Illustratie: Gemma Pauwels

In het laatste deel zien we hoe er in de Britse hoofdstad té veel mensen, té veel auto’s, té veel uitlaatgassen en dus té veel longkankers zijn." />

Illustratie: Gemma Pauwels

In het laatste deel zien we hoe er in de Britse hoofdstad té veel mensen, té veel auto’s, té veel uitlaatgassen en dus té veel longkankers zijn." />
Asset 14

Londen

Hardhoofd liet de afgelopen weken zien hoe lastig het is uit te leggen wat een stad ‘duurzaam’ maakt of wat ‘duurzame ontwikkeling’ is. Toch heeft het vage en onduidelijke begrip ‘duurzame ontwikkeling’, sinds haar geboorte twintig jaar geleden, een sterk instrumentele invulling gekregen. Van roof top gardening in New York tot afvalberg in Tel Aviv, van recycling als niche in Parijs tot mainstream in Amsterdam: de door ons beschreven projecten zijn allemaal pogingen om verschillende milieuproblemen aan te pakken op lokaal niveau. In het laatste deel van de serie neemt Annabel Londen onder de loep.

30-Apr-2011 11:10:12 Yo Pete, fancy a swim? x Annabel
30-Apr-2011 11:10:13 Yes! Fancy a picknick? x P
30-Apr-2011 11:10:16 Yes! Buying some ham at the Giggly Pig stand as we speak. Better enjoy it, farmer’s market is madly expensive.. A
30-Apr-2011 11:10:18 Are you off your trolly? I’m talking free picknick here. Hunter-gathering in a skip outside Marks and Spencer right this minute. P
30-Apr-2011 11:10:19 You’re a freeganist now?? A’bel
30-Apr-2011 11:10:23 Just a little light shoplifting with the uplifting, slightly smug satisfaction of having made a protest against one of the grosser evils of the modern retail system. P
30-Apr-2011 11:10:24 Whatevs. See you at the fresh water pond up in Hampstead. A
30-Apr-2011 11:10:24 Don’t be a tit. The one with the ducks?
30-Apr-2011 11:10:25 Yeah

Een lang weekend in Londen. Terwijl miljoenen burgers in de file staan (op weg naar de kust) en de roetnevels over de stad trekken, nemen Pete, James en Waseem een duikje in het verswatermeertje, eten de meisjes in hotpants zeewiersalade in het gras, beatboxen de Ghetto Boyz in de schaduw van een ruisende paardekastanje en gooit een punker in bikini een frisbee naar haar teckel. Met een beetje mazzel sjokt er ook nog een kudde herten voorbij. Afgezien van de longkanker is het op hete lentedagen goed vertoeven in Londen. Je kiest een park of bos (van paleistuin-chique tot Peter-Rabbit-idyllisch of achterbuurt-vuig, afhankelijk van je stemming) en daar hang je dan de hele dag tot de Britse regering het smogalarm weer heeft uitgezet. Dat is pas leven.

‘Duurzame ontwikkeling’ gaat in essentie over het behoud van ‘kwaliteit van leven’. Maar wat betekent dat eigenlijk? De Brit vindt het leven bijvoorbeeld al van kwalitatief hoog niveau als ze met hun mates op een vrije maandagmiddag lauw bier mogen drinken en een eekhoorn fijn op hun schoot komt zitten. Is dat nu sustainable? Hardhoofd’s duurzaamheidserie van de afgelopen weken liet onder andere zien hoe lastig het is uit te leggen wat een stad ‘duurzaam’ maakt of wat ‘duurzame ontwikkeling’ is. Hoe groen is de Britse hoofdstad, het multiculturele hart en financieel handelscentrum van Europa dat even veel inwoners telt als de staat Israel en het winkelwalhalla is voor de rijke consument? Een startpunt om de houding van een stad jegens duurzame ontwikkeling te begrijpen, is te kijken naar het grootste probleem. En dan kom je al snel uit bij het kernprobleem van iedere metropool: overschot.

Street art van Bansky in Londen

Overschot betekend simpel gezegd, dat er té veel is. Té veel mensen, té veel auto’s, té veel uitlaatgassen (en dus te veel longkanker, wat op zich het bevolkingsoverschot weer tegengaat, waarmee ik niet wil zeggen dat dit een handige oplossing is – of in ieder geval verre van ideaal) en tenslotte: te veel productie. Noem het ‘overproductie’, noem het ‘onderconsumptie’, in dit deel van de aardbol is er eenvoudigweg te veel. Te veel voor weinig en te weinig voor veel. ‘Denk aan de kinderen in Afrika!’ zei mijn oma altijd als ik mijn bord niet leeg at. Maar onlangs kwam ik eracht dat dat eten helemaal niet naar Afrika ging! Het ging in de prullenbak. Overschot zorgt namelijk voor waste en dat laatste Engelse woord is het kernbegrip van duurzame ontwikkelingprojecten in consumentistische steden als Londen. Waste laat zich niet zomaar vertalen naar het simpele woord ‘afval’. Waste verwijst zowel naar materiaal dat onbruikbaar is (of geworden is), als naar overtolligheid, verkwisting en verwoesting.

Nu is dat iets dat de ‘Londenaar’ steeds meer tegen probeert te gaan. Sterker nog, bewust leven of ‘groen zijn’ is inmiddels van niche uitgegroeid tot trend tot vanzelfsprekendheid. De manier waarop mensen daar invulling aangeven, verschilt wel aanzienlijk en is met name afhankelijk van monetaire middelen.

Refill Groceries, Happy Cow, Wormery

Allereerst heeft de welvarende Londenaar het er allemaal erg druk mee. Neem bijvoorbeeld de Refill Grocery in de betere wijk. In deze bijvulsupermarkten schept de bewuste Brit, met de dikke muffinderrières fier in de lucht, yoghurt uit een grote bak in een zelf meegenomen plastic bakje, waar volgens het label ooit olijven in hebben gezeten. Van waspoeder tot prikwater, alles kan je er bijvullen. Daarnaast is het woord 'plastic tas' volstrekt archaïsch (‘Plestik zekje? You mean ‘canvas’ bag?’), is het vreemd om je afval niet te scheiden en is de farmer’s market met zijn Happy Cow-kraam of Giggly Pig voor velen op zaterdag een vaste prik (geheimtip: de leukste boerenmarkt vind je op een begraafplaats achter een sjofel kerkje tegenover Oval tube station, Lambeth South). De Happy Cow burger wordt uiteraard in recyclebaar papiertje verpakt.

Maar ook in een onvermogend stadsdeel als Hackney kunnen haar inwoners bewust leven. Het stadsdeel subsidieert ‘wormeries’ om haar inwoners te helpen hun bio-afval op een groene manier af te breken. Juist ja, door het door wormen in een vat op te laten eten. En ze lusten alles, die wormen. Zelfs kippenbotten. En als de wormen het afval na een paar dagen verteerd hebben, poepen ze het uit. Een soort geel drabje. Deze vloeibare feces kan je ‘tappen’ (zelfde ervaring als een Heineken tapvat, maar nét anders) en daarmee je planten mesten. Van kip tot worm tot mest tot bloem.

Freeganism & Skip Diving

Freeganism was een tijd lang alleen in alternatieve kringen te vinden, maar inmiddels neemt het aan populariteit toe en groeit het bewustzijn dat veel bruikbaar voedsel wordt weggegooid. Freeganists halen hun eten uit afvalbakken van grote concerns door middel van ‘skip diving’ – ook bekend als dumpster diving (VS). Een freeganist eet geen vlees, behalve als het in de prullenbak gevonden is. (Dit is overigens laatst strafbaar gebleken.) Het is een vorm van anti-consumentisme, waarbij ernaar gestreefd wordt buiten de conventionele economie te leven. Je hoeft je niet per se een freeganist te zijn om toch in afvalbakken te duiken. Skip diven is er in vele soorten en maten. Sommigen nemen het zelfs heel letterlijk en verzinnen manieren om de afvalcontainers als ‘urban space’ een nieuwe invulling te geven. Bijvoorbeeld als urban pingpong tafel, skaters-ramp of zwembad.

Londen is dus, met uitzondering van alle CO2-uitstoot, behoorlijk groen. Alleen helaas niet voor lang, want de nieuwe Britse regering heeft hun departement voor Sustainable Development kort geleden flink bijgesnoeid (toegeven, het ging ook wel bijna té goed). Toch jammer, want juist voor een regering is ‘duurzame ontwikkeling’ zo makkelijk: met je korte termijnbeleid de wereld zo min mogelijk proberen te trashen, op de lange termijn. Met het korten van juist dit departement, ligt de druk meer dan ooit op particuliere initiatieven. En het motto van al die initiatieven lijkt te zijn: zero waste. Dat klinkt allemaal heel mooi, maar boks maar eens tegen het systeem op. Zijn deze anti-consumentisme-projecten niet uiteindelijk gewoon een waste of time? Of in de woorden van Sir Winston Churchill: “However beautiful the strategy, you should occasionally look at the results.” En die resultaten zijn op lokaal niveau veelbelovend. Behalve die longkanker dan. Het leven moet potverdorie wel een beetje zwartgallig blijven.

Illustratie: Gemma Pauwels

Mail

Annabel

Gemma Pauwels is freelance illustrator en woont in Amsterdam.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Op de corona-top waande Rutte zich in zijn eigen sprookje

Op de corona-top geloofde alleen Rutte zijn eigen sprookje

Onder het mom van solidariteit probeerde onze premier destructief neoliberalisme te exporteren. Daarmee schiet hij Nederland alleen maar in de voet. Lees meer

Slentermijmeringen uit Brussel

Slentermijmeringen uit Brussel

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Brussel. Lees meer

Jaap Goudsmit weigerde voor coronagoeroe te spelen

Jaap Goudsmit weigerde voor coronagoeroe te spelen

Jaap Goudsmit manoeuvreerde behendig tussen het wetenschappelijke en het persoonlijke. Helaas was de samenhang in het gesprek lange tijd ver te zoeken, vond Marte Hoogenboom. Lees meer

Een huis vol water

Een huis vol water

'Hoe leg je aan iemand die de wereld al kent uit dat hij zo kwaad niet is?' Een kort verhaal over verdriet en troost. Lees meer

 Flierefluiters op tournee

Flierefluiters op tournee

Waarschijnlijk pikten de vogeltjes het lied op tijdens het overwinteren in nabijheid van hun soortgenoten uit het westen. Maar waarom nou juist déze hit het goed doet? Dat blijft voorlopig waarschijnlijk een raadsel. Lees meer

Meissie

Meissie

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Mel Kikkert. Lees meer

Onder de vraagprijs

Onder de vraagprijs

Vragen als ‘Wat doe jij nu?’ en ‘Waar woon je tegenwoordig?’ bezorgen Eva van den Boogaards vriend M. een rood hoofd en het gevoel te willen verdwijnen. Zij snapt hem maar al te goed. Lees meer

Slentermijmeringen uit Rotterdam

Slentermijmeringen uit Rotterdam

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Rotterdam. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 32

Als alles anders loopt

Deze week worden onze redacteurs blij van poëzie op hun time line, een film met Cate Blanchett en een verassingsalbum. Lees meer

Scheerlijn - Haring

Scheerlijn - Haring

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Liene Schipper. Lees meer

Column: Vervuilde idylle

Vervuilde idylle

Iduna Paalman belt vanuit de camping in Frankrijk met haar oma. Net daarvoor las ze nog in de dichtbundel van de Duitse Monika Rinck. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Slentermijmeringen uit Londen

Slentermijmeringen uit Londen

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Londen. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Tip: zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Wat te doen als je gelooft dat ieder mens bestaansrecht heeft, behalve jij? Op grijze dagen verliest ook Annelies van Wijk zichzelf weleens uit het oog. Een tip om je ondermijnende gedachtes 180 graden te draaien. Lees meer

Een Betonskelet leggen (fragment)

Vertigo

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Ceren Uzuner. Lees meer

Column: Het is tijd

Strijdlied voor een nieuwe tijd

In haar eerste column op Hard//hoofd toont Marthe van Bronkhorst zich meteen onverschrokken: ze heft een strijdlied aan voor de nieuwe wereld. Lees meer

 I Am OK

I Am OK

Gevoelens van somberheid, eenzaamheid, rusteloosheid en verdriet voelt en herkent iedereen, maar sommigen van ons voelen ze dagelijks. Hoe ga je daar als maker mee om? Hoe visualiseer je iets wat vaak niet zichtbaar is aan de buitenkant? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan