Oprecht, hoopvol en kritisch: dat gaat niet vaak samen in het hedendaags theater." /> Oprecht, hoopvol en kritisch: dat gaat niet vaak samen in het hedendaags theater." />
nieuwsbrief
Asset 14

Wie had dat gedacht?

◊ entrée

Entrée

Mail

Gedurende het hele jaar zal hard//hoofd in het kader van zogenoemde Late Night Café's wederom samenwerken met Entrée. De zes edities van het Late Night Café zijn elk gekoppeld aan een eigen thema. Elke editie wordt aan twee van onze redactieleden de opdracht gegeven een bijdrage te leveren, geïnspireerd op het thema van de betreffende avond. Het resultaat hiervan verschijnt op onze website en zal op de Late Nights eveneens onderdeel uitmaken van het programma. Deze keer (vrijdag 27 januari) is het thema 'Verwachting'. Roos Euwe schreef over de verwachting tussen acteurs en publiek.

In de nieuwste voorstellingen van Laura van Dolron en Marjolijn van Heemstra gaan de makers tegen de verwachting in door hun onwaarschijnlijke oprechtheid en door hun optimisme. Oprecht, hoopvol en kritisch; dat gaat niet vaak samen in het hedendaags theater.

Simpel gezegd heb je optimisten en pessimisten, en daar tussenin een groot grijs gebied waar de meeste mensen in vallen. Ik ben niet graag pessimistisch, maar dat is best lastig in het Nederland van vandaag. In geëngageerde of maatschappij-kritische theatervoorstellingen worden de huidige crises vaak pijnlijk blootgelegd; pijnlijk omdat we er zelf natuurlijk net zo goed onderdeel van zijn. Ik ben vaak opgelucht als theatermakers hun vingers precies op de zere plek weten te leggen; de louterende werking maakt mij alert, actief en is inmiddels iets dat ik van theater verwacht. Maar na twee voorstellingen waarin ik niet op de pijnbank wordt gelegd maar een oprechte, optimistische boodschap voorgeschoteld krijg, zijn mijn verwachtingen behoorlijk gedraaid.

Volgens Wouter Hillaert, redacteur van het tijdschrift rekto verso, is optimisme één van de laatste taboes in het land van het artistieke, gesubsidieerde theater. “De wereld is in crisis en gaat gigantisch naar de kloten, terwijl de mens innerlijk verscheurd is en niet tot samenleven in staat blijkt. Andere mens- en wereldbeelden wordt de toegang ontzegd.” schrijft Hillaert in het laatste themanummer over geboden in de kunst. Daarbij, vervolgt hij, wordt er van theatermakers niet verwacht dat ze met oplossingen komen. “De roeping van de theatermaker is te tonen wat niet werkt, te deconstrueren en te ontmaskeren.” Theatermaker Laura van Dolron gooit volgens hem in haar laatste voorstelling Wat nodig is deze en andere ongeschreven theaterregels overboord door in een oprecht verhaal, en op een aardige maar moralistische toon te vertellen hoe we het allemaal veel beter kunnen doen.

Bijzonder aan deze voorstelling is dat ze een spel speelt met de verwachtingen van de toeschouwers – niet alleen wat betreft de regels van het theater, maar ook met de verwachtingen die we zelf als mens, en over de wereld om ons heen hebben. Laura van Dolron, de “stand-up filosoof” die vorig jaar veel succes oogstte met haar voorstelling Sartre zegt Sorry, staat met Oscar van Woensel op het speelvlak. Zij vertellen ons geduldig hoe we beter voor onszelf kunnen zijn en de wereld om ons heen. Hoe we rust kunnen vinden, als ware het een boeddhistische sessie. Van Woensel, ooit de wilde, non-conformistische theatervernieuwer van Dood Paard, is inmiddels afgekickt van een verslaving.

Toen ik “non-conformistisch” was, was ik de droom van elke marketingfiguur, een ideale antikapitalistische topconsument. Ik rookte, ik dronk, ik droeg “non-conformistische” kleren, net zolang tot ze in de mode waren, dan propte ik ze vol verachting in een vuilniszak om op zoek te gaan naar een nieuwe avantgardisctische outfit. Ik praatte over vrijheid met een sigaret, een biertje en een mobieltje in mijn hand. Blijkt nu dat vrijheid discipline is! Wie had dat gedacht? ... Oh, nou, ik niet.

Hun oprechtheid maakt dat deze boodschap niet tenenkrommend is. In eerdere voorstellingen nam Van Dolron je mee in haar gedachten over wat er mis is met de mensen en de wereld – om vervolgens de situatie om te keren en zichzelf ook nog eens onderuit te halen. Theater op de pijnbank. In Wat nodig is is de pijnbank ingewisseld voor een zacht stoeltje en komt er geen omkering. Ze spelen zichzelf, of zijn zichzelf in een spel; het is maar hoe je het bekijkt, maar zeker is dat ze ons wil laten geloven dat ze oprecht is, en dat lukt goed. Ik geloof namelijk echt dat ik een oprechte Laura en Oscar heb gezien en dat ze me echt wilden vertellen dat het niet zo snel en gejaagd hoeft. Ze kennen de verwachtingen van de toeschouwer, het cynisme en de pijnbank, maar willen deze keer een pleister plakken op de wonden die normaal alleen getoond worden.

