Illustratie: Studio M

Het is vijf voor twaalf voor het milieu en het enige dat Israël in de strijd gooit, is een enorme afvalberg. Maar juist in die puinzooi gloort hoop." />

Illustratie: Studio M

Het is vijf voor twaalf voor het milieu en het enige dat Israël in de strijd gooit, is een enorme afvalberg. Maar juist in die puinzooi gloort hoop." />
Asset 14

Tel Aviv

Ecologisch besef is hip, maar inmiddels ontkent zelfs de grootste scepticus niet meer dat het ook broodnodig is om te kunnen blijven leven op een overbevolkte aardkloot met beperkte fossiele brandstoffen. Hoe pakken we dat aan? Hard//hoofd stuurde vijf redacteuren naar vijf steden voor een reportage over duurzaamheid: Parijs, Amsterdam, New York, Tel Aviv en Londen. Deel drie van deze serie beschrijft de problematiek van afvalrecycling in Tel Aviv.

“Die stinkberg bedoel je?” Dat is de reactie die je krijgt als je de gemiddelde Israëli naar de Hiriya vraagt. Maar wat decennia lang de vuilstortplaats was van Tel Aviv en omgeving, is sinds een aantal jaar een baken van ecologische vernieuwing. Een pareltje, een paradijsvogelbloem die zich voedt en bloeit op een grote berg ellende. Typisch voor Israël eigenlijk.

Tegenstellingen

Israël is een land met gigantische tegenstellingen en spanningen. Rijk en arm, religieus en seculier, Oost en West, modern en traditioneel. Die grote tegenstellingen maken de maatschappelijke discussie moeilijk. Immers, als we zoveel van elkaar verschillen, hoe definiëren we dan ons gemeenschappelijk belang? Hoe praat je over modernisering en duurzaamheid met iemand die leeft alsof hij in de 18e eeuw is blijven steken; hoe met iemand die nooit geleerd heeft dat je afval niet op straat moet gooien?

Daarnaast is Israël maar een klein landje, maar half zo groot als Nederland, en meer dan de helft van haar oppervlakte wordt ingenomen door woestijn. De rest, een gebied kleiner dan Groningen, Friesland en Drenthe bij elkaar, wordt bewoond door 90% van de 7,5 miljoen inwoners. Dat zijn relatief veel mensen op een relatief klein stuk land en zo komen we snel bij de kernvraag terecht: hoe kunnen die mensen op een duurzame manier onderdeel uitmaken van hun natuurlijke omgeving, zonder de natuur volledig uit te buiten en hopen onverwerkbaar afval te produceren?

Illustratie: Studio M

De natuur wordt in Israël beleefd als groot goed: in het weekend en met feestdagen trekt iedereen er op uit om te wandelen en van het diverse landschap te genieten. Maar een echt breed bewustzijn met betrekking tot duurzaamheid ontbreekt. De buurman scheidt misschien zijn afval op het balkon, maar in de buurtsuper op de hoek wordt je raar aangekeken als je zegt dat je geen plastic zakje wil. De liefde voor de natuur staat dus op gespannen voet met de mogelijkheden die men heeft om daar op een verantwoordelijke manier mee om te gaan. Bovendien is Israël aanzienlijk armer dan een land als Nederland en een aanhoudende watercrisis maakt alles alleen nog maar erger. Een ecologisch zwaard van Damokles hangt ons boven het hoofd.

Wat men nodig heeft zijn heel veel druppels op een gloeiende plaat. Zo voert de overheid al jaren campagne om waterconsumptie te verminderen. En alhoewel het waterpeil van het Kinneret-meer, de belangrijkste zoetwaterbron, zich al jaren meters onder de rode lijn bevindt, helpt dat wel. Een ander typisch voorbeeld van duurzaamheidsbeleid zijn de grote gele kooien op straat voor het recyclen van plastic flessen. Juist omdat ze zo’n standaard onderdeel uitmaken van het straatbeeld, wijzen ze de voorbijganger ook op de noodzaak om te recyclen. Maar voor echte verandering moet je slimmer zijn.

Zonnepanelen

Als er iets is waar Israël een overvloed aan heeft, dan is het wel zonlicht. Al in de jaren ’50 begreep men dat de zon een potentiële oplossing bood voor het dreigende energietekort en dus werd er geëxperimenteerd met allerhande manieren om de zon zo efficiënt mogelijk te exploiteren. Een Israëlische ingenieur ontwikkelde simpele panelen, die door de warmte van de zon water verwarmen en zo de elektrische boiler werk uit handen neemt. In 1980 (na de energiecrisis, die in Nederland tot de autovrije zondag leidde) werd een wet aangenomen die stelt dat op elk nieuw huis dergelijke zonnepanelen geïnstalleerd moeten worden, waardoor nu meer dan 90% van alle huishoudens door deze simpele technologie worden voorzien van warm water. Als je over de daken van een willekeurige stad of dorp heen kijkt, ziet het er soms wat knullig uit, maar het maakt Israël wel de grootste per capita gebruiker van zonne-energie.

Wereldleider in gebruik van zonne-energie klinkt natuurlijk heel indrukwekkend, maar in feite neemt die energie van de zon nauwelijks meer dan 4% van het totale energieverbruik in. Het is dus lang niet genoeg en daarmee blijft Israëls ecologische status vergelijkbaar met die van een fermenterend hoopje afval. Maar ja, zoals iedereen weet (en niemand echt begrijpt), blijkt pure ellende maar al te vaak een vruchtbare voedingsbodem voor creatieve en vernieuwende ideeën. Het is juist hier in Tel Aviv dat men deze bizarre natuurwet in actie kan zien.

Ontkennen én oplossen

Israëli’s hebben het vaak over ‘de staat Tel Aviv’. Tel Aviv is een bubble, een losgekoppeld stukje Israël dat zich het liefst zo min mogelijk aantrekt van de uitzichtloze ellende die zich als een klam deken op een hete zomernacht over de rest van het land heeft uitgestrekt. In Tel Aviv bruist het leven door, alsof er geen raketten vallen of bommen ontploffen, en de bezetting nooit bestaan heeft. Maar tegelijkertijd is Tel Aviv ook de plek waar men onvermoeibaar doorgaat met experimenteren, met het zoeken naar creatieve oplossingen voor complexe problemen. Juist daarom is de Hiriya (zeg Chiríja) zo typisch voor de stad, en zelfs voor Israël.

Ten zuidoosten van Tel Aviv, langs de snelweg, ligt een berg. Een berg van 60 meter hoog en een oppervlakte van bijna 500.000 vierkante meter. Over een aantal jaar is het de locatie van een prachtig openbaar park, waar jonge ouders hun kinderwagen voor zich uit duwen en hun hond achter een afgeknaagde tennisbal aan laten rennen. Maar zelfs dat gelukzalige toekomstbeeld zal niet ongedaan maken dat de berg helemaal geen berg is, maar een vuilnisbelt.

De Hiriya was de vuilstortplaats van een groot deel van de agglomeratie Tel Aviv, een stedelijk gebied met 3,5 miljoen inwoners. Totdat men in 1998 realiseerde dat de 3000 ton afval die daar per dag gestort werd tot ernstige vervuiling van het grondwater en het milieu in het algemeen leidde, en de site na 50 jaar gesloten werd. In de afgelopen jaren is de Hiriya echter de locatie geworden van een gigantische afvalverwerkingscentrale en de focus van ambities om vernieuwende en duurzame manieren van afvalverwerking te ontwikkelen.

Voorbeeld

Door een nieuw ontwikkelde methode van afvalscheiding is de centrale in staat direct een deel van het afval te recyclen of gericht door te sturen naar gespecialiseerde recyclingcentrales. Zo wordt bouwafval verwerkt tot zand en gravel dat gebruikt wordt bij onder andere de aanleg van wegen en wordt organisch afval gebruikt om biobrandstof te produceren. Het meest indrukwekkende zijn misschien wel de zeventig gasputten die over de berg verspreid zijn: het gas dat in die putten verzameld wordt, voorziet de gehele centrale van energie, en wat overblijft wordt verkocht aan het elektriciteitsnetwerk.

Inmiddels wordt de Hiriya bezocht door schoolklassen en met bedrijfsuitjes, en leren mensen hoe je toch nuttig gebruik kunt maken van spullen die anders in de afvalbak zouden belanden. Of zo’n huis-tuin-en-keukenaanpak nou echt altijd nuttig is weet ik niet, maar goed, de bezoekers worden op een creatieve manier geconfronteerd met consumptie en afvalproductie en dat geeft stof tot nadenken. Wat dat betreft is de potentiële publieke functie van de Hiriya en alles waar het voor staat niet te onderschatten. Het is een lichtend voorbeeld van duurzaamheid en dat soort voorbeelden heeft men hier broodnodig, want het lijkt soms wel dat hoe hoger de urgentie, hoe moeizamer het gaat.

Het is vijf voor twaalf in Israël. Een verandering van de mentaliteit en concrete oplossingen voor grote ecologische problemen zijn vereist. Maar om heel eerlijk te zijn: het is al een tijdje vijf voor twaalf en een gebrek aan duurzaamheid is niet het enige probleem dat de vorming van een gezonde samenleving in Israël op de lange termijn bedreigt. Of zelfs maar op de korte termijn. En dat begrijpen ze in Tel Aviv ook.

Daarom zoekt men naar creatieve oplossingen. Oplossingen die de potentie hebben om een reactie te ontketenen, om het vereiste zetje te geven dat de mentaliteit kan doen veranderen. De Hiriya is zo’n potentiële oplossing. Het is een bloem op een berg ellende. Een bloem wiens wortels op een dag zo groot zullen zijn, dat ze de berg van binnenuit kapot kunnen maken.

Mail

Elon Heymans

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Column: Weten of je ooit moeder wil worden

Weten of je ooit moeder wil worden

Eva wordt geconfronteerd met de beruchte wel-of-geen-kinderen-vraag en zet de voor- en nadelen tegenover elkaar. Lees meer

Vrees de cocon niet: ze is nog warm

Vrees de cocon niet

Nu de feestjes voorzichtig weer op gang komen, beseft Rijk Kistemaker hoeveel hij níet heeft gemist. Gestrand tussen veganistische sneakers en gesprekken over Jeff Bezos verzint hij voor zichzelf een stiller leven. Een tip over verlangen naar lauwe thee en warme cocons. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 51

Wees jezelf, ook achter glittercoulissen

Deze week worden onze redacteurs blij van authenticiteit, een nieuw boek van een favoriete schrijver en glitter. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen 5

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen

Hoe schrijf je over iets wat niet meer tastbaar is? Miray van der Bend schreef een collagegedicht over vakanties van vroeger in Turkije. Over de geur van het vliegveld, de granaatappels in de tuin van haar oma, de rimpels op haar gezicht. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Gebroken Kaars van Sanne Balen over yoga, liefde en leed

Gebroken Kaars

De hoofdpersoon schrikt ondersteboven wakker. Hoe geef je jezelf een houding als je wereld op zijn kop staat? De titel van dit kortverhaal van Sanne van Balen over yoga, liefde en leed is tevens de aanbevolen leeshouding. Leg je kamer eens langs je benen omhoog, en begin. Lees meer

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren! 1

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren!

Hard//hoofd is op zoek naar scherpzinnige eindredacteuren (fictie/non-fictie) die ons tijdschrift structureel willen komen versterken. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Blik of een Lappendeken 3

Blik of een lappendeken

Een fragment uit het afstudeerwerk van Dino de Haas, een sciencefictionstrip over de alledaagse horror van productiviteit, over queer relaties en queer geluk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Steek die maar in je zak!

Steek die maar in je zak!

Deze week worden onze redacteurs blij van enthousiaste opstekers (op gepast volume), kunst in je broekzak en een wisselaccount op Twitter. Lees meer

De maakbare mens

De maakbare mens

Zijn mensen net als machines? Het bezoek van een monteur laat Marthe van Bronkhorst nadenken over haar eigen bedrading. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

In de gedichten van Nora van Arkel spoelen herinneringen aan en wordt er lego in de sloot gegooid. 'Alsof een eindeloze hoeveelheid tijd zich voor me uitstrekte / loom achterover ging liggen totdat het hele /landschap tijd was geworden'. Lees meer

(Geen onderwerp)

(geen onderwerp)

Vijf huisgenoten proberen via e-mails in contact te blijven over hun huis dat steeds viezer wordt. Lees meer

Column: Tot op het bot

Tot op het bot

Een oude brief van een vriendin voert Eva terug naar een periode waarin het wat minder lekker met haar ging. Lees meer

Nieuws in beeld: 16

Als de kwakzalver per ongeluk gelijk heeft

Het vinden van nieuwe toepassingen voor bestaande medicijnen is een serieus nieuw onderzoeksveld geworden. Lees meer

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Kwam Hans Klok een mooie show geven, of kregen we hem echt te kennen? Lees meer