Asset 14

Stadsdichter Ricardo

Deze week verscheen de vijfde editie van de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, oftewel 'de DSM'. Vandaag op hard//hoofd drie artikelen naar aanleiding van de wedergeboorte van deze altijd omstreden bijbel van de psychiatrie. Ricardo Frederiks is jeugdstadsdichter van Heerlen. Paula zocht hem op in Limburg om een audioportret te maken. De interviewmarathon, langs vrienden en familie, moet op donderdag, zegt Ricardo, "want dan mag ik naar mijn plekje."

ICT’er en dichter, alfa en bèta in één zou je kunnen zeggen. Ricardo Frederiks (18) is de eerste jeugdstadsdichter van Heerlen. Ik reis met mijn microfoon af naar Zuid-Limburg, om Ricardo een dag te volgen. Zo probeer ik erachter te komen waarom hij dicht en sinds wanneer. Zijn ouders herinneren zich dat hij op vakantie met pen en papier over de bergtoppen uitkeek. Een vriend vertelt me dat Ricardo meedeed aan een dichtwedstrijd op school. Zelf koppelt hij het begin van zijn dichterscarrière aan de roman waar hij sinds zijn vijftiende mee bezig is.

Ricardo is niet iemand die je snel in de kroeg zal tegenkomen, maar op de dag dat Ricardo vierde dat hij jeugdstadsdichter werd, stond hij op een cafépodium. Als beginner; trots, vol overtuiging. In een stevig, kalm staccato droeg hij zijn verzen voor aan de Limburgse toehoorders. Eigen stijl? Zenuwen? Na zijn optreden hield hij zich afzijdig. Hij leunde een beetje tegen de bruine cafémuren en keek van een afstandje naar het publiek.

Ricardo is niet dromerig, maar scherp, observerend. Alsof hij ieder willekeurig moment het kortgeslepen gele potlood achter zijn rechteroor kan wegpakken om heftig het volgende gedicht neer te pennen. En dat doet hij bij tijd en wijlen dan ook. Ricardo legt na zijn voordracht geen contact met de omgeving, maar lijkt het ook niet erg te vinden.
Het intrigeerde mij, de manier waarop Ricardo daar alleen stond en de hele avond geamuseerd leek. Wat zou er door hem heen gaan? Via sociale media zijn we vrienden geworden; van ‘tussen haakjes’ naar echte. Zijn gedichten leken al gauw autobiografisch, vol emotionele waarde. Maar daarbuiten uitte Ricardo zich helemaal niet zo sterk. Een vriendin wist me in één woord te vertellen waarom: ‘Asperger’.

Zelf hou ik er niet zo van, een mens, zijn persoonlijkheid én gedrag, reduceren tot een psychische gesteldheid of aandoening. Ik dacht: ach, dat kan toch ook gewoon een introverte, verlegen jongen zijn?. Toch schijnt het van alles te verklaren, dat woord. Een woord - een diagnose, die in DSM-5 niet langer bestaat. Alle autistische stoornissen zijn met de komst van het nieuwe psychologenhandboek nu één algemene, gezamenlijke diagnose en smelten samen tot ‘het autismespectrum’. Hierdoor worden afwijkingen die in de DSM IV nog bekend stonden als PDD NOS, Rett en Asperger over één kam geschoren als ‘autisme; punt.’.

Wat maakt Ricardo nou eigenlijk ‘hem’, zowel als mens als dichter, en in hoeverre is Asperger daarbij bepalend? Ricardo één dag van zijn leven volgen, de observator observeren, afgewisseld met interviews. Samen organiseerden we een heuse interviewmarathon. Volgens Ricardo moest het een donderdag zijn; “want dan mag ik naar mijn plekje”.

Ricardo’s ‘plekje’ is een kleine cirkelvormige koepel in een filmzaal op de bovenste verdieping van het Glaspaleis in Heerlen. Hier kan hij zich afsluiten van de buitenwereld door middel van een gordijn, en door de horizonbrede ramen over de stad uitkijken. “Normaal gesproken zit ik hier te schrijven. Of ik staar een beetje naar buiten terwijl de mensen rustig voorbij lopen.”

Observeren is wat Ricardo het liefst en volgens sommigen het beste doet. “Ik loop vaak door de stad. Dan ga ik gewoon even tegen een boom of paal staan. Kijken, naar mensen. Dan kan er zomaar een gedicht naar boven komen.” Zo doet hij dat ook woensdagavond, als we de plannen voor de donderdag doornemen.

Ricardo is klaar met werken en vraagt me wat ik doe. Als ik vertel dat ik de stad in ga, vraagt hij of ik zin heb om iets te gaan drinken met hem. We pakken een terrasje aan het grote uitgaansplein. Ricardo kiest het tafeltje uit. Aan de rand van de weg - zo ver mogelijk van de ingang, andere mensen en warmtelampen verwijderd, - ploffen we neer. Twee cola.

“Dit is best bevreemdend. Ik ben niet zo’n uitgaanstype. Ik drink niet, rook niet, gebruik geen drugs. Daar zie ik de toegevoegde waarde gewoon niet van in. Als iemand van school me nu zou zien, zou die waarschijnlijk heel raar opkijken”, zegt Ricardo. Het wordt donker, en daarmee drukker op het terras. Het net nog rustige plekje wordt overschreeuwd door Heerlense terrasgangers.

Hoe drukker het wordt, hoe meer Ricardo lijkt af te dwalen. “Huh?”, reageert hij, terwijl ik hem vraag of hij nog iets wil drinken. Soms duurt het een halve minuut voor hij in de gaten heeft dat ik iets zeg. Ik vraag herhaaldelijk om zijn aandacht, kijk hem in de ogen. “Gaat het? Als het teveel wordt, moet je het zeggen hè.”
“Normaal gesproken lig ik nu al op bed”, vertelt Ricardo. “Niet dat ik dan slaap hoor. Gewoon. Serie kijken, beetje computeren.” Als ik hem weer iets vraag, moet ik het weer een paar keer herhalen. “Moe”, verklaart hij. Ricardo vertelt over het gedicht dat hij eerder die avond heeft geschreven en hij laat het me lezen. “Dit had ik best snel af. Het is wel typisch, ik kan een gedicht schrijven binnen een paar minuten. Als je wil, mag je me uitdagen. Geef me maar een onderwerp!” Terwijl ik opsta en me excuseer om naar het toilet te gaan zeg ik ‘boom’. Na enig tegenstribbelen en twijfelen ("Hoezo boom?") accepteert hij de uitdaging en pakt hij een bierviltje terwijl hij in zijn andere hand zijn oorpotlood vasthoudt:

stel dat een boom
elke voorbijganger zou herkennen.
zal hij ooit wennen,
aan stellen,
die nu niet meer bij elkaar zijn.

We nemen het plan voor de volgende dag door. Ricardo heeft sinds kort zijn rijbewijs en mag de rode Fiat ‘Ching Cheng’ (cinquecento) van zijn moeder gebruiken. Een roadtrip wordt het, van en naar de mensen die het dichtst bij hem staan.

Grootouders, ouders, helpers en muzes. Ook een vriend, misschien. We gaan er allemaal langs, van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat. Ik stel ze allemaal dezelfde vraag. Wie is Ricardo?

Mail

Paula Lina ('89) is een freelance journalist en muzikant. In taal en geluid drukt zij zich uit.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Inkijkjes

Inkijkjes

Deze week worden onze redacteurs blij van een documentaire over Egypte, een succesvolle Zoomvoorstelling en een geheime tuin. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Ongehinderd door waarheid

Ongehinderd door waarheid

Deze week werden onze redacteurs blij van alternatieve werkelijkheden. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Kinken in een ruggengraat

Kinken in een ruggengraat

''We liggen samen in bed en ik vraag je om een herhaling van de tijd.
‘Herhaling bestaat niet,’ zeg je, ‘alleen verandering.’''
Een kort verhaal van Welmoed Jonas over hoe nachtvlinders elkaar kunnen vinden in het donker en het wachten op een nieuwe huid. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Het Hoofd//stuk: Een ongepland moederboek

Een ongepland moederboek

Helena Hoogenkamp vertelt over hoe haar debuutroman helemaal geen verhaal over moeders moest worden, maar over liefde. Uiteindelijk schreef ze óók over moeders, maar vooral over een verlangen dat zo groot is dat niet uitgesproken kan worden. Maar wat laat je weg en wat vertel je juist wel als je wil vertellen over het onzegbare? Lees meer

Vervolgzomer

Vervolgzomer

In de rubriek Luister Even vragen we Hard//hoofd-makers om een kort stukje audio te maken over de toekomst, wanneer er weer feest kan zijn, of reizen, of drukte. Het is een proeftuin voor het maken van audio, maar ook voor onze werkelijkheid. De eerste aflevering is van Annelies van Wijk. Lees meer

Tip van Else Boer Wees een meeloper

Wees een meeloper

Soms is een meeloper zijn gewoon een heel goed plan. Schrijver Else Boer legt uit waarom aan de hand van haar nieuwste niet-originele hobby: schaken. Lees meer

Nieuws in beeld: Zij speelt met kanker (en wint)

Zij speelt met kanker (en wint)

Na de dood van een goede vriend en mentor, besloot een Tsjechische speltheoreticus haar kennis in te zetten in de strijd tegen kanker. Lees meer

Joost Oomen wil de maan bezielen 3

Joost Oomen wil de maan bezielen

Onlangs verscheen Het Perenlied, de eerste roman van Joost Oomen. Roos Wolthers ging met hem in gesprek over vrolijkheid en twinkelende schuimspanen. Lees meer

Tijdens de avondklok

Tijdens de avondklok

Deze week geven onze redacteurs een inkijkje in wat zij doen als je na 21.00 uur niet meer op straat mag komen. Lees meer

Maken worsten echt de man?

Maken worsten echt de man?

De mannelijkste manier om direct bij te dragen aan een duurzame planeet is het vermijden van dierlijke producten. Maar voornamelijk mannen vinden de overstap naar een veganistisch dieet lastig. 'Echte' mannen eten immers vlees, toch? Tijd om met die genderverwachtingen te spelen, vindt Esther Lamberigts. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers