Asset 14

Dokter Deen en andere Ammehoela-televisie

Seniorenserie Dokter Deen trok op Omroep Max een publiek van meer dan 2 miljoen kijkers. Hoewel Daan Windhorst liever hippe series over hippe twintigers kijkt, stopte hij ter oefening van de empathie een Dokter Deen-DVD in de speler. En verbaasde zich: waarom spiegelt men vijftigplussers voor dat het leven logisch en simpel is?

In de tweede aflevering van Dokter Deen staat een paard in de manege op het punt van bevallen. En de dierenarts van Vlieland is naar een congres!

Dus belt Dokter Deen, ernstig gespeeld door Monique van de Ven, een bevriende veearts, vraagt wat er moet gebeuren en stroopt zelf haar mouwen op. Ze is hier niet voor gekwalificeerd – en in het hotel wacht iemand die geëuthanaseerd wil worden – maar ze is de enige op het eiland die dit kan. Dokter Deen zakt door haar knieën en begint het bevallende paard te helpen.

De eigenaresse van de manege staat samen met de jongste dochter – de paardendochter – van Dokter Deen toe te kijken. Dan gebeurt er iets vreemds: vanuit het niets komt er een glimlachende man naast de manegehoudster en de dochter staan. We kennen hem niet. Hij zegt niets. Hij staat daar te glimlachen. Armen over elkaar.

Als Dokter Deen moeite heeft met de paardenbevalling, loopt de glimlachende man opeens het shot in. Zonder iets te zeggen neemt hij het werk van haar over en begeleidt de bevalling. Als het paard eenmaal bevallen is, loopt hij het shot weer uit.

Om nooit meer gezien te worden.

Wat is er gebeurd? Is het de geest van de veearts? Heeft Dokter Deen een imaginaire collega verbeeld? Is het een engel?

Leedvermaak

Dokter Deen kreeg lacherige recensies. Net aangespoelde planken zijn kurkdroog. In de openingsaflevering ‘De Storm’ is het in de helft van de shots windstil, in de andere helft waait het flink, maar is het wel opeens zonnig. En om één of andere reden hebben alle mannelijke personages het kapsel en de haarkleur van Edwin de Vries.

Eigenlijk is het een beetje flauw om zo lacherig te doen over Dokter Deen. Ik ontkom er zelf ook niet aan, maar een artistiek product dien je niet te analyseren of beoordelen op basis van productionele lulligheden. Hier hebben schrijvers, acteurs en regisseurs maanden lang voor op een eiland gezeten. Hier hebben ze hun ziel in gestopt. En ik zeur over droge planken?

Beeld: Agnes Loonstra

Deels is dat natuurlijk leedvermaak. Een gemakkelijk superioriteitsgevoel voortkomend uit het inzicht dat anderen iets fout doen en dat ik weet wat. Maar deels roept de serie het over zichzelf af.

De showrunner van Dokter Deen, Edwin de Vries, heeft voor de serie een zuinige vertelwijze uitgekozen. Elke zin die uitgesproken wordt, vertelt direct iets over het plot. Personages liegen niet en hebben een enorm zelfreflecterend vermogen, waardoor ze elkaar altijd precies kunnen vertellen wat er met ze aan de hand is. Als Klaar, de vrouw van een alcoholistische eilander, beslist dat ze haar man niet meer in huis neemt, dan gaat dat zo:

Klaar: “Hij komt het huis niet meer in.”

Dokter Deen kijkt even naar de paardenkar (!) waar de man op ligt.

Dokter Deen: “Zo kun je hem toch niet laten liggen?”

Klaar: “Waarom niet? Ik ga mijn rug niet meer kapot tillen aan die man.”

Dokter Deen: “Klaar, het komt niet alleen door de drank. Hij is ziek.”

Klaar: “Ammehoela met die zogenaamde depressies.”

Complexiteit

De personages in Dokter Deen mogen nooit geloofwaardige personages worden. Er wordt ze een zekere menselijkheid ontnomen. Klaar heeft geen sympathie voor haar man. Ze schaamt zich niet tegenover de huisarts over haar standpunt. Ze heeft geen emoties die haar leven bemoeilijken, ze is de verpersoonlijking van één ding, één gevoel: ‘ammehoela’. En de huisarts kent ook geen subtielere manier om haar duidelijk te maken dat depressies erg zijn dan dit gewoon te zeggen. Er is niets te ontdekken aan de personages: vanaf moment één is duidelijk waar ze voor staan.

Het maakt dat de serie nergens poëtisch wordt, nergens boven het plot uitstijgt. Poëzie is iets niet begrijpen, maar het wel mooi vinden. In een serie die gebouwd is op expositie, op alles stap voor stap uitleggen, is daar logischerwijs geen ruimte voor. Er is niets dat we niet mogen begrijpen, niets dat we zelf mogen ontdekken. En zonder geloofwaardige personages, zonder poëzie of zeggingskracht, kunnen we alleen op het plot reageren. En als de schrijvers dan een steekje laten vallen, en zelfs op plotniveau te weinig bieden, dan gniffelen we.

Het lijkt alsof Omroep Max haar kijkers niets moeilijks durft voor te schotelen. Een gemiste kans, want als er een doelgroep de complexiteit van het menselijk leven zou waarderen, dan zijn het, zou je zeggen, de vijftig-plussers wel. De mensen die lang genoeg leven om er achter te komen dat het leven niet logisch of simpel is. In plaats daarvan behandelt Max de doelgroep alsof ze allemaal de dementerende oma uit Dokter Deen zijn.

Kijktip

Kijk dan liever naar die andere doktersserie, Volgens Robert. Niet van Max, maar ook toegankelijk en feel good. En met zoveel meer te ontdekken. De dialogen zijn er niet alleen functioneel, de personages liegen tegen zichzelf en tegen anderen. En het heeft, en dat voelt als een frisse wind in Hollands drama, zelfrelativering.

Robert: "Ik zie het momenteel heel helder. Ik hang als een buizerd boven het landschap van mijn eigen leven."

Lea: "Omschrijft u dat landschap dan maar eens."

Robert: "Het was een glooiend heuvellandschap en vruchtbaar groen, met riviertjes en beekjes, maar de afgelopen vijfentwintig jaar heeft Jacqueline alles wat daar stroomde gekanaliseerd en ingedamd. Maar gevoel laat zich niet indammen. Dat meandert altijd zijn eigen weg. Is geweldig. Ik voel mij geweldig. Licht. Vrolijk. Lucht. In mijn borst bedoel ik. Daar krijgt het lucht."

Lea: "Vorige keer stond u op dezelfde plek als waar u nu staat, maar toen huilde u."

Robert: "En nu sta ik te stralen!"

Ergens hoop ik dat de fout van Dokter Deen het onderschatten van de seniorendoelgroep is. Dat ze hun doelgroep hebben gereduceerd tot een bizar uitvergroot stereotype. Dat klinkt wellicht als een nare gedachte. Maar het alternatief, de gedachte die mij bekroop nadat ik de eerste aflevering van Van Gogh – Een huis voor Vincent zag, is nog erger. De gedachte dat het probleem niet beperkt is tot een onderschatting van onze senioren. Dat we in Nederlands drama heel vaak niets mogen ontdekken, niet met complexiteit of poëzie geconfronteerd mogen worden. Dat er een TV-cultuur is ontstaan waar een complex, emotioneel getroebleerd personage als Van Gogh gereduceerd dient te worden tot een verkeerd begrepen, immer altruïstische held. Niet alleen senioren, alle televisiekijkers worden stelselmatig onderschat en getrakteerd op voorgekauwde, smakeloze verzorgingshuis-pap.

"Niemand snapt je", zou Dokter Deen ernstig tegen Van Gogh zeggen. "Jij bent je tijd ver vooruit. En dat is soms moeilijk. Maar je oor afsnijden, Vincent, is niet de oplossing."

Daan Windhorst schrijft films, toneelstukken en proza. Hij schreef onder meer voor de VPRO, het Zuidelijk Toneel en het satirisch theaterprogramma de Orde van de Dag.

Mail

Agnes Loonstra is een illustrator uit Utrecht die, naast het maken van kleurrijke en humoristische illustraties en animaties, ook zangeres is in de Nu-Folk band Wooden Soldiers en retro-act Charmony. Ze houdt ook erg van katten en elpees.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Heimweek Mixtape

Heimweek Mixtape

Heimwee kan niet zonder muziek, en een themaweek niet zonder mixtape. Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met liedjes gekozen door redacteuren. Lees meer

Heimwee is de wreedste pijn

Heimwee is de wreedste pijn

Is heimwee vertaalbaar? Marthe van Bronkhorst reflecteert op de emotie in haar vertalingen van drie romantische dichters die zeer onder hun heimwee leden. Lees meer

Ter Reparatie

Ter Reparatie

Soms past toch niet alles op de manier waarop je het je had voorgesteld. Vrienden doen alles voor elkaar, toch? Een kort verhaal over elkaar net missen, drie vrienden en een paarse trui. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Nieuwe nostalgie 1

Nieuwe nostalgie

Normaal gesproken vragen wij onze redacteuren: wat maakt je blij? Tijdens de Heimweek: wat maakt je nostalgisch? Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Fantoompijn Evangeline Habarurema

Fantoompijn

Alle dingen gaan voorbij, de mooiste, maar ook de pijnlijkste dingen. Een troostvolle tip voor iedereen die verliest en rouwt, en het officiële Hard//hoofd-debuut van schrijver en illustrator Evangeline Agape. Lees meer

Als het doek valt

Als het doek valt

De gevoelens van heimwee waardoor Eva als kind geteisterd werd, ervaart ze als volwassen vrouw van tijd tot tijd nog steeds. Lees meer

 Samen alleen op de wereld

Samen alleen op de wereld

Speciaal voor de Heimweek delen tien fotografen beelden die hen doen terugverlangen naar een plek of een moment in hun leven. Het resultaat is een uniek inkijkje in de diversiteit van heimwee en nostalgie; misschien wel de allerindividueelste emoties. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Nog even, langzaam

Nog even, langzaam

Soms heb je heimwee naar dingen die er nog zijn. Nora van Arkel schreef een gedicht over heimwee naar een relatie die nog niet voorbij is: 'hier, fluister ik maar alles / wat ik voel is morgen'. Lees meer

Wanneer zwaartekracht zich omdraait

Wanneer zwaartekracht zich omdraait

Imme lijdt aan gemis. Ze heeft houvast nodig. Maar hoe ziet dat eruit? Een evocatief verhaal over troost en verlangen van kunstenaar Sanne van Balen. Lees meer

Redactioneel

Hard//hoofd doet of ze thuis is

Hard//hoofd nodigt je van harte uit: doe alsof je thuis bent in deze heimweek. Wat betekent thuis zijn in tijden van pandemie? Of voor mensen die een plek zoeken om veilig te leven, maar daarvoor op de vlucht moeten? Hoe inspireert heimwee de kunstenaar? Het wordt een week om naar terug te verlangen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Strijdbaarheid (en wiskunde)

Strijdbaarheid (en wiskunde)

Deze week worden onze redacteurs blij van strijdbaarheid en een online tentoonstelling in New York. Lees meer

Morgen ruikt naar tijgers

Morgen ruikt naar tijgers

Een tijgerbrood, een zoektocht en een verzameling geurzakjes. Zullen Jefta en Ellis vinden waar ze naar op zoek zijn? Een voorpublicatie uit het afstudeerwerk van Francis Nagy. Lees meer

Fossil Free Culture NL over een Museumplein zonder Shell  1

In de kunst is Shell niet welkom, zegt Fossil Free Culture NL

Bedrijven als Shell hebben in de cultuursector nog een dikke vinger in de pap. Een gesprek met de kunstenaars-activisten van 'Fossil Free Culture' over artwashing, politieke kunst en feminisme in tijden van klimaatontwrichting. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 33

Leg je oor te luister

Deze week worden onze redacteurs blij van leuke of juist gesprekken, Harry Potter door een nieuwe lens en de handen van een pianist. Lees meer

Slentermijmeringen uit Oxford

Slentermijmeringen uit Oxford

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneken Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Oxford. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan