Asset 14

Echte schrijvers stellen uit

Echte schrijvers stellen uit

Schrijven is 99 procent transpiratie? Vergeet het. Schrijven is tien keer je bril poetsen, een pak koekjes wegwerken, en het werk voor je uitduwen tot diep in de nacht. Schrijver en professioneel uitsteller Nicolas Voet legt uit waar het gelummel vandaan komt, en waarom het broodnodig is.

Net stond ik dertig minuten onder de douche. Daarna heb ik mijn bril gepoetst. Nog maar voor de tweede keer vandaag. Nu stuur ik nog gauw een WhatsAppbericht naar mijn vrouw, of toch nadat ik mijn notitieboekje en balpen op de juiste hoek van de tafel heb gelegd. Ik twijfel eraan om een pak koekjes te openen. Wel? Niet? Wel.

Dan kan ik eindelijk beginnen te schrijven.

Wanneer mijn werkdag erop zit, binnen een paar uurtjes al, zal ik heel wat hebben gedaan. Te veel eigenlijk. En het meeste daarvan had niets met schrijven te maken. Toch? Ik heb vooral een aanloop genomen naar dat schrijven. En ik vraag me af: zijn er schrijvers die zonder kunnen? Het kan toch niet zo moeilijk zijn om deze alinea af te werken, zonder daarbij uit het raam te willen staren …

Waar komt dat uitstelgedrag toch vandaan?

Stress! Stress! Stress!

Ik kan er niet op doordenken, want de telefoon gaat. Het is mijn schrijversvriend, V., die belt me minstens drie keer in de week op om te vragen hoe het met mijn schrijven gaat. V. heeft ook last van uitstelgedrag.

‘Fuck! Fuck! Fuck! Ik heb mijn minimumaantal woorden nog niet gehaald. En morgen is mijn deadline!’ klinkt het deze keer.
‘Heb je soms ook het gevoel dat een deadline de creativiteit beknot?’ vraag ik hem. Het klinkt sarcastisch, maar ik meen het oprecht.
‘Dit gebeurt echt niet zo vaak als je denkt, hoor! Dit is hooguit de derde, misschien de vierde keer deze maand.’
‘Hoeveel deadlines heb je dan al gehad?’
‘Drie of vier.’

Maar zelfs zonder deadline blijkt schrijven een aartsmoeilijke opdracht. Vraag aan honderd auteurs hoe snel ze in het schrijven kunnen komen. Gaan ze zomaar aan de computer zitten en komen de woorden als vanzelf? Ik kan me niet concentreren als ik aan een andere werktafel dan die van mij zit. Een vroegere studiegenoot van me sprak van ‘schrijversbroeken’, die de drager ervan blijkbaar in staat stelden pareltjes te schrijven. En een schrijfdocente vertelde me dat zij zich maquilleert alvorens te beginnen schrijven, zelfs wanneer ze de hele dag alleen is. Dit soort rituelen versterken het cliché van de schrijver als zenuwlijder. Van de psychologisch troebele eenzaat, die nog gelooft in Inspiratie van Hogerhand. En dus over een zeer matige werkethiek beschikt.

Wanneer mijn werkdag erop zit, zal ik heel wat hebben gedaan. Te veel eigenlijk. En het meeste daarvan had niets met schrijven te maken

Maar schrijven is toch meer dan een dagbaan? Er zijn geen dozen waarmee je rekken moet vullen, geen chef die je in het gareel houdt. Geen klanten die ongeduldig aan de kassa staan te wachten. Een schrijver werkt enkel met zichzelf. En met een kritische eindredacteur, natuurlijk.

Zodoende wordt uitstellen een spanningsregelaar. Ik ben schrijver, geen schrijfmachine. Ik heb rust nodig voor de inspanning, controle over iets dat snel de controle krijgt over mij. Want plots wil de tekst niet meer. Welke schrijver kent dit gevoel niet? De woorden vallen anders dan je in je hoofd had. Een idee draait anders uit, een scène wordt geschrapt, een personage krijgt een nieuwe rol.

Dat is toch voldoende reden om even een stapje achteruit te zetten en, zoals ik nu zal doen, een fietstochtje te gaan maken?

Uitstellen voor gevorderden

Ik ben een keer zo ver gefietst, dat ik te laat kwam op een literair festivalletje waar ik moest optreden. De hoofdgast van de avond was schrijver S.. Schrijver S. is in alle opzichten een betere schrijver dan ik. Na de optredens, raapte ik mijn moed samen en begaf ik me naar de boekenstand, waar S. het ene boek na het andere signeerde.
Echte schrijvers stellen uit
Het lukte me om een bescheiden babbel met hem te beginnen. Hij gaf me zelfs wat tips. Maar toen ik de succesauteur vroeg, of die misschien ook last had van kleine neuroses tijdens het schrijven, of hij bijvoorbeeld heel vaak de eigen Twitter controleerde, of plotsklaps de boekenkast ging herordenen, antwoordde hij lachend: ‘Uitstelgedrag? Daar heb ik toch helemaal geen tijd voor.’

Ik denk aan die avond terug. Schrijver S. had van mijn uitstelrituelen jeugdpuistjes gemaakt, iets waar ik nog van af moest. En hoewel ik er daarnet nog van overtuigd was, dat uitstellen zelfs een gezond onderdeel uitmaakt van een normale werkdag, zie ik nu voor mij hoeveel boeken ik had kunnen schrijven als ik niet zoveel onder de douche had gestaan, of fietstochten gemaakt.

Maar is dat wel zo? Neem ik mijn schrijven niet serieus genoeg, vraag ik me af, terwijl ik een boek uit de kast neem en ermee naar de tuin ga (ik ben moe van het fietsen en wil nog wat rusten voor ik weer aan de slag ga met deze tekst.)

Valt dit allemaal onder uitstelgedrag? Als ik nu voor de zoveelste keer vandaag deze tekst links laat liggen, toont dat dan een gebrek aan schrijfambities, of maakt het er net deel van uit? Misschien vormt dit eigenste moment, waarop ik in een ligstoel in mijn tuintje lig, wel de inspiratie voor een volgend deel. Waar ligt de grens? Ik lees de achterflap van het boek dat nu op mijn schoot ligt, en leer dat de auteur urenlang wandelde door zijn thuisstad, en dat dit boek de gedachtegangen zijn van tijdens die wandelingen. Klinkt als uitstelgedrag van een luie schrijver. Maar dit is het beroemde Het boek der rusteloosheid, en de auteur is de onsterfelijke Fernando Pessoa. Betekent dit dat er toch nog hoop is voor mij?

Toen ik de succesauteur vroeg of die misschien ook last had van kleine neuroses tijdens het schrijven, antwoordde hij lachend: ‘Uitstelgedrag? Daar heb ik toch helemaal geen tijd voor.’

Er zijn nog zo veel voorbeelden. Truman Capote schreef maar één roman. Deed hij het als schrijver dan heel goed, of erg slecht? Het is algemeen bekend dat James Joyce liever in de pub zat, dan achter de schrijftafel. Bret Easton Ellis schreef sinds de jaren tachtig één boek per decennium. Doris Lessing heeft voor haar veertigste niet zo veel geschreven, ze had het te druk met communistische, feministische en artistieke partijtjes organiseren.

Misschien heeft schrijven in het algemeen wel iets van lummelen. In de grote race van opstaan, eten, werken, slapen, en het Covid-19-virus bestrijden, hebben schrijven en lezen geen enkel nut. En net daarom is het van levensbelang dat we het doen. Omdat we anders geen andere manier hebben buiten die mallemolen te gaan staan. Al is het maar voor even.

Zou schrijver S. echt niet uitstellen? Of maken zijn mankementen al lang deel uit van zijn literatuur? Dat zou wel eens het grootste verschil kunnen zijn tussen hem en mij.

De laatste versie

Ik moet iets bekennen. Ik ben al tien jaar bezig met deze tekst.

Toen ik nog studeerde aan de hogeschool, kregen we de opdracht een essay te schrijven, waarin we ons eigen schrijfproces onderzochten. Ik koos uitstelgedrag als onderwerp. Het werd een zeer lange tekst, ruim tien bladzijden. Ik stelde dan ook erg veel uit in die tijd.

Wanneer ik eens niet weet wat te schrijven, ga ik door mijn archieven. Ik neem een oude tekst en na wat poetswerk, stuur ik hem op. Maar deze tekst is altijd blijven liggen. Hoeveel keer begon ik er al opnieuw aan? Wanneer is dit nu eindelijk een goede tekst?

Echte schrijvers stellen uit 1

Eén moment kan alles doen omslaan. Misschien gaat straks de deurbel wel en is het mijn vrouw, die iets vroeger terug is dan gewoonlijk. Dan laat ik graag deze tekst voor wat hij is. En brei ik er morgen wel een eind aan.

Maar morgen is weer een andere dag. Donald Trump zegt weer iets geks. Een doos vervallen melk - gisteren stonk ze echt nog niet, heus! - doet me gauw naar de winkel rennen. En voor ik begin te schrijven, tijdens het douchen, koekjes eten, en het poetsen van mijn bril, zijn er weer een heleboel nieuwe gedachten om te denken.

Als geen ander weet ik hoeveel bloed, zweet en vieze zakdoeken er steken in het maken van een tekst.

Het loont niet om perfect te willen zijn. Net zoals ik niet kan inschatten hoe het leven van alle dag effect heeft op mijn schrijven, kan ik niet inschatten hoeveel van mijn inspiratie toeval is, hoezeer mijn mankementen mijn karakter uitmaken, hoeveel van mijn laatste versies eigenlijk mislukkingen zijn. En daarbij hangen mijn successen altijd af van de lezer, die ik niet ken, en van wie ik smaak, gemoed, of kennis nooit op voorhand kan inschatten.

Doe ik hiermee afbreuk aan het concept van intellectuele arbeid? Natuurlijk niet. Als geen ander weet ik hoeveel bloed, zweet en vieze zakdoeken er steken in het maken van een tekst. Maar moet die tekst dan ook altijd helemaal af zijn? En hoe sluit ik deze tekst af?

Het is het einde van mijn werkdag. Ik klap mijn laptopscherm dicht, maar blijf zitten met het gevoel dat het beter kan. Ik zet mijn laptop weer aan. Ik ga nog een uurtje door, tot ik me helemaal zeker voel. Ik werk door tot een stuk in de nacht. Ik laat de tekst redigeren door schrijversvriend V..

Ik delete alles en begin binnen een paar dagen opnieuw. Uit mijn uitstelgedrag ontstaat een nieuw essay.

Mail

Nicolas Voet (1989) woont in Gent met zijn vrouw en twee kinderen, die even gek zijn als hij. Hij houdt van drummen, de Hulk en oude, Europese boeken, liefst tweedehands. 

Melcher Oosterman is een freelance illustrator uit Rotterdam. Zijn werk bestaat vooral uit tragische en humoristische karakters die stiekem als een soort zelfportret fungeren. Naast commercieel werk houdt Melcher zich bezig met persoonlijke projecten zoals het maken van strips, bedrukken van t-shirts en het brouwen van bier.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: Geen heil in het 'onheilshuis'

Geen heil in het 'onheilshuis'

Het ogenschijnlijk onschuldige adres Qingcheng Park 14-3-202 in Bejing werd na een zesvoudige moord een 'xiongzhai': een huis dat ongeluk brengt en schier onverkoopbaar is. Lees meer

10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

Nieuws in beeld: 16

Als de kwakzalver per ongeluk gelijk heeft

Het vinden van nieuwe toepassingen voor bestaande medicijnen is een serieus nieuw onderzoeksveld geworden. Lees meer

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Kwam Hans Klok een mooie show geven, of kregen we hem echt te kennen? Lees meer

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Birney troostte iedereen, behalve zichzelf, zag Iris van der Werff. Want verdriet heb je om de anderen en zelfmedelijden is taboe. Lees meer

Nieuws in beeld: Vluchten kan niet meer

In de race tegen klimaatverandering rennen wij de verkeerde kant op

Er is geen ontkennen meer aan: de aarde is al in rap tempo aan het opwarmen en ook de schuldvraag is lang en breed beantwoord. Deden (westerse) mensen tot nu toe hun best voor klimaatverandering weg te rennen, nu is het toch echt tijd om te erkennen dat wij haar veroorzaken. Lees meer

- Sevdaliza in Zomergasten Titel en URL nog aanpassen -

Sevdaliza trok 'show, don’t tell' door tot in het extreme

De vierde Zomergast van 2021 liet het ene prachtige fragment na het andere zien ter ondersteuning van haar boodschap van vrijheid, menselijkheid en ruimte op plekken waar dat niet vanzelfsprekend is. Concrete handvatten bood ze, net als in haar kunst, nauwelijks, zag Ruby Sanders. Of dat erg is? Lees meer

Nieuws in beeld: U had een schip besteld?

Nog altijd zorgen om bezorgschip

Ruim vier maanden langer duurde zijn reis, maar vorige week kwam-ie eindelijk aan in de haven van Rotterdam: het 'blokkeerschip' Ever Given, dat dagenlang vastzat in het Suezkanaal en daar een groot deel van de wereldhandel frustreerde. Maar wie denkt dat aan de beproevingen van het schip daarmee een eind is gekomen, heeft het mis. Lees meer

Automatische concepten 71

Gilgamesj gaat naar huis

Illustrator Sebastian Eisenberg was onder de indruk van de repatriëring van maar liefst 17.000 gestolen Irakese artefacten, die terug naar huis worden gestuurd. Lees meer

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer