Illustratie: Gemma Pauwels

In het laatste deel zien we hoe er in de Britse hoofdstad té veel mensen, té veel auto’s, té veel uitlaatgassen en dus té veel longkankers zijn." />

Illustratie: Gemma Pauwels

In het laatste deel zien we hoe er in de Britse hoofdstad té veel mensen, té veel auto’s, té veel uitlaatgassen en dus té veel longkankers zijn." />
Asset 14

Londen

Hardhoofd liet de afgelopen weken zien hoe lastig het is uit te leggen wat een stad ‘duurzaam’ maakt of wat ‘duurzame ontwikkeling’ is. Toch heeft het vage en onduidelijke begrip ‘duurzame ontwikkeling’, sinds haar geboorte twintig jaar geleden, een sterk instrumentele invulling gekregen. Van roof top gardening in New York tot afvalberg in Tel Aviv, van recycling als niche in Parijs tot mainstream in Amsterdam: de door ons beschreven projecten zijn allemaal pogingen om verschillende milieuproblemen aan te pakken op lokaal niveau. In het laatste deel van de serie neemt Annabel Londen onder de loep.

30-Apr-2011 11:10:12 Yo Pete, fancy a swim? x Annabel
30-Apr-2011 11:10:13 Yes! Fancy a picknick? x P
30-Apr-2011 11:10:16 Yes! Buying some ham at the Giggly Pig stand as we speak. Better enjoy it, farmer’s market is madly expensive.. A
30-Apr-2011 11:10:18 Are you off your trolly? I’m talking free picknick here. Hunter-gathering in a skip outside Marks and Spencer right this minute. P
30-Apr-2011 11:10:19 You’re a freeganist now?? A’bel
30-Apr-2011 11:10:23 Just a little light shoplifting with the uplifting, slightly smug satisfaction of having made a protest against one of the grosser evils of the modern retail system. P
30-Apr-2011 11:10:24 Whatevs. See you at the fresh water pond up in Hampstead. A
30-Apr-2011 11:10:24 Don’t be a tit. The one with the ducks?
30-Apr-2011 11:10:25 Yeah

Een lang weekend in Londen. Terwijl miljoenen burgers in de file staan (op weg naar de kust) en de roetnevels over de stad trekken, nemen Pete, James en Waseem een duikje in het verswatermeertje, eten de meisjes in hotpants zeewiersalade in het gras, beatboxen de Ghetto Boyz in de schaduw van een ruisende paardekastanje en gooit een punker in bikini een frisbee naar haar teckel. Met een beetje mazzel sjokt er ook nog een kudde herten voorbij. Afgezien van de longkanker is het op hete lentedagen goed vertoeven in Londen. Je kiest een park of bos (van paleistuin-chique tot Peter-Rabbit-idyllisch of achterbuurt-vuig, afhankelijk van je stemming) en daar hang je dan de hele dag tot de Britse regering het smogalarm weer heeft uitgezet. Dat is pas leven.

‘Duurzame ontwikkeling’ gaat in essentie over het behoud van ‘kwaliteit van leven’. Maar wat betekent dat eigenlijk? De Brit vindt het leven bijvoorbeeld al van kwalitatief hoog niveau als ze met hun mates op een vrije maandagmiddag lauw bier mogen drinken en een eekhoorn fijn op hun schoot komt zitten. Is dat nu sustainable? Hardhoofd’s duurzaamheidserie van de afgelopen weken liet onder andere zien hoe lastig het is uit te leggen wat een stad ‘duurzaam’ maakt of wat ‘duurzame ontwikkeling’ is. Hoe groen is de Britse hoofdstad, het multiculturele hart en financieel handelscentrum van Europa dat even veel inwoners telt als de staat Israel en het winkelwalhalla is voor de rijke consument? Een startpunt om de houding van een stad jegens duurzame ontwikkeling te begrijpen, is te kijken naar het grootste probleem. En dan kom je al snel uit bij het kernprobleem van iedere metropool: overschot.

Street art van Bansky in Londen

Overschot betekend simpel gezegd, dat er té veel is. Té veel mensen, té veel auto’s, té veel uitlaatgassen (en dus te veel longkanker, wat op zich het bevolkingsoverschot weer tegengaat, waarmee ik niet wil zeggen dat dit een handige oplossing is – of in ieder geval verre van ideaal) en tenslotte: te veel productie. Noem het ‘overproductie’, noem het ‘onderconsumptie’, in dit deel van de aardbol is er eenvoudigweg te veel. Te veel voor weinig en te weinig voor veel. ‘Denk aan de kinderen in Afrika!’ zei mijn oma altijd als ik mijn bord niet leeg at. Maar onlangs kwam ik eracht dat dat eten helemaal niet naar Afrika ging! Het ging in de prullenbak. Overschot zorgt namelijk voor waste en dat laatste Engelse woord is het kernbegrip van duurzame ontwikkelingprojecten in consumentistische steden als Londen. Waste laat zich niet zomaar vertalen naar het simpele woord ‘afval’. Waste verwijst zowel naar materiaal dat onbruikbaar is (of geworden is), als naar overtolligheid, verkwisting en verwoesting.

Nu is dat iets dat de ‘Londenaar’ steeds meer tegen probeert te gaan. Sterker nog, bewust leven of ‘groen zijn’ is inmiddels van niche uitgegroeid tot trend tot vanzelfsprekendheid. De manier waarop mensen daar invulling aangeven, verschilt wel aanzienlijk en is met name afhankelijk van monetaire middelen.

Refill Groceries, Happy Cow, Wormery

Allereerst heeft de welvarende Londenaar het er allemaal erg druk mee. Neem bijvoorbeeld de Refill Grocery in de betere wijk. In deze bijvulsupermarkten schept de bewuste Brit, met de dikke muffinderrières fier in de lucht, yoghurt uit een grote bak in een zelf meegenomen plastic bakje, waar volgens het label ooit olijven in hebben gezeten. Van waspoeder tot prikwater, alles kan je er bijvullen. Daarnaast is het woord 'plastic tas' volstrekt archaïsch (‘Plestik zekje? You mean ‘canvas’ bag?’), is het vreemd om je afval niet te scheiden en is de farmer’s market met zijn Happy Cow-kraam of Giggly Pig voor velen op zaterdag een vaste prik (geheimtip: de leukste boerenmarkt vind je op een begraafplaats achter een sjofel kerkje tegenover Oval tube station, Lambeth South). De Happy Cow burger wordt uiteraard in recyclebaar papiertje verpakt.

Maar ook in een onvermogend stadsdeel als Hackney kunnen haar inwoners bewust leven. Het stadsdeel subsidieert ‘wormeries’ om haar inwoners te helpen hun bio-afval op een groene manier af te breken. Juist ja, door het door wormen in een vat op te laten eten. En ze lusten alles, die wormen. Zelfs kippenbotten. En als de wormen het afval na een paar dagen verteerd hebben, poepen ze het uit. Een soort geel drabje. Deze vloeibare feces kan je ‘tappen’ (zelfde ervaring als een Heineken tapvat, maar nét anders) en daarmee je planten mesten. Van kip tot worm tot mest tot bloem.

Freeganism & Skip Diving

Freeganism was een tijd lang alleen in alternatieve kringen te vinden, maar inmiddels neemt het aan populariteit toe en groeit het bewustzijn dat veel bruikbaar voedsel wordt weggegooid. Freeganists halen hun eten uit afvalbakken van grote concerns door middel van ‘skip diving’ – ook bekend als dumpster diving (VS). Een freeganist eet geen vlees, behalve als het in de prullenbak gevonden is. (Dit is overigens laatst strafbaar gebleken.) Het is een vorm van anti-consumentisme, waarbij ernaar gestreefd wordt buiten de conventionele economie te leven. Je hoeft je niet per se een freeganist te zijn om toch in afvalbakken te duiken. Skip diven is er in vele soorten en maten. Sommigen nemen het zelfs heel letterlijk en verzinnen manieren om de afvalcontainers als ‘urban space’ een nieuwe invulling te geven. Bijvoorbeeld als urban pingpong tafel, skaters-ramp of zwembad.

Londen is dus, met uitzondering van alle CO2-uitstoot, behoorlijk groen. Alleen helaas niet voor lang, want de nieuwe Britse regering heeft hun departement voor Sustainable Development kort geleden flink bijgesnoeid (toegeven, het ging ook wel bijna té goed). Toch jammer, want juist voor een regering is ‘duurzame ontwikkeling’ zo makkelijk: met je korte termijnbeleid de wereld zo min mogelijk proberen te trashen, op de lange termijn. Met het korten van juist dit departement, ligt de druk meer dan ooit op particuliere initiatieven. En het motto van al die initiatieven lijkt te zijn: zero waste. Dat klinkt allemaal heel mooi, maar boks maar eens tegen het systeem op. Zijn deze anti-consumentisme-projecten niet uiteindelijk gewoon een waste of time? Of in de woorden van Sir Winston Churchill: “However beautiful the strategy, you should occasionally look at the results.” En die resultaten zijn op lokaal niveau veelbelovend. Behalve die longkanker dan. Het leven moet potverdorie wel een beetje zwartgallig blijven.

Illustratie: Gemma Pauwels

Mail

Annabel

Gemma Pauwels is freelance illustrator en woont in Amsterdam.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Tip: Vind je eigen pantser

Vind je eigen pantser

Iris Blaak denkt terug aan de tijd dat ze nog vrij was de wereld over te reizen en kennismaakte met haar privéchauffeur Elliot in Oeganda. Om heel andere redenen schermde hij zich af van de buitenwereld, op zoek naar een pantser dat hem bescherming bood. Een tip om vrijheid en geborgenheid in één te vinden. Lees meer

 Als de sterfbedden op zijn

Als de sterfbedden op zijn

Als het laatste IC-bed bezet is, zullen artsen moeten kiezen wie zorg krijgt en wie niet. Ze gaan naar hun werk met het doodsvonnis van vele patiënten in hun hand. Lees meer

 1

Even niets optimaliseren

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een plantenterrarium te bouwen of virtuoos gitaar te leren spelen. Lees meer

Filmtrialoog: Porselein

Porselein

Thuis zagen onze redacteuren 'Porselein', over een succesvol gezin dat wordt opgeschud wanneer het zevenjarige zoontje Thomas zich vreemd begint te gedragen. Heeft hij misschien een virus te pakken? Lees meer

Kijken naar het verleden en de toekomst

De complexiteit van excuses voor het verleden

Vorige maand maand maakte koning Willem-Alexander excuses voor het optreden van de Nederlanders tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Een goede eerste stap, aldus Vivian Mac Gillavry. Maar hoe komt het dat zo'n excuus kan bijdragen aan een gevoel van erkenning en tegelijkertijd kan kwetsen? Lees meer

Liefde in tijden van corona

Liefde in tijden van corona

Carlijn Cober is single. In tijden van een pandemie krijgt single zijn een nieuwe lading. Ze besluit te rade te gaan bij schrijvers en filosofen: wat betekent het om single te zijn? Bestaat er zoiets als happy single zijn? En is dat dan altijd tijdelijk? Een essay over liefde in tijden van corona. Lees meer

Tip: Waarom ik geen arts ben

Waarom ik geen arts ben

Eva van den Boogaard ergerde zich tot voor kort aan de koelbloedige ‘artsenpraat’ van haar huisgenoot. Nu hij op de corona-afdeling over levens beslist, blijkt dat de mensheid niet zonder kan. Een tip om het rationele doktersbrein te koesteren. Lees meer

Alles vijf sterren: Buitengevoel en bingewatchcoma

Buitengevoel en bingewatchcoma

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een sixpack te kweken of alles volgens een productiviteitsschema te doen. Lees meer

 Echte vrienden kunnen elkaars bloed drinken

Echte vrienden kunnen elkaars bloed drinken

Als een vampiervleermuis je eenmaal mag, deelt ze graag haar maaltijd met je en gaat een levenslange vriendschap aan. Lees meer

Voorpublicatie: 4

Going Up In Smoke

Om de lange en rijke geschiedenis van tabak niet in de rook op te laten gaan, sloegen Hard//hoofd-illustrator Nik Heemskerk en schrijver Milo Cremer Eindhoven vast aan het archiveren. Lees meer

Iets dat me niet langer platlegt

Iets dat me niet langer platlegt

Emma Stomp dicht over de mooiste uren in haar lichaam, dans en een kalm soort verliefdheid. Lees meer

Tip: Vier je halve verjaardag

Vier je halve verjaardag

De geboortedag van Marit Schilling valt té ongelukkig voor een feestje. Er zit maar een ding op: de verjaardagstraditie chirurgisch bewerken. Marit deelt haar vondst graag met alle (corona)verjaardagsslachtoffers, want aan taart en knuffels heeft een mens nooit genoeg. Lees meer

 400.000 Nederlanders stellen zich níet aan

400.000 Nederlanders stellen zich níet aan

Endometriose komt even vaak voor als diabetes en reuma, maar is lang niet zo bekend. De oorzaken? Schaamte en taboe. Lees meer

Alles vijf sterren: 22

Heel wat observatievermogen

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om Frans te leren of de hele Russische bibliotheek van Van Oorschot te lezen. Lees meer

 Draag geen dominosteentje bij

Draag geen dominosteentje bij

Sociale onthouding is eenvoudig te begrijpen en is bewezen effectief. Margriet Osinga draagt haar steentje níet bij aan de verspreiding van het coronavirus. Lees meer

Tip: Herlees een stoffige plankvrucht 1

Herlees een stoffige plankvrucht

Ook voor Rijk Kistemaker ligt quarantaine op de loer. Waar we je vorige week nog enthousiast naar de boekenwinkel stuurden, blijven we nu thuis om een stoffig boek van de plank te plukken. Want voor Rijk opent herlezen evengoed nieuwe werelden. Lees meer

Alles vijf sterren: Zullen we een hut bouwen?

Zullen we een hut bouwen?

Deze boekenweek worden we blij van lievelingsboeken: ze zijn melancholisch, sprookjesachtig en prachtig imperfect. Lees meer

 1

Noren

'Ze dacht aan het pluisje in haar nachtkastje. Een opwelling was het geweest, een plotseling verlangen naar een tastbaar stukje hém; naar een aandenken dat ook later, na afloop, zou beklijven. Het was hoe dan ook eenmalig, sprak ze zichzelf toe.' Lees meer

Tip: Rebelleer in je lokale boekhandel

Rebelleer in je lokale boekhandel

Kiki Bolwijn werkt als boekverkoper en pleit deze boekenweek voor rebellie en verzet in je lokale boekwinkel. Koop er een boek, want een plek waar een veelheid aan verhalen mag bestaan, is in onze tijd nog veel waardevoller dan ooit. Lees meer

Kijkend naar Merkel, kijkend naar mij 1

Kijkend naar Merkel, kijkend naar mij

'Powervrouw' Angela Merkel stuurde Europa door zwaar weer en was een voorbeeld voor talloze vrouwen, maar stemde ook tegen het homohuwelijk. Madeleijn van den Nieuwenhuizen vraagt zich af: is Merkel nou een feministisch rolmodel of niet? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij ons 10-jarig jubileum kunnen verplaatsen en de geboekte artiesten kunnen betalen. Je eerste gesigneerde en genummerde kunstwerk is van Raquel van Haver. Vóór 1 mei hebben we 600 nieuwe kunstverzamelaars nodig.

Meer info