Van Dolron is bovendien niet de enige. Ook bij de laatste voorstelling van Marjolijn van Heemstra ontbreekt de pijnbank en is er ruim baan voor optimisme. In Mahabharata vertelt Van Heemstra hoe ze twee jaar geleden op zoek ging naar leeftijdsgenoten over de hele wereld, omdat ervan overtuigd was dat er “iets” was dat mensen verbindt. In India ontmoette ze Satchit Puranik, een acteur met wie ze besloot deze voorstelling te maken. Samen vertellen ze, in alle oprechtheid, met humor en zonder opsmuk over hun zoektocht naar dat “iets” dat ons verbindt, over de vooroordelen over elkaar die ze moesten overwinnen. Over hoe ze op hun negende dachten dat de wereld er uit zou kunnen zien als een Benetton-reclame met lachende blanke, rode, gele en zwarte mensen. Hoe ze daarin teleurgesteld werden, maar boven alles willen proberen cynisme de baas te blijven. In combinatie met de wederom onwaarschijnlijke oprechtheid van hun verhaal, kan je als publiek mee in hun verwachting of hoop naar een mooiere, betere wereld. Wat een opluchting.

Satchit Puranik en Marjolijn van Heemstra

Bijna twee jaar geleden schreef ik in dit artikel over nieuw engagement. Over hoe veel maatschappelijk betrokken makers geen eenduidige ideologische kijk of een kant-en-klaar antwoord geven op het hedendaags individualisme, op globalisering of rechts populisme, maar een situatie tonen en oproepen tot reflectie en nuance. “Geëngageerd theater zonder moralisme,” daarin lag de vernieuwing, betoogde ik. Dat is nu niet ineens verdwenen; Wunderbaum (Natives I en II) en Eric de Vroedt (Mightysociety 8 en 9) maakten voorstellingen waarin de verschillende standpunten scherp tegenover elkaar worden gezet, zonder eenduidige oplossing.

Naast deze vorm van engagement blijkt er nu nog een manier, namelijk in de oprechte en betrokken verhalen van Laura van Dolron en Marjolijn van Heemstra. Zij willen wel een antwoord geven en doen dat op een bewonderenswaardige, oprechte manier die bovendien niet naïef is. Ze willen, tegen de verwachting in, de toeschouwers overtuigen van hun verhaal of missie, zonder dubbele bodems of opsmuk. Daarbij geven ze ook hoopvolle verwachtingen terug aan de toeschouwer; dat het goed kan komen met ons, met de wereld. Het is crisis en hoog tijd voor optimisme.

Roos Euwe

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Tip: Ga saneren

Ga saneren

Esmé van den Boom werkt sinds kort in een bibliotheek en dat werk draait tot haar grote schrik meer om boeken wegdoen dan boeken koesteren. Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Alles vijf sterren: Over straat in een andere wereld

Over straat in een andere wereld

Deze week worden we blij van een ontroerende, grappige bewerking van Oorlog en Vrede, een hilarische podcast over porno, en een app die hardlopen combineert met zombies. Lees meer

Column: Een brief op de schoorsteenmantel

Een brief op de schoorsteenmantel

In de jaren '70 hadden veel dertigers iets uit te vechten met hun moeder. Zo ook Trudy, die de hare speciaal daarvoor uitnodigde voor een weekend op het strand. Lees meer

Waterlanders

Waterlanders

Annelies van Wijk beschrijft een tragische familiegeschiedenis in de vorm van een kort verhaal. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

Tip: Neem geen kat 1

Neem geen kat

Eva van den Boogaard heeft een kat. Een hele mooie, die het goed doet op Instagram. Maar toch had ze hem liever niet gehad. Een tip om niet onwillekeurig te gaan houden van een dier. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Alles vijf sterren 2

Zo komen we de herfst wel door

Deze week worden we blij van een ouderwetse spelletjesavond (bij jou thuis), het elegie van Kate Tempest en een fotoarchief. Lees meer

Column: Joh wat origineel

Joh wat origineel

Iduna Paalman had een zinnelijke droom over iemand die niet haar vriend is. Wat moet ze daarvan maken? Lees meer

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland? Lees meer

Tip: Maak zinloze lijstjes

Maak zinloze lijstjes

Het schrijven gaat Jozien Wijkhuis niet altijd even makkelijk af, terwijl ze eigenlijk niets liever doet. Een podcast van Tim Clare bood soelaas. Een tip om het schrijven te demystificeren. Lees meer

Beeldbrekers (VI): 'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

Op de Dutch Design Week staat dit jaar de maakbaarheid van toekomst centraal. Tom Loois, een van de curatoren van de tentoonstelling ‘The Object Is Absent’, over hun tentoonstelling zonder objecten. Lees meer

Gedichten geïnspireerd op Long in the Tooth 3

Gedichten geïnspireerd op Long in the Tooth

Yentl van Stokkum schreef drie gedichten ter gelegenheid van de tentoonstelling Long in the Tooth van Josse Pyl. Joëlle de Ruiter maakte er illustraties bij. Lees meer

Een vuile plas regenwater

Een vuile plas regenwater

Alexander van der Weide bespreekt op intuïtieve wijze de klassieke film Stalker van Tarkovski. ‘Probeer nooit je idee over te brengen aan het publiek — het is een ondankbare en zinloze taak. Laat ze het leven zien en ze zullen in zichzelf de middelen vinden om het te beoordelen en te waarderen.’ Lees meer

Mevrouw Rouw in Zomergasten 2

Mevrouw Rouw in Zomergasten

Hard//hoofd grijpt terug op de Zomergasten-verslagen van deze zomer met een onconventionele gast die toepasselijk is voor de grauwe dagen. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5