Asset 14

Een nieuw pad voor Akram Khan

Michael Jackson leerde Akram Khan dansen. De eerste keer dat hij de videoclip van Thriller zag, herinnert hij zich nog als de dag van vandaag. ‘Ik had nog nooit zoiets engs gezien in mijn leven. Tegelijk was het ongelofelijk spannend’, vertelt hij in The Guardian. Het was de fascinerende combinatie van muziek, storytelling en dans, die hem dagenlang aan de buis gekluisterd hield om de choreografie te kunnen bestuderen en uiteindelijk zelf uit te voeren.

Voor een jonge jongen als hij was het destijds niet makkelijk om openlijk geïnteresseerd te zijn in dans. Andere kinderen pestten hem ermee. Billy Elliot is niet voor niets een van Khans lievelingsfilms. Alles veranderde toen hij zijn Thriller-dans ging uitvoeren en prompt talentenjachten begon te winnen. Opeens was hij niet meer ‘die rare Indiase jongen die niemand kende’ maar de coole gast op het schoolplein van wie de anderen geen genoeg konden krijgen, zolang hij maar zijn Jackson-solo’s deed. In 1985 castte Peter Brook de toen 13-jarige Khan in zijn toneeladaptatie van de Mahabharata. Vier jaar langs reisde Khan met de rest van de cast de hele wereld over. Hij herinnert zich het werken met Brook als extreem leerzaam. Zijn rol had geen tekst in de voorstelling, dus alles moest hij uitdrukken met zijn lichaam.

Khan: ‘Zoals ik nu werk en naar theater kijk, daar heeft Peter een grote invloed op gehad.’ Iets dat hem later opviel, was dat de vrouwen en de vrouwenrollen er een beetje bekaaid vanaf kwamen in The Mahabharata. Hoe goed de actrices ook waren, geen van de vrouwen had een hoofdrol in Brooks productie. Er werd vanuit een mannelijk perspectief naar de verhalen gekeken, zoals vaak gebeurt met de mythologie. Khan voelde zich juist erg aangetrokken tot de actrices in de cast. En de actrices waren erg begaan met Khan, omdat ze zagen dat de 13-jarige jongen zijn moeder erg mistte.
Until the Lions © Jean-Louis Fernandez (6)
De dichter Karthika Naïr, met wie Khan eerder samenwerkte in DESH (2011), benaderde Khan met een verzameling gedichten die ze had geschreven over de onderbelichte vrouwelijke personages uit de Mahabharata. Een aantal van die gedichten waren geschreven uit het perspectief van Amba. Deze inspireerden Khan tot het maken van Until the Lions. Het verhaal van Amba sprak voor Khan het meeste tot de verbeelding, omdat zij geen rechtlijnige held is. Ze is een sterke vrouw, die zich niet neerlegt bij door de samenleving vastgestelde ideeën over wat goed is en wat slecht.

De titel van de voorstelling is dezelfde als de titel van het boek dat Naïr maakte van haar gedichten: Until the Lions: Echoes from the Mahabharata. Die titel is geïnspireerd op een bekend Afrikaans spreekwoord: ‘Until the lions have their own historians, the history of the hunt will always glorify the hunter.’ Ofwel: de overwinnaars schrijven de geschiedenis. Naïr geeft de gemarginaliseerde vrouwfiguren uit het epos een nieuwe stem en daarmee een eigen verhaal. Oorspronkelijk zou Khan Until the Lions als een solo spelen, waarbij hij zelf de drie hoofdrollen voor zijn rekening zou nemen: Amba, Shikhandi (die later in de voorstelling van geslacht verandert) en Bheeshma. Dit idee kwam voort uit zijn fascinatie voor gender en genderproblematiek. Als kind werd hij argwanend bekeken door zijn klasgenoten en vrienden, die steevast meer machogedrag vertoonden dan hij. Hij was anders. Hij danste. Hij droeg soms make-up en als hij een vrouwelijke rol wilde spelen dan trok hij zijn moeders sari aan. Om het verhaal van Amba duidelijker neer te kunnen zetten, koos hij ervoor om de drie rollen door drie dansers te laten spelen. Amba wordt gespeeld door Ching-Ying Chien, Shikhandi door Christine Joy Ritter en Khan zelf speelt Bheeshma. Met deze twee vrouwen werkte hij eerder samen in iTMOi (in The Mind Of igor) (2013). Khan: ‘De danser die Amba speelt, heeft zowel een onschuldige als een donkere kant. De danser die Shikhandi vormgeeft, kan echt wisselen tussen een vrouwelijke en een mannelijke vorm. Ze zijn verbazingwekkend. Als ik samen met ze op het podium sta, voel ik me oud.’

Akram Khan (1974) is geboren in Londen, als kind van Bengaalse ouders. Hij groeide op als een verlegen jongen. Hij stotterde en had een spraakgebrek. Het kostte hem veel moeite om zich verbaal te uiten, dus zocht hij naar fysieke manieren. ‘Mijn lichaam was mijn redding,’ aldus Khan. Hij spijbelde van school om in het geheim kathak te leren in een garage achter zijn ouderlijk huis in Wimbledon. Hij wist exact wat hij wilde: net als zijn voorbeeld Michael Jackson een compleet eigen dansstijl ontwikkelen. Kathak kende Khan via zijn moeder. Die maakte hem op zevenjarige leeftijd bekend met deze traditionele Indiase dans. Kathak is een dansvorm met veel expressieve bewegingen en ritmische hoogstandjes die voortkomt uit een traditie van storytelling in de Indiase tempels. Het woord ‘kathak’ betekent ‘verhalen vertellen’. Khan ging vervolgens naar verschillende dansscholen en ontdekte daar het ballet en de moderne dans van onder anderen Pina Bausch en William Forsythe. Zijn op kathak ingestelde lichaam reageerde in eerste instantie verward, maar geleidelijk vermengden al deze stijlen zich. En zo kreeg hij voor elkaar wat hij altijd al wilde: hij ontwikkelde zijn compleet eigen stijl. Samen met producent Farooq Chaudry richtte Khan in 2000 de Akram Khan Company op. Vanaf dat moment had hij een eigen plek waar hij zijn visie kon verwezenlijken. Deze visie bestond uit het ontwikkelen van zijn stijl, in samenwerking met de beste kunstenaars van over de hele wereld, uit verschillende disciplines.
Until the Lions © Jean-Louis Fernandez (9)
Het eerste grote succes kwam al snel, in 2002, toen Kaash in première ging. Samen met componist Nitin Sawhney en beeldend kunstenaar Anish Kapoor maakte Khan iets dat tot dan toe nog niet vertoond was in de moderne dans: een amalgaan van stijlen, invloeden en culturen. Kaash (Hindi voor ‘wat als’) was een verbeelding van het begin en het einde van kosmos – tegelijk wetenschappelijk exact en spiritueel rijk, en met de energieke, virtuoze dans van Khan zelf als magnetisch middelpunt. Sindsdien is het snel gegaan met zijn carrière en leverde hij vele werken af. Telkens ging hij een stapje verder in zijn experiment met het samenbrengen van tekst, dans en culturele invloeden en disciplines. Met werk als Ma (2004), zero degrees (2006) en Sacred Monsters (2007) stond hij al eerder op het Holland Festival. Hij werkte samen met de Belgische choreograaf Sidi Larbi Cherkaoui, de Franse actrice Juliette Binoche en de Franse danseres Sylvie Guillem. In recenter werk als Gnosis (2009) en DESH (2011) lijkt Khan terug te gaan naar zijn oorspronkelijke thema’s: identiteit en ‘thuis’. Until the Lions sluit hierop aan en stelt Khan in staat om terug te keren naar zijn geliefde Mahabharata en enkele universele thema’s uit te lichten, zoals liefde, wraak en verandering. Dat laatste is een belangrijk thema voor hem. Hij is nu 41 en zijn lichaam verandert, het wordt ouder. Het zal niet lang meer duren voordat Khan het dansen op een laag pitje zet en enkel nog als choreograaf gaat werken. Until the Lions is het begin van dat nieuwe pad.

Een andere inspiratie voor Until the Lions deed Khan op tijdens zijn werk voor de openingsceremonie van de Olympische Spelen in Londen in 2012. Regisseur Danny Boyle vroeg hem voor een scène in deze spectaculaire productie die door 900 miljoen mensen werd gezien. Vijftig performers dansten onder leiding van Khan rond een brandende oranje zon. Publiek zat rondom in het Olympisch Stadion. Deze manier van werken wakkerde bij Khan een nieuwe interesse aan. Nog niet eerder had hij nagedacht over een werk dat van meerder kanten tegelijk bekeken kan worden. Als het publiek rondom een performance zit, krijgt het veel meer kans er door opgeslokt te worden. Until the Lions heeft daarom een 360 graden-opstelling. De voorstelling ging op 12 januari 2016 in première in de Roundhouse in Londen en speelt op het Holland Festival in de ronde Gashouder.

Mail

Holland Festival is een internationaal festival voor theater, muziek, dans, opera, film en beeldende kunsten. Het festival vindt sinds 1947 jaarlijks plaats in juni en wordt gehouden in Amsterdam.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer

Warning: Undefined variable $articleCount in /home/hardhoof/hardhoofd.com/releases/20220413071826/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Lieke Marsman bleek een eerlijke en grootmoedige Zomergast, met liefde voor het onverklaarbare en het ongemakkelijke. Lees meer

Nieuws in beeld: Van Trump mag de FBI de pot op

Van Trump mag de FBI de pot op

Elf 'topgeheime' documenten nam de FBI mee van Donald Trumps landgoed. Hij wil ze terug. Lees meer

Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Nieuws in beeld: We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

Hoelang kunnen we nog boven de zelfgegraven afgrond blijven bungelen? Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe hoofdredacteur!

De hoofdredacteur van Hard//hoofd is de spin in het web van een groeiende, creatieve organisatie. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Essay & Opinie!

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Eindredactie!

Als Chef Eindredactie breng je schrijvers en eindredacteuren met elkaar in contact, en zie je erop toe dat teksten tijdig gepubliceerd worden. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Eindredactie!

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Essay & Opinie!

Als Chef Essay & Opinie onderhoud je contact met getalenteerde essayisten en opiniemakers, en draag je de verantwoordelijkheid over jouw tak op Hard//hoofd. Lees meer

De draad

De draad

Sumai Yahya schreef een kort, poëtisch verhaal over menselijke vleermuizen slingerend aan een draad. Een korte versie verscheen in het papieren magazine, maar lees hier de volledige versie, vol symboliek, donkere massa's, naalden, konijnen met rode ogen en aangeslepen ruggengraten. Lees meer

Als cavia's in de val

Als cavia's in de val

Marthe van Bronkhorst wil niet meer vliegen maar loopt tegen allerlei problemen aan als ze een duurzame vakantie probeert te boeken. Lees meer

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Netflix zet in Inventing Anna een oplichtster op een voetstuk. Emma Stomp zet daar vraagtekens bij. Lees meer

Worden wie ik eigenlijk ben voor 150 euro

Worden wie ik eigenlijk ben voor 150 euro

Wat zegt het huis waarin je woont, en de meubels erin, over jou? En ben je in een ander huis, tussen andere spullen, nog wel precies dezelfde persoon? Eva past deze zomer op wat woningen van bekenden en onderzoekt wat ze beleeft. Lees meer

Nieuws in beeld: We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

Om de gasvoorraden te ontzien, mogen de (uiterst vervuilende) kolencentrales jarenlang op volle toeren draaien. Lees meer

Iets wat van zijn vader is geweest

Iets wat van zijn vader is geweest

Het is zwarte zaterdag en de tankstations zijn druk. Sigarettenrook en uitlaatgassen blijven "in de windstilte boven het asfalt verstikkend en bewegingsloos hangen." Tristan is, in dit korte verhaal, op weg naar het huis van wijlen zijn vader, een man op wie hij nooit heeft kunnen rekenen. Kan hij het opbrengen om door te rijden? Lees meer

Nieuws in beeld: Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Driekwart van de Nederlanders vindt de acties tijdens boerenprotesten te ver gaan. Lees meer

Automatische concepten 75

Filmmaker liet angst achter zich

Dit jaar werden de Olympische Winterspelen ‘gewoon ’in China gehouden. In het licht van deze – voor mensenrechtenactivisten – verbijsterende keuze door het Internationaal Olympisch Comité maakte de Tibetaanse documentairemaker Dhondrub Wangchen een tournee door Europa. Op het moment dat hij tot zes jaar gevangenisstraf werd veroordeeld was de eerste keer dat de wereld hoorde... Lees meer

Gedichten Alara Adilow (titel volgt) 2

Straatliedjes

Wat is een huis? 'Iets dat de wraak van de nacht buiten houdt. / Iets waar je naar terugkeert na een lange reis.' In deze nieuwe gedichten van Alara Adilow worden vaders ontvlucht, tijdelijke verblijfplaatsen gevonden en nieuwe relaties op zee aangegaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Illustrator Finn Rogers liet zich inspireren door een gedachte-experiment: wat als we - met één zwaai van een toverstaf - al het plastic lieten verdwijnen? Lees meer

Woordenboek der Obscure Melancholieën

Woordenboek der Obscure Melancholieën

De schaamte en toch het gemis wanneer je in je oude dagboek je zorgen terugleest - waarom is er geen woord voor dat gevoel? Marthe van Bronkhorst bedenkt daarom een woordenboek voor melancholische emoties. Lees meer

De onwerkbare

De onwerkbare

Dit is het derde en tevens laatste deel van een serie columns/korte verhalen waarin Jorik Amit Galama sociaal-ecologische thema’s benadert via persoonlijke ontmoetingen. Seksualiteit, marginalisering, magie en trauma blijken hierbij geregeld op intieme wijze met elkaar verweven. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe kunstenaars en schrijvers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Wij zijn al meer dan twaalf jaar bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Onze kunstverzamelaars maken dit mogelijk. Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel