Asset 14

Eenzaamheid ontleden in 'A-Lonely Show'

 1

Met de pop-uptentoonstelling ‘A-Lonely Show’ nodigen Ka-Tjun Hau en Nanine van Smoorenburg ons uit om van een afstand te reflecteren op onze eigen eenzaamheid. Roos Wolthers nam de uitnodiging aan en zag: ‘A-Lonely Show’ deed veel meer dan eenzaamheid in beeld brengen.

In augustus lag ik op een bed in de installatie U bevindt zich hier van Dries Verhoeven. In een van de 24 nagebouwde hotelkamers keek ik in het spiegelende plafond naar mezelf en zag hoe ik in mijn eentje op bed lag. Ik vulde een vragenlijst in, schreef op waar ik die ochtend mee had ontbeten, waar ik bang voor ben, of ik me nog een recente droom kon herinneren. Toen werd het plafond langzaam omhooggetakeld, en kon ik via de spiegel de kamer naast me zien, waar ook iemand op bed omhoog lag te kijken.

Het plafond bleef stijgen en al snel zag ik tientallen lichamen net als het mijne op bed liggen. Onze – heel persoonlijke – antwoorden werden voorgelezen. Iemands vader was dit jaar overleden, maar wiens vader kwam ik niet te weten, of hoe hun band was. De andere bezoekers waren tegelijk heel dichtbij (soms maar enkele tientallen centimeters, hoewel er muren tussen ons in stonden) en heel ver weg.

Heel veel anders is het niet in het dagelijks leven, zeker dit jaar. Je weet vaak weinig over de levens van de mensen die letterlijk en figuurlijk dicht bij je staan. Mijn buren zie ik alleen als ze een pakketje komen ophalen en toen ik me een jaar geleden constant angstig voelde, vertelde ik mijn collega’s, die ik vaker zag dan mijn vrienden en familieleden, daar niets over.

Eenzaamheid in beeld

Afgelopen week was de Week tegen Eenzaamheid. Als ik ‘eenzaamheid’ hoor, is het eerste beeld dat in mij opkomt nog steeds dat van een oudere achter de geraniums in een verzorgingstehuis. Maar eenzaamheid is – zeker nu – natuurlijk niet aan ouderen voorbehouden. Dat maakt ook de tentoonstelling A-Lonely Show (2-4 oktober, Sexyland, Amsterdam) haarfijn duidelijk.

Bij binnenkomst al: de werken van fotografe Daphne Oude Geerdink (die kort geleden afstudeerde) en schilder Trude Hol (die al wat langer meedraait) begroeten de bezoeker. Ze hangen naast elkaar. De expositie wil een bijdrage leveren aan het normaliseren van eenzaamheid en laat meteen zien dat het een probleem is waar iedereen, jong of oud, mee te maken kan krijgen.

Dat erkent Ka-Tjun Hau, die de tentoonstelling samen met Nanine van Smoorenburg organiseerde. De Week tegen Eenzaamheid bestond aanvankelijk voornamelijk uit acties om eenzaamheid tegen te gaan, vertelt hij, maar er was nog weinig ruimte voor reflectie op het thema zelf, al dan niet door middel van kunst. Terwijl het verbeelden van iets wat vaak onzichtbaar blijft bij uitstek iets is waar kunst een uitkomst kan bieden.

Sommige kunstenaars in A-Lonely Show brengen de eenzaamheid direct in beeld: Daphne Oude Geerdink en schilder Kiki Beernink proberen via intieme portretten de innerlijke belevingswereld van hun modellen over te brengen. Fotografe Anna Berkhof kiest er juist voor om eenzaamheid indirect in beeld te brengen: zij maakte de afgelopen jaren foto’s van mensen die alleen zijn in de openbare ruimte en zich daar duidelijk op hun gemak voelen. Als je al die foto’s naast elkaar ziet, krijg je een beeld van degene aan de ándere kant van de camera; een beeld van iemand die enorm gefascineerd is door mensen die zich comfortabel voelen in een omgeving waarin zijzelf zich allesbehalve op haar gemak voelt

Anderhalve meter

De werken in deze expositie doen meer dan slechts het verbeelden van eenzaamheid. Ze produceren ook eenzaamheid, versterken die of zwakken die af. De fotocollages van Jacky Hijstek en de illustraties van Boris Lyppens zijn gedetailleerd en tijdrovend, en ze hebben de eenzaamheid nodig om hun volle aandacht te geven aan het maken ervan. Tijdens het maken van nieuw werk voelen zij zich eenzamer, maar dat is volgens hen niet per se een nadeel. Tijdens eenzame periodes leren zij het meest over zichzelf en hun maakproces en dat stelt hen in staat hun beste werken te creëren.

En dan is er het werk van kunstenares Tatjana Macic. Zij nodigt bezoekers uit om zichzelf tot het thema te verhouden. Macic maakte anderhalvemetercirkels van suiker en zout, waar bezoekers in kunnen staan, doorheen kunnen lopen of juist buiten kunnen blijven: het is niet mogelijk om je níet op een of andere manier tot de anderhalve meter te verhouden. Bezoekers worden aangemoedigd om te onderzoeken of die cirkels gevoelens van eenzaamheid kunnen verzwakken of versterken.

Macics suiker-en-zoutcirkels zetten de bezoeker aan het denken over de emotionele en fysieke afstand, begrippen die de coronacrisis vanzelfsprekend nog veel sterker met elkaar heeft verbonden. De film An die ferne van Opera Front en Opera Zuid, in de hoek van de tentoonstelling, verbindt ze expliciet met elkaar. Je ziet steeds een ander personages in een vlak van twee bij twee meter zitten, tot aan het eind van de film wordt uitgezoomd en alle personages naast elkaar op de grond in de met tape gemarkeerde vakjes zitten. Alle personages hebben een deurmat met ‘welkom’ voor potentiële bezoekers, maar ze zijn allemaal alleen. Even was het weer augustus en lag ik net zo afgezonderd in een kleine hotelkamer, met 23 mensen om mij heen die ook alleen waren. Hoe zou het nu gaan met degene die zijn of haar vader is verloren?

Luister.

De suggestie die de film An die ferne doet is duidelijk: als een van de mensen nou uit hun vakje zou stappen, dan zou hun eenzaamheid voorbij zijn. Makkelijk gezegd, maar hoe doe je dat? In de korte film Mama Mania, waarmee ik mijn bezoek afsluit, doet documentairemaker Vincent Sparreboom een poging. Zijn manische moeder valt voor een internetoplichter en hij legt de gesprekken vast die hij daar met haar over voert. Als kijker zou je Sparrebooms moeder het liefste door elkaar willen rammelen, maar Sparreboom blijft kalm en luistert. Hij zet koffie. Hij stelt een kritische vraag. Hij luistert. Hij probeert zijn moeder voorzichtig te behoeden voor teleurstellingen, legt uit waarom hij sceptisch is en luistert weer.

De momenten waarop ik me het minst eenzaam, het meest gehoord, voel, zijn de momenten waarop ik onze raarste gedachten met iemand kan uitwisselen en diegene zonder oordeel luistert en zijn best doet om mij te begrijpen. En, zo ontdekte ik dus laatst, dat werkt ook als die gedachten anoniem worden voorgelezen terwijl ik alleen in een nagebouwde hotelkamer naar boven lig te kijken.

Aan het einde van Verhoevens voorstelling verdween onze anonimiteit. Performers liepen door de gangen van het hotel en riepen de namen van bezoekers. Wanneer bezoekers antwoordden, volgden ze hun stemgeluid, net zolang tot ze bij de goede kamer uitkwamen, en diegene een gepersonaliseerd nachtlampje konden geven.

Soms is het moeilijk om te accepteren dat je iemands problemen niet op kan lossen, maar in ieder geval kun je een klein beetje licht brengen door er net als Vincent te zijn, vragen te stellen, koffie te zetten en te luisteren.

Mail

Roos Wolthers (1997) studeerde literatuurwetenschap en Arts and Society, praat te snel en houdt bovengemiddeld veel van koekjes. // roos.wolthers@hardhoofd.com

Beeldredactie

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

''Het is een dag waarop je stevig in je schoenen moet staan.''
Lees een fragment uit het afstudeerwerk Stormvogel & Gelegenheidshaiku van Suzanne Reedijk: een tweeledige novelle over de zee, het leven dat soms vastloopt, en een reuzenkind dat in een veld verschijnt, en dat ook weer verdwijnt. Lees meer

Tendresse / Nederzettingen

Tendresse / Nederzettingen

Met zijn 'overrompelende, rijke poëzie' won dichter Erwin Hurenkamp dit jaar Editio's Debutantenschrijfwedstrijd. De jury roemde zijn poëzie, die vertrouwde thema's wonderlijk uitwerkt. Lees meer

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Floris Alkemade trapte het nieuwe seizoen Zomergasten af. Tot al te boude uitspraken liet de Rijksbouwmeester zich niet verleiden. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Malika Soudani verzamelt de herinneringen die ze nog heeft aan alle plekken waar ze een slaapkamer heeft gehad, vanaf haar geboorte tot aan het moment waarop ze haar afstudeerbundel schrijft. Hier lees je een fragment uit 'Waar ik een slaapkamer heb gehad'. Over een zusje met kanker, twee culturen onder één dak, bruin zijn in een witte familie en een gebroken gezin.  Lees meer

Vergeetweek mixtape

Een onvergetelijke mixtape

Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met een mixtape, met nummers gekozen door onze redacteuren. Welke muziek doet ons vergeten of herinneren? Welke artiest maakte het beste nummer over vergeten en welk nummer waren we zelf geheel vergeten - en misschien was dat maar beter zo? Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Wat ik mezelf beloof

Wat ik mezelf beloof

Een poging om alles te vergeten, om je af te sluiten voor je herinneringen, is op voorhand gedoemd om te mislukken. Een kort verhaal over de (on)mogelijkheid om schoon schip te maken. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Marthe van Bronkhorst leidt haar lezer rond tussen de verloren schoenen en vergeten herinneringen in het Juttersmuseum. We stuiten op drie vergeten gedichten. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Kat, boom

Kat, boom

Een meisje klimt in een boom tijdens verstoppertje en wordt door de andere kinderen vergeten. Lees meer

De Ander (Vergeten)

De Ander (Vergeten)

Annelies van Wijk vraagt zichzelf nog voor ze is opgestaan om naar de ander te kijken. Dit gaat over zitten in een tweepersoonsbed,
Eenzaamheid die in alleen zijn verandert en een vijver in het matras met een eendenmoeder erin. Lees meer

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Tijdens de Vergeetweek dreunen we geheugensteuntjes op, verzinnen we ezelsbruggetjes en zetten we kruisjes in onze handpalm waarvan we ons later afvragen waar die voor waren. Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af in Suriname en op Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Althans, zo staat het in de geschiedenisboeken. Lees meer