Asset 14

Eenzaamheid ontleden in 'A-Lonely Show'

 1

Met de pop-uptentoonstelling ‘A-Lonely Show’ nodigen Ka-Tjun Hau en Nanine van Smoorenburg ons uit om van een afstand te reflecteren op onze eigen eenzaamheid. Roos Wolthers nam de uitnodiging aan en zag: ‘A-Lonely Show’ deed veel meer dan eenzaamheid in beeld brengen.

In augustus lag ik op een bed in de installatie U bevindt zich hier van Dries Verhoeven. In een van de 24 nagebouwde hotelkamers keek ik in het spiegelende plafond naar mezelf en zag hoe ik in mijn eentje op bed lag. Ik vulde een vragenlijst in, schreef op waar ik die ochtend mee had ontbeten, waar ik bang voor ben, of ik me nog een recente droom kon herinneren. Toen werd het plafond langzaam omhooggetakeld, en kon ik via de spiegel de kamer naast me zien, waar ook iemand op bed omhoog lag te kijken.

Het plafond bleef stijgen en al snel zag ik tientallen lichamen net als het mijne op bed liggen. Onze – heel persoonlijke – antwoorden werden voorgelezen. Iemands vader was dit jaar overleden, maar wiens vader kwam ik niet te weten, of hoe hun band was. De andere bezoekers waren tegelijk heel dichtbij (soms maar enkele tientallen centimeters, hoewel er muren tussen ons in stonden) en heel ver weg.

Heel veel anders is het niet in het dagelijks leven, zeker dit jaar. Je weet vaak weinig over de levens van de mensen die letterlijk en figuurlijk dicht bij je staan. Mijn buren zie ik alleen als ze een pakketje komen ophalen en toen ik me een jaar geleden constant angstig voelde, vertelde ik mijn collega’s, die ik vaker zag dan mijn vrienden en familieleden, daar niets over.

Eenzaamheid in beeld

Afgelopen week was de Week tegen Eenzaamheid. Als ik ‘eenzaamheid’ hoor, is het eerste beeld dat in mij opkomt nog steeds dat van een oudere achter de geraniums in een verzorgingstehuis. Maar eenzaamheid is – zeker nu – natuurlijk niet aan ouderen voorbehouden. Dat maakt ook de tentoonstelling A-Lonely Show (2-4 oktober, Sexyland, Amsterdam) haarfijn duidelijk.

Bij binnenkomst al: de werken van fotografe Daphne Oude Geerdink (die kort geleden afstudeerde) en schilder Trude Hol (die al wat langer meedraait) begroeten de bezoeker. Ze hangen naast elkaar. De expositie wil een bijdrage leveren aan het normaliseren van eenzaamheid en laat meteen zien dat het een probleem is waar iedereen, jong of oud, mee te maken kan krijgen.

Dat erkent Ka-Tjun Hau, die de tentoonstelling samen met Nanine van Smoorenburg organiseerde. De Week tegen Eenzaamheid bestond aanvankelijk voornamelijk uit acties om eenzaamheid tegen te gaan, vertelt hij, maar er was nog weinig ruimte voor reflectie op het thema zelf, al dan niet door middel van kunst. Terwijl het verbeelden van iets wat vaak onzichtbaar blijft bij uitstek iets is waar kunst een uitkomst kan bieden.

