Illustratie: Studio M

Het is vijf voor twaalf voor het milieu en het enige dat Israël in de strijd gooit, is een enorme afvalberg. Maar juist in die puinzooi gloort hoop." />

Illustratie: Studio M

Het is vijf voor twaalf voor het milieu en het enige dat Israël in de strijd gooit, is een enorme afvalberg. Maar juist in die puinzooi gloort hoop." />
Asset 14

Tel Aviv

Ecologisch besef is hip, maar inmiddels ontkent zelfs de grootste scepticus niet meer dat het ook broodnodig is om te kunnen blijven leven op een overbevolkte aardkloot met beperkte fossiele brandstoffen. Hoe pakken we dat aan? Hard//hoofd stuurde vijf redacteuren naar vijf steden voor een reportage over duurzaamheid: Parijs, Amsterdam, New York, Tel Aviv en Londen. Deel drie van deze serie beschrijft de problematiek van afvalrecycling in Tel Aviv.

“Die stinkberg bedoel je?” Dat is de reactie die je krijgt als je de gemiddelde Israëli naar de Hiriya vraagt. Maar wat decennia lang de vuilstortplaats was van Tel Aviv en omgeving, is sinds een aantal jaar een baken van ecologische vernieuwing. Een pareltje, een paradijsvogelbloem die zich voedt en bloeit op een grote berg ellende. Typisch voor Israël eigenlijk.

Tegenstellingen

Israël is een land met gigantische tegenstellingen en spanningen. Rijk en arm, religieus en seculier, Oost en West, modern en traditioneel. Die grote tegenstellingen maken de maatschappelijke discussie moeilijk. Immers, als we zoveel van elkaar verschillen, hoe definiëren we dan ons gemeenschappelijk belang? Hoe praat je over modernisering en duurzaamheid met iemand die leeft alsof hij in de 18e eeuw is blijven steken; hoe met iemand die nooit geleerd heeft dat je afval niet op straat moet gooien?

Daarnaast is Israël maar een klein landje, maar half zo groot als Nederland, en meer dan de helft van haar oppervlakte wordt ingenomen door woestijn. De rest, een gebied kleiner dan Groningen, Friesland en Drenthe bij elkaar, wordt bewoond door 90% van de 7,5 miljoen inwoners. Dat zijn relatief veel mensen op een relatief klein stuk land en zo komen we snel bij de kernvraag terecht: hoe kunnen die mensen op een duurzame manier onderdeel uitmaken van hun natuurlijke omgeving, zonder de natuur volledig uit te buiten en hopen onverwerkbaar afval te produceren?

Illustratie: Studio M

De natuur wordt in Israël beleefd als groot goed: in het weekend en met feestdagen trekt iedereen er op uit om te wandelen en van het diverse landschap te genieten. Maar een echt breed bewustzijn met betrekking tot duurzaamheid ontbreekt. De buurman scheidt misschien zijn afval op het balkon, maar in de buurtsuper op de hoek wordt je raar aangekeken als je zegt dat je geen plastic zakje wil. De liefde voor de natuur staat dus op gespannen voet met de mogelijkheden die men heeft om daar op een verantwoordelijke manier mee om te gaan. Bovendien is Israël aanzienlijk armer dan een land als Nederland en een aanhoudende watercrisis maakt alles alleen nog maar erger. Een ecologisch zwaard van Damokles hangt ons boven het hoofd.

Wat men nodig heeft zijn heel veel druppels op een gloeiende plaat. Zo voert de overheid al jaren campagne om waterconsumptie te verminderen. En alhoewel het waterpeil van het Kinneret-meer, de belangrijkste zoetwaterbron, zich al jaren meters onder de rode lijn bevindt, helpt dat wel. Een ander typisch voorbeeld van duurzaamheidsbeleid zijn de grote gele kooien op straat voor het recyclen van plastic flessen. Juist omdat ze zo’n standaard onderdeel uitmaken van het straatbeeld, wijzen ze de voorbijganger ook op de noodzaak om te recyclen. Maar voor echte verandering moet je slimmer zijn.

Zonnepanelen

Als er iets is waar Israël een overvloed aan heeft, dan is het wel zonlicht. Al in de jaren ’50 begreep men dat de zon een potentiële oplossing bood voor het dreigende energietekort en dus werd er geëxperimenteerd met allerhande manieren om de zon zo efficiënt mogelijk te exploiteren. Een Israëlische ingenieur ontwikkelde simpele panelen, die door de warmte van de zon water verwarmen en zo de elektrische boiler werk uit handen neemt. In 1980 (na de energiecrisis, die in Nederland tot de autovrije zondag leidde) werd een wet aangenomen die stelt dat op elk nieuw huis dergelijke zonnepanelen geïnstalleerd moeten worden, waardoor nu meer dan 90% van alle huishoudens door deze simpele technologie worden voorzien van warm water. Als je over de daken van een willekeurige stad of dorp heen kijkt, ziet het er soms wat knullig uit, maar het maakt Israël wel de grootste per capita gebruiker van zonne-energie.

Wereldleider in gebruik van zonne-energie klinkt natuurlijk heel indrukwekkend, maar in feite neemt die energie van de zon nauwelijks meer dan 4% van het totale energieverbruik in. Het is dus lang niet genoeg en daarmee blijft Israëls ecologische status vergelijkbaar met die van een fermenterend hoopje afval. Maar ja, zoals iedereen weet (en niemand echt begrijpt), blijkt pure ellende maar al te vaak een vruchtbare voedingsbodem voor creatieve en vernieuwende ideeën. Het is juist hier in Tel Aviv dat men deze bizarre natuurwet in actie kan zien.

Ontkennen én oplossen

Israëli’s hebben het vaak over ‘de staat Tel Aviv’. Tel Aviv is een bubble, een losgekoppeld stukje Israël dat zich het liefst zo min mogelijk aantrekt van de uitzichtloze ellende die zich als een klam deken op een hete zomernacht over de rest van het land heeft uitgestrekt. In Tel Aviv bruist het leven door, alsof er geen raketten vallen of bommen ontploffen, en de bezetting nooit bestaan heeft. Maar tegelijkertijd is Tel Aviv ook de plek waar men onvermoeibaar doorgaat met experimenteren, met het zoeken naar creatieve oplossingen voor complexe problemen. Juist daarom is de Hiriya (zeg Chiríja) zo typisch voor de stad, en zelfs voor Israël.

Ten zuidoosten van Tel Aviv, langs de snelweg, ligt een berg. Een berg van 60 meter hoog en een oppervlakte van bijna 500.000 vierkante meter. Over een aantal jaar is het de locatie van een prachtig openbaar park, waar jonge ouders hun kinderwagen voor zich uit duwen en hun hond achter een afgeknaagde tennisbal aan laten rennen. Maar zelfs dat gelukzalige toekomstbeeld zal niet ongedaan maken dat de berg helemaal geen berg is, maar een vuilnisbelt.

De Hiriya was de vuilstortplaats van een groot deel van de agglomeratie Tel Aviv, een stedelijk gebied met 3,5 miljoen inwoners. Totdat men in 1998 realiseerde dat de 3000 ton afval die daar per dag gestort werd tot ernstige vervuiling van het grondwater en het milieu in het algemeen leidde, en de site na 50 jaar gesloten werd. In de afgelopen jaren is de Hiriya echter de locatie geworden van een gigantische afvalverwerkingscentrale en de focus van ambities om vernieuwende en duurzame manieren van afvalverwerking te ontwikkelen.

Voorbeeld

Door een nieuw ontwikkelde methode van afvalscheiding is de centrale in staat direct een deel van het afval te recyclen of gericht door te sturen naar gespecialiseerde recyclingcentrales. Zo wordt bouwafval verwerkt tot zand en gravel dat gebruikt wordt bij onder andere de aanleg van wegen en wordt organisch afval gebruikt om biobrandstof te produceren. Het meest indrukwekkende zijn misschien wel de zeventig gasputten die over de berg verspreid zijn: het gas dat in die putten verzameld wordt, voorziet de gehele centrale van energie, en wat overblijft wordt verkocht aan het elektriciteitsnetwerk.

Inmiddels wordt de Hiriya bezocht door schoolklassen en met bedrijfsuitjes, en leren mensen hoe je toch nuttig gebruik kunt maken van spullen die anders in de afvalbak zouden belanden. Of zo’n huis-tuin-en-keukenaanpak nou echt altijd nuttig is weet ik niet, maar goed, de bezoekers worden op een creatieve manier geconfronteerd met consumptie en afvalproductie en dat geeft stof tot nadenken. Wat dat betreft is de potentiële publieke functie van de Hiriya en alles waar het voor staat niet te onderschatten. Het is een lichtend voorbeeld van duurzaamheid en dat soort voorbeelden heeft men hier broodnodig, want het lijkt soms wel dat hoe hoger de urgentie, hoe moeizamer het gaat.

Het is vijf voor twaalf in Israël. Een verandering van de mentaliteit en concrete oplossingen voor grote ecologische problemen zijn vereist. Maar om heel eerlijk te zijn: het is al een tijdje vijf voor twaalf en een gebrek aan duurzaamheid is niet het enige probleem dat de vorming van een gezonde samenleving in Israël op de lange termijn bedreigt. Of zelfs maar op de korte termijn. En dat begrijpen ze in Tel Aviv ook.

Daarom zoekt men naar creatieve oplossingen. Oplossingen die de potentie hebben om een reactie te ontketenen, om het vereiste zetje te geven dat de mentaliteit kan doen veranderen. De Hiriya is zo’n potentiële oplossing. Het is een bloem op een berg ellende. Een bloem wiens wortels op een dag zo groot zullen zijn, dat ze de berg van binnenuit kapot kunnen maken.

Mail

Elon Heymans

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Afgelopen woensdag opende het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Onze chef kunst Jorne Vriens zag hoe kunstenaar Renzo Martens in huilen uitbarstte toen hij sprak over zijn samenwerking met zijn Congolese medekunstenaars. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer