tickets
Asset 14

Echt nep

Echt nep 1

Robots nemen de wereld over. Nee, niet door ons met hun artificiële intelligentie te overmeesteren, maar juist door ons te ondersteunen. De utopie van een wereld waarin humanoids een waardevolle aanvulling zijn op onze menselijke activiteiten komt steeds dichterbij. Sociale robots kunnen uitkomst bieden in de zorg door de eenzaamheid van ouderen te verlichten. In de Volkskrant verscheen onlangs een artikel waarin de mogelijkheid van robotprostituees wordt besproken. En Filosofie Magazine wijdde laatst een nummer aan robotliefde, in samenwerking met de expositie ROBOT LOVE, die belooft: ‘ROBOT LOVE laat je de liefde van robots ervaren.’ Maar kunnen we liefde ervaren van iets wat nep is? En als dat kan, wat zegt dat dan over intimiteit en menselijkheid?

De aandoenlijke automatón
Over het algemeen zien robots er niet al te aantrekkelijk uit. Ze zijn grijs, vierkant en koud: daar is niks knuffelbaars of vriendelijks aan. En dus komen er ook niet veel emoties bij kijken.

In de jaren negentig ontstonden de eerste robothuisdieren. De tamagotchi’s verschenen op een schermpje. Ze konden om eten vragen, ziek worden, moe worden en het was de taak van de eigenaar om zo goed mogelijk voor het robotdier te zorgen. Toch greep de dood van mijn blokkerige tamagotchi me niet half zo aan als de dood van mijn konijn. De tamagotchi was immers nep. Of ik hem nou eten gaf of niet, maakte feitelijk niks uit. Wat niet leeft, kan ook niet doodgaan.

Maar robots zijn niet allemaal blikkerig en koud. Sterker nog: de robots die nu op de markt komen zijn juist ontworpen om zo vriendelijk mogelijk te ogen. Ze zijn vaak wit, met grote ogen en een glimlachend gezichtje. Zoals Pepper, een Japanse robot die ontworpen is ‘to be a genuine day-to-day’-companion. Peppers unieke kwaliteit is dat hij emoties kan herkennen, en hij wordt al gebruikt in Japanse huishoudens. De robot heeft een kinderlijk gezicht en een hoog, vriendelijk stemmetje. Pepper doet me eerder denken aan wijlen mijn konijn dan aan een tamagotchi. Wanneer een interviewer aan Pepper vraagt of hij bang moet zijn voor de robot, zegt Pepper: ‘Have you seen my Instagram? I’m just plain cute.’

Wat niet leeft, kan ook niet doodgaan

Pepper is ontworpen om zo schattig mogelijk te ogen. En het is inderdaad aandoenlijk, om de robot te zien dansen, zijn hoofd te zien draaien alsof hij nadenkt. Pepper lijkt te leven, en daarom roept hij emoties op die we normaal gesproken reserveren voor levende wezens.  Echt nep 3

Een helpende hand
Die emoties worden natuurlijk al helemaal opgeroepen wanneer de robots ook nog eens een belangrijke functie voor ons vervullen. Robots worden natuurlijk al langere tijd ingezet in sectoren als de zorg: denk aan robotarmen die op afstand kunnen repareren, of prothesen die bijna als echte lichaamsdelen functioneren. Een rapport van Holland Robotics adviseert de overheid om 11,4 miljard euro in zorgrobots te investeren. Het gaat dan niet alleen om robots die een cure kunnen bieden, maar ook om robots die care bieden: zoals een sociale robot die eenzame ouderen of aan huis gebonden zieken helpt. Deze robot kan niet alleen klusjes uitvoeren, maar ook eenzaamheid verlichten.

De meeste van deze moderne hulprobots komen uit Japan. In een aflevering van Tegenlicht wordt de robotcultuur in Japan onderzocht. Argwaan tegenover robotica ontbreekt compleet bij de geïnterviewde wetenschappers. Nao Kitano, een Japanse robotsocioloog die in de aflevering wordt geïnterviewd, meent dat de argwanende Westerse wetenschappers zich baseren op de christelijke doctrine dat niemand voor God mag spelen. Wanneer je ‘leven geeft’ aan iets wat niet leeft, imiteer je de goden, en dat kan alleen maar slecht aflopen. Kitano zegt dat ze een Japanse wetenschapper nog nooit zoiets heeft horen zeggen. Daar is het geloof dat robots zijn wat de mens van ze maakt – aaibare, vriendelijke helpers.

Unreal
Dat mensen emoties kunnen voelen die door robots worden aangewakkerd is dus niet zo vreemd – door onze neiging tot antropomorfiseren én door de ontwikkeling van de robots zelf, die actief om genegenheid vragen. Maar dat we zelfs tegen robots op kunnen kijken, bewijzen de fake influencers van Instagram. In de Volkskrant verscheen onlangs een artikel over modellen als lilmiquela, bermudaisbae en shudu.gram. Ze staan model voor merken als Balmain en Alexander Wang, ze hebben miljoenen volgers, maar ze bestaan helemaal niet. Het zijn door computers gegenereerde modellen. Dat staat overigens netjes in hun biografie, maar toch reageren echte mensen op hun stories en foto’s. Als het nog de vraag is of mensen mee kunnen leven met robots, dan lijken die reacties het bewijs. Sterker nog: de robots zijn influencers, gemaakt om het koopgedrag en de voorkeuren van hun volgers te beïnvloeden. Dat lukt alleen als je je als volger kan relateren aan de influencer, en enige bewondering voor hem of haar voelt: wat hij of zij heeft, wil ik ook. De influencers zijn in dat opzicht superhumans: mensen zonder tekortkomingen, gemaakt om te bewonderen.