Sommige kunstenaars in A-Lonely Show brengen de eenzaamheid direct in beeld: Daphne Oude Geerdink en schilder Kiki Beernink proberen via intieme portretten de innerlijke belevingswereld van hun modellen over te brengen. Fotografe Anna Berkhof kiest er juist voor om eenzaamheid indirect in beeld te brengen: zij maakte de afgelopen jaren foto’s van mensen die alleen zijn in de openbare ruimte en zich daar duidelijk op hun gemak voelen. Als je al die foto’s naast elkaar ziet, krijg je een beeld van degene aan de ándere kant van de camera; een beeld van iemand die enorm gefascineerd is door mensen die zich comfortabel voelen in een omgeving waarin zijzelf zich allesbehalve op haar gemak voelt

Anderhalve meter

De werken in deze expositie doen meer dan slechts het verbeelden van eenzaamheid. Ze produceren ook eenzaamheid, versterken die of zwakken die af. De fotocollages van Jacky Hijstek en de illustraties van Boris Lyppens zijn gedetailleerd en tijdrovend, en ze hebben de eenzaamheid nodig om hun volle aandacht te geven aan het maken ervan. Tijdens het maken van nieuw werk voelen zij zich eenzamer, maar dat is volgens hen niet per se een nadeel. Tijdens eenzame periodes leren zij het meest over zichzelf en hun maakproces en dat stelt hen in staat hun beste werken te creëren.

En dan is er het werk van kunstenares Tatjana Macic. Zij nodigt bezoekers uit om zichzelf tot het thema te verhouden. Macic maakte anderhalvemetercirkels van suiker en zout, waar bezoekers in kunnen staan, doorheen kunnen lopen of juist buiten kunnen blijven: het is niet mogelijk om je níet op een of andere manier tot de anderhalve meter te verhouden. Bezoekers worden aangemoedigd om te onderzoeken of die cirkels gevoelens van eenzaamheid kunnen verzwakken of versterken.

Macics suiker-en-zoutcirkels zetten de bezoeker aan het denken over de emotionele en fysieke afstand, begrippen die de coronacrisis vanzelfsprekend nog veel sterker met elkaar heeft verbonden. De film An die ferne van Opera Front en Opera Zuid, in de hoek van de tentoonstelling, verbindt ze expliciet met elkaar. Je ziet steeds een ander personages in een vlak van twee bij twee meter zitten, tot aan het eind van de film wordt uitgezoomd en alle personages naast elkaar op de grond in de met tape gemarkeerde vakjes zitten. Alle personages hebben een deurmat met ‘welkom’ voor potentiële bezoekers, maar ze zijn allemaal alleen. Even was het weer augustus en lag ik net zo afgezonderd in een kleine hotelkamer, met 23 mensen om mij heen die ook alleen waren. Hoe zou het nu gaan met degene die zijn of haar vader is verloren?

Luister.

De suggestie die de film An die ferne doet is duidelijk: als een van de mensen nou uit hun vakje zou stappen, dan zou hun eenzaamheid voorbij zijn. Makkelijk gezegd, maar hoe doe je dat? In de korte film Mama Mania, waarmee ik mijn bezoek afsluit, doet documentairemaker Vincent Sparreboom een poging. Zijn manische moeder valt voor een internetoplichter en hij legt de gesprekken vast die hij daar met haar over voert. Als kijker zou je Sparrebooms moeder het liefste door elkaar willen rammelen, maar Sparreboom blijft kalm en luistert. Hij zet koffie. Hij stelt een kritische vraag. Hij luistert. Hij probeert zijn moeder voorzichtig te behoeden voor teleurstellingen, legt uit waarom hij sceptisch is en luistert weer.

De momenten waarop ik me het minst eenzaam, het meest gehoord, voel, zijn de momenten waarop ik onze raarste gedachten met iemand kan uitwisselen en diegene zonder oordeel luistert en zijn best doet om mij te begrijpen. En, zo ontdekte ik dus laatst, dat werkt ook als die gedachten anoniem worden voorgelezen terwijl ik alleen in een nagebouwde hotelkamer naar boven lig te kijken.

Aan het einde van Verhoevens voorstelling verdween onze anonimiteit. Performers liepen door de gangen van het hotel en riepen de namen van bezoekers. Wanneer bezoekers antwoordden, volgden ze hun stemgeluid, net zolang tot ze bij de goede kamer uitkwamen, en diegene een gepersonaliseerd nachtlampje konden geven.

Soms is het moeilijk om te accepteren dat je iemands problemen niet op kan lossen, maar in ieder geval kun je een klein beetje licht brengen door er net als Vincent te zijn, vragen te stellen, koffie te zetten en te luisteren.

Mail

Roos Wolthers (1997) studeerde literatuurwetenschap en Arts and Society, praat te snel en houdt bovengemiddeld veel van koekjes. // roos.wolthers@hardhoofd.com

Beeldredactie

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Verandering kan klein beginnen 4

Verandering kan klein beginnen

Kunst maken over de klimaatcrisis is niet makkelijk. Hoe doe je dat, schrijven over een onderwerp waar velen de ogen voor sluiten? Else Boer vraagt Klimaatdichter Willemijn Kranendonk hoe je wakker in de wereld kan blijven staan zonder te verzakken in hoop of wanhoop.  Lees meer

Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (IV)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (IV)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

 1

Waarom ik geen danser kon worden

In het Hoofd//stuk doen schrijvers een poging om de weg naar het verhaal vast te leggen. Welke tips hadden zij willen krijgen toen ze begonnen? Welk advies zullen ze nooit en dan ook nooit meer opvolgen? Wat is hun advies? Lees het in het Hoofd//stuk. Annelies van Wijk trapt af met de vraag hoe je (g)een alwetende verteller wordt. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (III)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (III)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

Ik wacht hier 2

Ik wacht hier

''Terwijl ik door de winkel liep, hield ik haar in de gaten. Ze had lang, donker haar, dat bijna tot haar middel viel. Ze droeg een spijkerbroek en een shirt met een naamplaatje. Ik pakte een kaart en legde hem weer terug. Iets dichterbij kon ik haar naam lezen: Alice.'' Lees meer

Vanaf het moment dat ze elkaar ontmoeten, zijn Erin en Alice onafscheidelijk. Dankzij Alice wordt alles beter. Niets lijkt een intense vriendschap in de weg te staan. Of toch niet? Lees het in een voorpublicatie van Ik wacht hier, het debuut van Else Boer. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Column: In de kruipruimte

In de kruipruimte

In het huis dat Eva van den Boogaard bewoont, bevindt zich een kruipruimte dat de nodige vragen oproept. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (II)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (II)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

AVS: 1

Kerstrituelen

Deze week geven onze redacteurs tips om de kerst mee door te komen. Lees meer

Dit. Is. Goddelijk. Alternatief kerstverhaal Annemieke Dannenberg Dymphie Huijsen

Dit. Is. Goddelijk.

Joost is op vakantie in Spanje met zijn zwangere vriendin. Maar is de baby van hem, of van Marina’s open relatiescharrel HG? Begint Joost ongelovig te worden, of moet hij zijn liefdesbaby maar gewoon omarmen?
Een tragikomisch kerstverhaal door Annemieke Dannenberg. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

Column: Veelzeggende kiepau

Veelzeggende kiepauto

In haar laatste column op Hard//hoofd deelt Iduna Paalman een mistroostig inzicht: hoe beter we kunnen praten, hoe minder we kunnen zeggen. Toch brengt het haar tot een hartverwarmende conclusie. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (I)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (I)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

Het Vertrek (7) - De Beweging

Het Vertrek (7) - De Beweging

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de zevende en laatste aflevering. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Gaat het Renzo Martens lukken de kapitaalstroom in de kunstwereld eerlijker te verdelen? 1

Gaat het Renzo Martens lukken de kapitaalstroom in de kunstwereld eerlijker te verdelen?

In de docu White Cube, die onlangs op het IDFA in première ging, zien we dat Renzo Martens zich naast documentairemaker en kunstenaar ook opstelt als hulpverlener en bedrijfsleider in de Democratische Republiek Congo. Hij wil iets terugdoen voor voormalige plantagearbeiders. Iris van der Werff vraagt zich af hoe houdbaar dat is. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan