Asset 14

Een nieuw pad voor Akram Khan

Michael Jackson leerde Akram Khan dansen. De eerste keer dat hij de videoclip van Thriller zag, herinnert hij zich nog als de dag van vandaag. ‘Ik had nog nooit zoiets engs gezien in mijn leven. Tegelijk was het ongelofelijk spannend’, vertelt hij in The Guardian. Het was de fascinerende combinatie van muziek, storytelling en dans, die hem dagenlang aan de buis gekluisterd hield om de choreografie te kunnen bestuderen en uiteindelijk zelf uit te voeren.

Voor een jonge jongen als hij was het destijds niet makkelijk om openlijk geïnteresseerd te zijn in dans. Andere kinderen pestten hem ermee. Billy Elliot is niet voor niets een van Khans lievelingsfilms. Alles veranderde toen hij zijn Thriller-dans ging uitvoeren en prompt talentenjachten begon te winnen. Opeens was hij niet meer ‘die rare Indiase jongen die niemand kende’ maar de coole gast op het schoolplein van wie de anderen geen genoeg konden krijgen, zolang hij maar zijn Jackson-solo’s deed. In 1985 castte Peter Brook de toen 13-jarige Khan in zijn toneeladaptatie van de Mahabharata. Vier jaar langs reisde Khan met de rest van de cast de hele wereld over. Hij herinnert zich het werken met Brook als extreem leerzaam. Zijn rol had geen tekst in de voorstelling, dus alles moest hij uitdrukken met zijn lichaam.

Khan: ‘Zoals ik nu werk en naar theater kijk, daar heeft Peter een grote invloed op gehad.’ Iets dat hem later opviel, was dat de vrouwen en de vrouwenrollen er een beetje bekaaid vanaf kwamen in The Mahabharata. Hoe goed de actrices ook waren, geen van de vrouwen had een hoofdrol in Brooks productie. Er werd vanuit een mannelijk perspectief naar de verhalen gekeken, zoals vaak gebeurt met de mythologie. Khan voelde zich juist erg aangetrokken tot de actrices in de cast. En de actrices waren erg begaan met Khan, omdat ze zagen dat de 13-jarige jongen zijn moeder erg mistte.
Until the Lions © Jean-Louis Fernandez (6)
De dichter Karthika Naïr, met wie Khan eerder samenwerkte in DESH (2011), benaderde Khan met een verzameling gedichten die ze had geschreven over de onderbelichte vrouwelijke personages uit de Mahabharata. Een aantal van die gedichten waren geschreven uit het perspectief van Amba. Deze inspireerden Khan tot het maken van Until the Lions. Het verhaal van Amba sprak voor Khan het meeste tot de verbeelding, omdat zij geen rechtlijnige held is. Ze is een sterke vrouw, die zich niet neerlegt bij door de samenleving vastgestelde ideeën over wat goed is en wat slecht.

De titel van de voorstelling is dezelfde als de titel van het boek dat Naïr maakte van haar gedichten: Until the Lions: Echoes from the Mahabharata. Die titel is geïnspireerd op een bekend Afrikaans spreekwoord: ‘Until the lions have their own historians, the history of the hunt will always glorify the hunter.’ Ofwel: de overwinnaars schrijven de geschiedenis. Naïr geeft de gemarginaliseerde vrouwfiguren uit het epos een nieuwe stem en daarmee een eigen verhaal. Oorspronkelijk zou Khan Until the Lions als een solo spelen, waarbij hij zelf de drie hoofdrollen voor zijn rekening zou nemen: Amba, Shikhandi (die later in de voorstelling van geslacht verandert) en Bheeshma. Dit idee kwam voort uit zijn fascinatie voor gender en genderproblematiek. Als kind werd hij argwanend bekeken door zijn klasgenoten en vrienden, die steevast meer machogedrag vertoonden dan hij. Hij was anders. Hij danste. Hij droeg soms make-up en als hij een vrouwelijke rol wilde spelen dan trok hij zijn moeders sari aan. Om het verhaal van Amba duidelijker neer te kunnen zetten, koos hij ervoor om de drie rollen door drie dansers te laten spelen. Amba wordt gespeeld door Ching-Ying Chien, Shikhandi door Christine Joy Ritter en Khan zelf speelt Bheeshma. Met deze twee vrouwen werkte hij eerder samen in iTMOi (in The Mind Of igor) (2013). Khan: ‘De danser die Amba speelt, heeft zowel een onschuldige als een donkere kant. De danser die Shikhandi vormgeeft, kan echt wisselen tussen een vrouwelijke en een mannelijke vorm. Ze zijn verbazingwekkend. Als ik samen met ze op het podium sta, voel ik me oud.’

Akram Khan (1974) is geboren in Londen, als kind van Bengaalse ouders. Hij groeide op als een verlegen jongen. Hij stotterde en had een spraakgebrek. Het kostte hem veel moeite om zich verbaal te uiten, dus zocht hij naar fysieke manieren. ‘Mijn lichaam was mijn redding,’ aldus Khan. Hij spijbelde van school om in het geheim kathak te leren in een garage achter zijn ouderlijk huis in Wimbledon. Hij wist exact wat hij wilde: net als zijn voorbeeld Michael Jackson een compleet eigen dansstijl ontwikkelen. Kathak kende Khan via zijn moeder. Die maakte hem op zevenjarige leeftijd bekend met deze traditionele Indiase dans. Kathak is een dansvorm met veel expressieve bewegingen en ritmische hoogstandjes die voortkomt uit een traditie van storytelling in de Indiase tempels. Het woord ‘kathak’ betekent ‘verhalen vertellen’. Khan ging vervolgens naar verschillende dansscholen en ontdekte daar het ballet en de moderne dans van onder anderen Pina Bausch en William Forsythe. Zijn op kathak ingestelde lichaam reageerde in eerste instantie verward, maar geleidelijk vermengden al deze stijlen zich. En zo kreeg hij voor elkaar wat hij altijd al wilde: hij ontwikkelde zijn compleet eigen stijl. Samen met producent Farooq Chaudry richtte Khan in 2000 de Akram Khan Company op. Vanaf dat moment had hij een eigen plek waar hij zijn visie kon verwezenlijken. Deze visie bestond uit het ontwikkelen van zijn stijl, in samenwerking met de beste kunstenaars van over de hele wereld, uit verschillende disciplines.
Until the Lions © Jean-Louis Fernandez (9)
Het eerste grote succes kwam al snel, in 2002, toen Kaash in première ging. Samen met componist Nitin Sawhney en beeldend kunstenaar Anish Kapoor maakte Khan iets dat tot dan toe nog niet vertoond was in de moderne dans: een amalgaan van stijlen, invloeden en culturen. Kaash (Hindi voor ‘wat als’) was een verbeelding van het begin en het einde van kosmos – tegelijk wetenschappelijk exact en spiritueel rijk, en met de energieke, virtuoze dans van Khan zelf als magnetisch middelpunt. Sindsdien is het snel gegaan met zijn carrière en leverde hij vele werken af. Telkens ging hij een stapje verder in zijn experiment met het samenbrengen van tekst, dans en culturele invloeden en disciplines. Met werk als Ma (2004), zero degrees (2006) en Sacred Monsters (2007) stond hij al eerder op het Holland Festival. Hij werkte samen met de Belgische choreograaf Sidi Larbi Cherkaoui, de Franse actrice Juliette Binoche en de Franse danseres Sylvie Guillem. In recenter werk als Gnosis (2009) en DESH (2011) lijkt Khan terug te gaan naar zijn oorspronkelijke thema’s: identiteit en ‘thuis’. Until the Lions sluit hierop aan en stelt Khan in staat om terug te keren naar zijn geliefde Mahabharata en enkele universele thema’s uit te lichten, zoals liefde, wraak en verandering. Dat laatste is een belangrijk thema voor hem. Hij is nu 41 en zijn lichaam verandert, het wordt ouder. Het zal niet lang meer duren voordat Khan het dansen op een laag pitje zet en enkel nog als choreograaf gaat werken. Until the Lions is het begin van dat nieuwe pad.

Een andere inspiratie voor Until the Lions deed Khan op tijdens zijn werk voor de openingsceremonie van de Olympische Spelen in Londen in 2012. Regisseur Danny Boyle vroeg hem voor een scène in deze spectaculaire productie die door 900 miljoen mensen werd gezien. Vijftig performers dansten onder leiding van Khan rond een brandende oranje zon. Publiek zat rondom in het Olympisch Stadion. Deze manier van werken wakkerde bij Khan een nieuwe interesse aan. Nog niet eerder had hij nagedacht over een werk dat van meerder kanten tegelijk bekeken kan worden. Als het publiek rondom een performance zit, krijgt het veel meer kans er door opgeslokt te worden. Until the Lions heeft daarom een 360 graden-opstelling. De voorstelling ging op 12 januari 2016 in première in de Roundhouse in Londen en speelt op het Holland Festival in de ronde Gashouder.

Mail

Holland Festival is een internationaal festival voor theater, muziek, dans, opera, film en beeldende kunsten. Het festival vindt sinds 1947 jaarlijks plaats in juni en wordt gehouden in Amsterdam.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Afgelopen woensdag opende het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Onze chef kunst Jorne Vriens zag hoe kunstenaar Renzo Martens in huilen uitbarstte toen hij sprak over zijn samenwerking met zijn Congolese medekunstenaars. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

:Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

De Stoute Stift is de gloednieuwe illustratiewedstrijd van deBuren, Stripgids, Hard//hoofd en Stichting Nieuwe Helden. Meedoen? De deadline is 1 mei 2024 (10:00). Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Fatma Shanan: de lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn 1

Fatma Shanan | De lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn

Een oase van rust midden in Berlijn. De kleine geschilderde landschappen en zelfportretten in de natuur van Fatma Shanan (1986, Israël) komen goed tot hun recht in de expositieruimte van Dittriech en Schlechtriem. De tentoonstelling ‘The Inn River’ bestaat uit een bescheiden aantal van negen schilderijen. Aucke Paulusma laat zien dat een aandachtige observatie loont, maar dat de schilderijen laten niet per se een vrolijke indruk achterlaten. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer