Asset 14

Eenzaamheid ontleden in 'A-Lonely Show'

 1

Met de pop-uptentoonstelling ‘A-Lonely Show’ nodigen Ka-Tjun Hau en Nanine van Smoorenburg ons uit om van een afstand te reflecteren op onze eigen eenzaamheid. Roos Wolthers nam de uitnodiging aan en zag: ‘A-Lonely Show’ deed veel meer dan eenzaamheid in beeld brengen.

In augustus lag ik op een bed in de installatie U bevindt zich hier van Dries Verhoeven. In een van de 24 nagebouwde hotelkamers keek ik in het spiegelende plafond naar mezelf en zag hoe ik in mijn eentje op bed lag. Ik vulde een vragenlijst in, schreef op waar ik die ochtend mee had ontbeten, waar ik bang voor ben, of ik me nog een recente droom kon herinneren. Toen werd het plafond langzaam omhooggetakeld, en kon ik via de spiegel de kamer naast me zien, waar ook iemand op bed omhoog lag te kijken.

Het plafond bleef stijgen en al snel zag ik tientallen lichamen net als het mijne op bed liggen. Onze – heel persoonlijke – antwoorden werden voorgelezen. Iemands vader was dit jaar overleden, maar wiens vader kwam ik niet te weten, of hoe hun band was. De andere bezoekers waren tegelijk heel dichtbij (soms maar enkele tientallen centimeters, hoewel er muren tussen ons in stonden) en heel ver weg.

Heel veel anders is het niet in het dagelijks leven, zeker dit jaar. Je weet vaak weinig over de levens van de mensen die letterlijk en figuurlijk dicht bij je staan. Mijn buren zie ik alleen als ze een pakketje komen ophalen en toen ik me een jaar geleden constant angstig voelde, vertelde ik mijn collega’s, die ik vaker zag dan mijn vrienden en familieleden, daar niets over.

Eenzaamheid in beeld

Afgelopen week was de Week tegen Eenzaamheid. Als ik ‘eenzaamheid’ hoor, is het eerste beeld dat in mij opkomt nog steeds dat van een oudere achter de geraniums in een verzorgingstehuis. Maar eenzaamheid is – zeker nu – natuurlijk niet aan ouderen voorbehouden. Dat maakt ook de tentoonstelling A-Lonely Show (2-4 oktober, Sexyland, Amsterdam) haarfijn duidelijk.

Bij binnenkomst al: de werken van fotografe Daphne Oude Geerdink (die kort geleden afstudeerde) en schilder Trude Hol (die al wat langer meedraait) begroeten de bezoeker. Ze hangen naast elkaar. De expositie wil een bijdrage leveren aan het normaliseren van eenzaamheid en laat meteen zien dat het een probleem is waar iedereen, jong of oud, mee te maken kan krijgen.

Dat erkent Ka-Tjun Hau, die de tentoonstelling samen met Nanine van Smoorenburg organiseerde. De Week tegen Eenzaamheid bestond aanvankelijk voornamelijk uit acties om eenzaamheid tegen te gaan, vertelt hij, maar er was nog weinig ruimte voor reflectie op het thema zelf, al dan niet door middel van kunst. Terwijl het verbeelden van iets wat vaak onzichtbaar blijft bij uitstek iets is waar kunst een uitkomst kan bieden.

Sommige kunstenaars in A-Lonely Show brengen de eenzaamheid direct in beeld: Daphne Oude Geerdink en schilder Kiki Beernink proberen via intieme portretten de innerlijke belevingswereld van hun modellen over te brengen. Fotografe Anna Berkhof kiest er juist voor om eenzaamheid indirect in beeld te brengen: zij maakte de afgelopen jaren foto’s van mensen die alleen zijn in de openbare ruimte en zich daar duidelijk op hun gemak voelen. Als je al die foto’s naast elkaar ziet, krijg je een beeld van degene aan de ándere kant van de camera; een beeld van iemand die enorm gefascineerd is door mensen die zich comfortabel voelen in een omgeving waarin zijzelf zich allesbehalve op haar gemak voelt

Anderhalve meter

De werken in deze expositie doen meer dan slechts het verbeelden van eenzaamheid. Ze produceren ook eenzaamheid, versterken die of zwakken die af. De fotocollages van Jacky Hijstek en de illustraties van Boris Lyppens zijn gedetailleerd en tijdrovend, en ze hebben de eenzaamheid nodig om hun volle aandacht te geven aan het maken ervan. Tijdens het maken van nieuw werk voelen zij zich eenzamer, maar dat is volgens hen niet per se een nadeel. Tijdens eenzame periodes leren zij het meest over zichzelf en hun maakproces en dat stelt hen in staat hun beste werken te creëren.

En dan is er het werk van kunstenares Tatjana Macic. Zij nodigt bezoekers uit om zichzelf tot het thema te verhouden. Macic maakte anderhalvemetercirkels van suiker en zout, waar bezoekers in kunnen staan, doorheen kunnen lopen of juist buiten kunnen blijven: het is niet mogelijk om je níet op een of andere manier tot de anderhalve meter te verhouden. Bezoekers worden aangemoedigd om te onderzoeken of die cirkels gevoelens van eenzaamheid kunnen verzwakken of versterken.

Macics suiker-en-zoutcirkels zetten de bezoeker aan het denken over de emotionele en fysieke afstand, begrippen die de coronacrisis vanzelfsprekend nog veel sterker met elkaar heeft verbonden. De film An die ferne van Opera Front en Opera Zuid, in de hoek van de tentoonstelling, verbindt ze expliciet met elkaar. Je ziet steeds een ander personages in een vlak van twee bij twee meter zitten, tot aan het eind van de film wordt uitgezoomd en alle personages naast elkaar op de grond in de met tape gemarkeerde vakjes zitten. Alle personages hebben een deurmat met ‘welkom’ voor potentiële bezoekers, maar ze zijn allemaal alleen. Even was het weer augustus en lag ik net zo afgezonderd in een kleine hotelkamer, met 23 mensen om mij heen die ook alleen waren. Hoe zou het nu gaan met degene die zijn of haar vader is verloren?

Luister.

De suggestie die de film An die ferne doet is duidelijk: als een van de mensen nou uit hun vakje zou stappen, dan zou hun eenzaamheid voorbij zijn. Makkelijk gezegd, maar hoe doe je dat? In de korte film Mama Mania, waarmee ik mijn bezoek afsluit, doet documentairemaker Vincent Sparreboom een poging. Zijn manische moeder valt voor een internetoplichter en hij legt de gesprekken vast die hij daar met haar over voert. Als kijker zou je Sparrebooms moeder het liefste door elkaar willen rammelen, maar Sparreboom blijft kalm en luistert. Hij zet koffie. Hij stelt een kritische vraag. Hij luistert. Hij probeert zijn moeder voorzichtig te behoeden voor teleurstellingen, legt uit waarom hij sceptisch is en luistert weer.

De momenten waarop ik me het minst eenzaam, het meest gehoord, voel, zijn de momenten waarop ik onze raarste gedachten met iemand kan uitwisselen en diegene zonder oordeel luistert en zijn best doet om mij te begrijpen. En, zo ontdekte ik dus laatst, dat werkt ook als die gedachten anoniem worden voorgelezen terwijl ik alleen in een nagebouwde hotelkamer naar boven lig te kijken.

Aan het einde van Verhoevens voorstelling verdween onze anonimiteit. Performers liepen door de gangen van het hotel en riepen de namen van bezoekers. Wanneer bezoekers antwoordden, volgden ze hun stemgeluid, net zolang tot ze bij de goede kamer uitkwamen, en diegene een gepersonaliseerd nachtlampje konden geven.

Soms is het moeilijk om te accepteren dat je iemands problemen niet op kan lossen, maar in ieder geval kun je een klein beetje licht brengen door er net als Vincent te zijn, vragen te stellen, koffie te zetten en te luisteren.

Mail

Roos Wolthers (1997) studeerde literatuurwetenschap en Arts and Society, praat te snel en houdt bovengemiddeld veel van koekjes. // roos.wolthers@hardhoofd.com

Beeldredactie

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #2 - Fictie en werkelijkheid

Waar ligt de grens tussen fictie en werkelijkheid, en hoe zet je die grens op spanning, zonder dat het saai of aanstellerig wordt? Lees meer

Column: Ik wens je alle goeds

Ik wens je alle goeds

Een afwijzing komt Eva koud op haar dak vallen. ‘Ik vond hem leuk, hij vond mij ook leuk, hij vond mij dus niet leuk, ik ben gewoon niet leuk genoeg.’ Lees meer

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode 1

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode

Als 'kritische kunstkoerier' neemt Marc Schoorl je mee door de kunstbijlage van zijn favoriete ochtendkrant. Lees meer

Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Koop de roze bril

Koop de roze bril

Lang geloofde Shulamit Löwensteyn dat een ingebouwd stapelbed de oplossing zou zijn voor al haar moeilijkheden. Had ze daar gelijk in? Een tip over tulpen, taart en het kopen van troost. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Nieuwe coronificatie

Nieuwe coronificatie

Marthe van Bronkhorst opent het nieuwe jaar op poëtische wijze. Lees meer

Column: Het enige woord dat het omschrijft

Het enige woord dat het omschrijft

Het voorlopig laatste uitstapje naar de bios met haar vader krijgt voor Eva een duistere lading. Lees meer

Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #1 - Het Proces

In Verf op je Kleren onderzoekt schrijver en documentairemaker Tiemen Hageman alle aspecten van het creatieve proces. Hij gaat in gesprek met allerlei creatieve makers, over hun proces en hoe je dat nou eigenlijk doet, werk maken. In deze eerste aflevering: schrijvers Martijn Brugman en Merlijn Huntjens. Lees meer

Stop met schrijven!

Stop met schrijven!

Jens Meijen vergelijkt het schrijfproces met auto-onderhoud en weet hoe je als schrijver goed zorgt voor je mentale gezondheid. Wat heeft schrijven te maken met het worden van een popster en waarom moet je volgens Jens eerst stoppen met schrijven? Lees meer

Ballen en Engelen

Ballen en Engelen

Na een klassiek ongemakkelijke kerstborrel op kantoor gaat Sascha mee naar huis met Ariane van hr. Maar dan neemt de avond een griezelige onverwachte wending... Een kerstverhaal van Loren Snel. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Kon je maar aanbeden worden

Kon je maar aanbeden worden

Hologrammen, goud licht en een religieus lam laten Marthe van Bronkhorst zich klein voelen tijdens een kerkbezoek. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Wees talentloos

Wees talentloos

Tijdens een date raakt Wolter de Boer verwikkeld in een socratisch vraaggesprek rond talent. Een tip over het afschaffen van aanleg. Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Masterclass

Een vrouw die met zichzelf in de knoop zit besluit om een masterclass acteren te volgen. Een kort verhaal door Renske van den Broek over opnieuw leren lopen, majorettemeisjes en vrede sluiten met wie je bent. Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer