingen relatief weinig is veranderd. Lees meer

Nieuws in beeld: Donorhart uit een doos

Donorhart uit een doos

De heart-in-a-box kan (vlak) na het overlijden van een donor diens hart weer op gang laten komen. Illustrator Simcha van der Veen is diep onder de indruk. Lees meer

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Linkse mensen hebben vaak het idee dat zij buiten en boven de 'verkrachtingscultuur' staan, meent Harriet Bergman. Maar iemands politieke overtuiging zegt weinig over hoe diegene daadwerkelijk met machtsverschillen omgaat. Lees meer

Constant in verbinding en toch eenzaam

Constant in verbinding en toch eenzaam

Een plek waar je echt alleen bent en niet steeds naar je telefoon kunt grijpen. Waar vinden we die nog? Stefanie Gordin denkt met heimwee terug aan haar tijd in de Russische datsja's. Lees meer

 Giftige goudkoorts

Giftige goudkoorts

Jaarlijks belandt meer dan 130.000 kilo kwik - gebruikt voor het vinden van goud - in de Surinaamse natuur. Lees meer

Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer

Nieuws in beeld: Vogelgriep grijpt om zich heen

Vogelgriep grijpt om zich heen

Langs de Groningse Waddenkust zijn honderden vogels aangespoeld, die waarschijnlijk zijn geveld door de vogelgriep. Illustrator Aida de Jong brengt het lugubere nieuws in beeld. Lees meer