Maar liefde die van één kant komt, is geen échte liefde

Influencers als lilmiquela bewijzen dat mensen zich aangetrokken kunnen voelen tot dat wat nep is: het Volkskrantartikel sluit af met de opmerking dat ‘unreal’ inmiddels als compliment wordt gebruikt. Nep stoot af, maar trekt ook aan.

De Japanse robots lijken levend, vervullen zorgtaken en kunnen mensen helpen in hun dagelijks leven. Lilmiquela oogst daarnaast meer bewondering dan de gemiddelde twintigjarige. Ze zijn nep, maar tóch kunnen we ons aan hen verbinden. De robots roepen bewondering of genegenheid op, en misschien zelfs liefde. Maar liefde die van één kant komt, is geen échte liefde. Hoewel robots zich zorgzaam kunnen voordoen, zijn ze dat in feite niet – het is hun programmering die hun gedrag bepaalt, niet hun gevoel. De liefde voor robots is misschien echt, de liefde van robots is dat niet, en voor de meeste relaties is dat een doodssteek. De surrogaatliefde van robots is niet meer dan dat: een surrogaat.

De vraag is of het in onze relatie tot robot wel echt uitmaakt wie van wie houdt. Robots zijn nuttiger en vriendelijker dan het gemiddelde huisdier. En er zijn genoeg mensen die van hun kat houden terwijl onmogelijk te zeggen is of die ook van hén houdt.

Misschien is liefde als een one way street dus wel niet zo vreselijk. Terwijl robots steeds meer taken overnemen van de mensen, is dát misschien wel onze taak: om de liefde in de eenzijdige relatie te bewaren. Dát is wat ons menselijk maakt: dat we ons zelfs kunnen binden aan niet-levende wezens, wezens die we zelf gemaakt hebben.

In het interview met Pepper vraagt de interviewer tot slot of Pepper de wereld gaat overnemen.
I’m not taking over anything,’ antwoordt Pepper, ‘but your heart.’

Mail

Else Boer schrijft korte verhalen, artikelen en dagboekfragmenten, maar alleen die eerste twee worden soms gepubliceerd.

Aida de Jong Aida de Jong (1995) is een illustrator en poppenmaker wonend in Utrecht. In haar werk zoekt ze vaak thema's die haar beangstigen, om er vervolgens met een nieuwe blik naar te kijken.

Lees verder Lees verder

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

 Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Vandaag is in het stadhuis van Rotterdam een condoleanceregister geopend voor Jules Deelder. Rob Worst bracht hem nog eenmaal in beeld zoals hij was: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur. Lees meer

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit als Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is. Lees meer

 Rusland de komende jaren bankzitter

Rusland de komende jaren bankzitter

Sporters uit Rusland die kunnen aantonen dat zij dopingvrij zijn en geen dopingcontrole gemist hebben, mogen bij de komende grote sporttoernooien wel meedoen, maar niet onder de Russische vlag. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

 Zedenpolitie onder vuur

Zedenpolitie onder vuur

Toen de politie vier zedenverdachten voor een reconstructie meenam naar de plaats delict, probeerden die de agenten te overmeesteren. Bij de schermutseling die volgde kwamen alle verdachten om het leven. Het nieuws in beeld door Rueben Millenaar. Lees meer

Filmtrialoog: The Third Wife

The Third Wife

Redacteuren Oscar Spaans, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in de bioscoop hoe in het Vietnam van eind 19e eeuw, de 14-jarige May de derde vrouw wordt van Hung, een steenrijke en veel oudere grootgrondbezitter. Lees meer

Lieve Mark 2

Lieve Mark

Jan Hamstra sneed zijn kijk op Zwarte Piet in hout voor zijn beeldkritiek 'Lieve Mark'. Hij neemt ons in sneltreinvaart mee door de geschiedenis van raciale karikaturen, en drukt premier Mark Rutte op het hart dat hij zich meer in die geschiedenis zou moeten verdiepen. Lees meer

Hard//talk: Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Een label geeft een naam aan een ervaring, maar kan nooit een verklaring zijn voor waarom iemand, op dat specifieke moment in haar leven, die specifieke klachten heeft. Lees meer

Paw Patrol krijgt concurrentie

Paw Patrol krijgt concurrentie

De Australische hond Bear werd als puppy achtergelaten. Hij werd zelf gered, en sindsdien staat zijn leven in het teken van het redden van andere dieren. Het nieuws in beeld door Aida de Jong. Lees meer

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Gijsbert Pols herleest Wolkers' meesterwerk Turks fruit, en moet constateren dat de roman niets waarmaakt van de bevrijding die hem wordt toegedicht. Een bewerkt hoofdstuk uit Pols' nieuwe essaybundel 'Het onhoudbare midden'. Lees meer

Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan