Asset 14

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Op 12 september vindt het eerste grote Woonprotest plaats in Amsterdam. Maar niet alleen Amsterdam gaat in verzet. De uit de pan rijzende huurprijzen zorgen ook in ons buurland voor frustratie en oproer. Samen met 15.000 andere Berlijners stond Nina Läuger in april dit jaar spontaan en met veel lawaai op tegen het besluit om het progressieve 'huurdeksel', ingevoerd in 2020, per direct weer af te schaffen.

De laatste jaren stegen de huurprijzen in Berlijn enorm: in het verhipte stadsdeel Kreuzberg met maar liefst 70 procent in één jaar tijd. Mede door de Duitse protestcultuur streden de Berlijners al jaren voor hun recht op betaalbare woonruimte: het recht op een dak boven je hoofd waaronder je kan wonen, worstelen en woekeren. In februari 2020 was het dan eindelijk zo ver. De Berlijnse senaat voerde het Mietendeckel in.

Dat was een feest voor de zich blauw betalende huurders. Het huurplafond blokkeerde namelijk elke verdere huurstijging, en dat zelfs met terugwerkende kracht. Alle huurverhogingen die door verhuurders ná juni 2019 opgelegd waren, moesten weer worden teruggedraaid. Zo kon de huur voor een ruime eenkamerwoning die in een jaar tot wel €1.200 was gestegen, weer dalen naar het voorgaande bedrag van €700 euro per maand.

Het huurplafond blokkeerde iedere verdere huurstijging, en dat zelfs met terugwerkende kracht.

Huurdáling?

Dat woord klinkt mij, midden twintiger, opgegroeid in Amsterdam en al tien jaar onvrijwillig aan de dokkende kant van de Europese huurmarkt, als een oxymoron in de oren.

En ja hoor, op 15 april wordt de Mietendeckel - de laatste noodgreep om Berlijnse huurders tegen explosieve huurstijging te beschermen - door het constitutionele hof als onwettig verklaard. Op die beruchte ochtend komt het nieuws onder de Berlijners hard aan. Iedereen krijgt minstens één paniekerig telefoontje van een vriend of vriendin. Niet alleen het progressieve huurplafond lijkt te verdwijnen, maar ook de hoop op verandering.

Te midden van alle tumult dat de uitspraak die ochtend in mijn kringen veroorzaakt, vraag ik me af: was het misschien te mooi om waar te zijn? Is huurdaling an sich niet een naïef streven dat gedoemd is te mislukken zolang we als samenleving in de houdgreep van het neoliberalisme verkeren?

Ontzetting aan de keukentafel

Ook binnen mijn eigen vier Berlijnse muren laait de discussie op de ochtend van de uitspraak flink op. Sinds het nieuws is aangekomen, is mijn huisgenoot Anna al twee uur druk in de weer met haar telefoon. We zitten aan ons kleine keukentafeltje. Ze huurt dit appartement al 8 jaar.

Zou het niet in de grondwet moeten staan dat iedereen recht heeft op betaalbaar onderdak?

‘Weet je wat het bizarre is? De tegenstanders van het huurplafond die het stadsbestuur hebben aangeklaagd, dat zijn gewoon de liberaal-rechtse partijen die waarschijnlijk met hun vingers diep in de pap van de vastgoedlobby zitten! Ze verwijten het stadsbestuur dat de wetgeving in strijd zou zijn met de grondwet. Kan je dat geloven, de fucking gróndwet?! Zou het niet in de grondwet moeten staan dat iedereen recht heeft op betaalbaar onderdak?’

Anna vertelt me over de Duitse grondwet. Bundesländer, oftewel de Duitse deelstaten, mogen geen afwijkende wetten over dezelfde onderwerpen aannemen bovenop zaken die federaal geregeld zijn.

‘Dus er is in principe een regeling op landelijk niveau?’ vraag ik.

‘Ja, op papier is die er al sinds 2015. Toen is er op landelijk niveau besloten om met een Mietpreisbremse (een soort rem op de huur) de huurstijging een halt toe te roepen. Maar kijk naar de huren! Obviously werkt die maatregel voor geen meter, vooral omdat de uiteindelijke ‘rem’ veel te makkelijk door huisbazen te omzeilen is.’

‘Hoe dan?’

‘Nou, stel je voor: je huisbaas haalt de oude houten vloer eruit en vervangt het met een goedkoop laminaat, of installeert bijvoorbeeld een nieuwe wasbak in de keuken. In principe is dat prima, maar dat geeft hem het recht - bínnen de regels van die huurrem - de huur wegens renovatie met een vrij arbitrair bedrag te verhogen. Soms zelfs te verdriedubbelen. En dat herhaalt zich dan bij elk nieuw afgesloten huurcontract. Veel vrienden van mij zijn door zo’n ongewilde renovatie gewoon hun eigen huis uitgebonjourd, omdat je de huur uiteindelijk niet meer kunt betalen.’

'Uiteindelijk zal die huisbaas toch wel wanhopige huurders vinden die zulke belachelijke prijzen accepteren.'

Ik zie paniek in haar ogen. Ze staat op en kijkt of de koffiepot op het fornuis zich al vult.

‘En we kunnen er niks tegen doen. Uiteindelijk zal die huisbaas toch wel wanhopige huurders vinden die zulke belachelijke prijzen accepteren. Wat ik ook veel heb gezien de laatste jaren is dat huurders verwoed naar mogelijkheden zoeken om hun bergingen als zogenaamde ‘studentenkamers’ te verhuren, zodat ze dan ten minste in hun eigen huis kunnen blijven wonen. Zo ontstaan die onmetelijke huurprijzen voor kamertjes van 8 vierkante meter.’

De koffiepot begint te borrelen. Ze steekt nog vlug haar net gedraaide sjekkie op.

‘Dat was juist zo radicaal aan het huurplafond, dat precies dát proces werd tegengewerkt. Bij veel mensen die ik ken betekende de invoering van het plafond dat hun huur per direct een paar honderd euro omlaagging. Eindelijk heeft de vastgoedbranche eens een goede dreun gekregen, dachten we allemaal. Maar zonder het huurplafond zijn we weer terug bij af.’

Anna wikkelt haar mouw behendig om haar rechterhand en schenkt de koffie in. Iets te snel. Het bloedhete ijzer brandt door haar mouw heen en… 'Ah, Scheiße!'

Van kwaad tot erger

’s Middags worstel ik me in mijn kamer door wat ingewikkelde Duitse artikelen heen om een beter beeld te krijgen van wat er nou precies aan de hand is. Het aantal huurders dat met de nieuwe regeling te maken krijgt, is veel hoger dan ik dacht: maar liefst anderhalf miljoen huurcontracten vielen binnen de beschermende wetgeving die de gestegen huren weer naar beneden drukte. Ook begrijp ik dat het financiële fileermes aan twee kanten snijdt. Want alsof die plotsklapse huurverdubbeling niet al erg genoeg is, betekent de val van het plafond dat de getroffenen hun huur met terugwerkende kracht moeten terugbetalen. Voor de meerderheid in mijn kringen, veelal jong en werkzaam in de onder de pandemie lijdende culturele sector, is dit een rib uit het lijf.

Waar moet dat geld dan in godsnaam vandaan komen?

Of beter gezegd: het is voor de meerderheid volstrekt onmogelijk om naast honderden euro’s huurverhoging vanaf volgende maand óók nog eens een paar duizend euro aan huurschulden terug te betalen.

Het doet duizelen. Als zelfs de Duitse staat de hoge huren voor werkzoekenden in Berlijn niet kan betalen, en de meesten na anderhalf jaar pandemie sowieso al op karige randjes zitten te knagen, waar moet dat geld dan in godsnaam vandaan komen?

Laaiende deksels

Op diezelfde avond na de uitspraak van het hof krijg ik een telefoontje van een vriend. Op de achtergrond klinkt het chaotisch.

‘Nina, es geht hier richtig ab. Komm.’

De vriend heeft zich geschaard onder de duizenden demonstranten die lawaai maken met potten en pannen: Dus jullie pakken ons geliefde Mietendeckel af? Dan krijgen jullie onze laaiende deksels terug. Ik doe mijn dikke winterjas aan, stap op de fiets en hoef slechts de zwaailichten te volgen.

Het schemert als ik aankom. Op het plein zie ik evenveel burgers als bewapende politieagenten. Iedereen draagt mondkapjes. Het getrommel op de meegebrachte deksels creëert een gespannen ritme, een cadans die versterkt wordt door gejoel zodra de politie de menigte uit elkaar probeert te drijven. “GANZ!… BERLIN!… HASST DIE POLIZEI!”

Dus jullie pakken ons geliefde Mietendeckel af? Dan krijgen jullie onze laaiende deksels terug!

Uit de megafoon van een politiebusje galmt de aankondiging dat iedereen het plein moet verlaten, omdat de demonstratie officieel al om 19:37 is opgeheven. En daarmee dus ook ons recht op samenkomst. Ik besef dat ik middenin een menigte sta van onbekende, bedekte gezichten en zie opeens vooral de contouren van gelaatloze politieagenten om me heen. Ik word bang. Mijn telefoon is uitgevallen en het plein is zo vol dat ik die vriend nog niet heb gevonden. Een beetje verlegen vraag ik twee jongens die voor me staan of ik me bij hen aan mag sluiten. De linker draait zich om en kijkt me met vriendelijke ogen aan: 'Of course. You don’t even have to explain, I understand. I am Nedim. This is Arthuro. Nice to meet you.’

Nedim komt uit Egypte en hij vertelt dat hij één van de eerste vijftig demonstranten was die tegen het Egyptische regime in opstand kwam. We wachten af wat er met de menigte gebeurt, maar door de arrestaties die plaatsvinden, druppelen de demonstranten langzaam het plein af. Arthuro, Nedim en ik besluiten ook gezamenlijk het plein te verlaten en in een Syrisch restaurantje op de Sonnenallee wat te eten.

De verhuurder - die zichzelf grappend aan de telefoon de 'lovely landlord' noemt - is een manipulatieve en en passant racistische oude man.

Arthuro komt uit Brazilië en woont sinds vier maanden in een piepkleine eenkamerwoning. De verhuurder - die zichzelf grappend aan de telefoon de lovely landlord noemt - is een manipulatieve en en passant racistische oude man. Hij verhuurt zijn pandjes vooral aan buitenlanders, mede onder de louche voorwaarde dat hij bovenop de gewone huur nog elke maand langskomt om 250 euro te incasseren. Gewoon, handje contantje.

Terwijl we onze falafel eten vertelt Arthuro trots dat hij zijn lovely landlord vorige week via een email naar zijn advocaat heeft verwezen. ‘Ik wilde die vage buitencontractuele kosten gewoon niet meer betalen. En ik wilde vooral dat geld ook terug.’ Die maandag stond er 750 euro op zijn rekening. Ook Nedim, die vóór Arthuro een half jaar in datzelfde appartementje woonde, zag die week 1500 euro op zijn rekening verschijnen.

‘Vorige week dachten we nog, dat wordt de hele zomer sushi eten,’ zegt Nedim lachend. Maar vandaag zie ik die hoopvolle glinstering in hun ogen als sneeuw voor de zon verdwijnen.

Beeld: Demonstranten trekken van het Hermannplatz naar de Kottbusser Tor. Berlijn, 15 april 2021. Leonhard Lenz via Wikimedia Commons.

Mail

Nina Läuger (1993) is beeldend kunstenaar, opgegroeid in Amsterdam en wonend in Berlijn. Naast haar passie voor schilderkunst schrijft ze veel. In haar werk zoekt ze naar mogelijkheden om de complexe binnenkant van het leven uit te beelden, misschien ook wel om verschillende werelden met elkaar te verbinden.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: Geen heil in het 'onheilshuis'

Geen heil in het 'onheilshuis'

Het ogenschijnlijk onschuldige adres Qingcheng Park 14-3-202 in Bejing werd na een zesvoudige moord een 'xiongzhai': een huis dat ongeluk brengt en schier onverkoopbaar is. Lees meer

10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

Nieuws in beeld: 16

Als de kwakzalver per ongeluk gelijk heeft

Het vinden van nieuwe toepassingen voor bestaande medicijnen is een serieus nieuw onderzoeksveld geworden. Lees meer

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Kwam Hans Klok een mooie show geven, of kregen we hem echt te kennen? Lees meer

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Birney troostte iedereen, behalve zichzelf, zag Iris van der Werff. Want verdriet heb je om de anderen en zelfmedelijden is taboe. Lees meer

Nieuws in beeld: Vluchten kan niet meer

In de race tegen klimaatverandering rennen wij de verkeerde kant op

Er is geen ontkennen meer aan: de aarde is al in rap tempo aan het opwarmen en ook de schuldvraag is lang en breed beantwoord. Deden (westerse) mensen tot nu toe hun best voor klimaatverandering weg te rennen, nu is het toch echt tijd om te erkennen dat wij haar veroorzaken. Lees meer

- Sevdaliza in Zomergasten Titel en URL nog aanpassen -

Sevdaliza trok 'show, don’t tell' door tot in het extreme

De vierde Zomergast van 2021 liet het ene prachtige fragment na het andere zien ter ondersteuning van haar boodschap van vrijheid, menselijkheid en ruimte op plekken waar dat niet vanzelfsprekend is. Concrete handvatten bood ze, net als in haar kunst, nauwelijks, zag Ruby Sanders. Of dat erg is? Lees meer

Nieuws in beeld: U had een schip besteld?

Nog altijd zorgen om bezorgschip

Ruim vier maanden langer duurde zijn reis, maar vorige week kwam-ie eindelijk aan in de haven van Rotterdam: het 'blokkeerschip' Ever Given, dat dagenlang vastzat in het Suezkanaal en daar een groot deel van de wereldhandel frustreerde. Maar wie denkt dat aan de beproevingen van het schip daarmee een eind is gekomen, heeft het mis. Lees meer

Automatische concepten 71

Gilgamesj gaat naar huis

Illustrator Sebastian Eisenberg was onder de indruk van de repatriëring van maar liefst 17.000 gestolen Irakese artefacten, die terug naar huis worden gestuurd. Lees meer

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer