Russische feministen zijn al jaren een luis in de pels van het Kremlin, maar sinds Poetins invasie van Oekraïne is hun stem zelfs nog luider gaan klinken. We spraken Gladys, Vera en Sofia over actievoeren in oorlogstijd. Een vierde feminist was niet meer bereikbaar nadat ze onverhoopt het land moest verlaten.
Er zijn ondertussen tientallen feministische groepen actief in minstens dertig Russische steden. Ze nemen deel aan anti-oorlogsdemonstraties en roepen feministen over heel de wereld op om zich te verenigen in het verzet tegen Russische militaire agressie. Bij het uitbreken van de oorlog schreven ze een manifest onder de naam van de Feminist Anti-War Resistance.
Via het Instagramaccount van de Feminist Anti-War Resistance kwam ik in contact met Gladys, Vera en Sofia [we gebruiken gefingeerde namen om hun privacy te beschermen]: drie feministen die actievoeren tegen het regime van Poetin. Wat motiveert hen om zich aan te sluiten bij een feministische beweging?
Sofia vertelt via Telegram dat er in 2014 veel informatie over feminisme en de geschiedenis van vrouwen op het internet werd verspreid, waardoor ze besloot om zich aan te sluiten bij de feministische beweging. “Ik groeide op in een conservatief gezin, waardoor ik me lange tijd schaamde omdat ik niet wilde trouwen en geen kinderen wilde. Door feministische ideeën op het internet begon ik in te zien dat vrouwen ook andere levens kunnen leiden. Ik was niet de enige: goede vrienden werden door dezelfde ideeën beïnvloed en nu protesteren we samen tegen het regime van Poetin.”
Mijn vriendin werd door haar vader ontvoerd en met hulp van de Russische politie onder dwang in een psychiatrische kliniek geplaatst
Alina sloot zich in 2019 aan bij de feministische beweging, nadat een vriendin van haar in een moeilijke situatie terecht was gekomen. “Mijn vriendin werd door haar vader ontvoerd en met hulp van de Russische politie onder dwang in een psychiatrische kliniek geplaatst. Hij keurde de relatie die ze met haar vriend had af. Uiteindelijk beroofden de artsen mijn vriendin van alle communicatiemiddelen en injecteerden verschillende medicijnen in haar lichaam. De eerste en enige personen die zich vrijwillig aanmeldden om ons te helpen waren Russische feministen uit Moskou. Daarom sloot ik me kort daarna aan bij een feministische organisatie.”
Gladys identificeerde zichzelf al vanaf haar achttiende als feminist. “Onrecht omringde mij en mensen om me heen deden alsof het normaal was. Iedereen keurde geweld van mannen tegen vrouwen goed. Lange tijd dacht ik dat er iets mis was met mij, maar ik vond dezelfde stemmen terug in het feminisme. Ik las veel over Russische feministen en verschillende suffragettebewegingen. Kort daarna vond ik een plaatselijke feministische groep waar ik me bij aansloot.”
Op 24 februari viel Poetin Oekraïne binnen. Wat was jullie reactie toen dit gebeurde?
Vera: “Gek genoeg lanceerden we al vóór 24 februari een anti-oorlogscampagne met onze organisatie de “Achtste Initiatiefgroep”. Russische troepen verzamelden zich al aan de grens met Oekraïne, we begrepen allemaal wat er ging gebeuren. Op de dag van de invasie deelden we anti-oorlogspamfletten uit. Na de eerste dag van de invasie gingen we door met het ontwikkelen van de anti-oorlogscampagne, begonnen we ons te verenigen met andere feministische organisaties en bespraken we mogelijke acties.”
Het leek alsof het een grap was, ik kon het nauwelijks geloven
“Het leek alsof het een grap was, ik kon het nauwelijks geloven”, vertelt Gladys. “Daarna voelde ik heel veel angst en kreeg ik een mentale instorting. Ik besloot te kalmeren en het hoofd koel te houden.
Via social media vond ik de Feminist Anti-War Resistance en begon ik samen te werken met mijn vrienden om te kijken hoe ik zelf actie kon voeren.”
Wat betekent de Feminist Anti-War Resistance voor jullie? En hoe proberen jullie deel te nemen aan deze beweging?
“De Feminist Anti-War Resistance is een verzamelplaats van verschillende feministische organisaties”, vertelt Sofia. “Betrouwbare informatie wordt voornamelijk via Telegram verspreid, waar ondertussen al 27.000 mensen abonnee zijn. Omdat demonstreren in Rusland verboden is en mensen hun leven riskeren als ze protesteren, plakken ik en mijn vrienden anti-oorlogsfolders in de stad. Ook leren we andere leden hoe ze dit op een veilige manier kunnen doen. In de metro’s delen we teksten en folders uit over de verschrikkingen van de oorlog. Veel Russische feministen naaien de tekst ‘Нет войне!’ (Geen oorlog!) op rugzakken en tassen zodat anderen het kunnen lezen.”
In de metro’s delen we teksten en folders uit over de verschrikkingen van de oorlog
Vera: “Ik was al direct aanwezig bij het ontstaan van de Feminist Anti-War Resistance. We staan voortdurend met elkaar in contact en nemen deel aan collectieve discussies over toekomstige acties. Iedereen kan lid worden van de Feminist Anti-War Resistance. Vandaag de dag nemen
duizenden vrouwen in Rusland en in de rest van de wereld deel aan deze acties. Ze gebruiken het symbool van de Feminist Anti-War Resistance, bedenken eigen ideeën en voeren verschillende protestacties uit.”
Tegenwoordig is demonstreren en het verspreiden van informatie nog gevaarlijker geworden. Hoe gaan jullie hiermee om?
Vera: “Nadat er op 5 maart massale huiszoekingen en arrestaties plaatsvonden besloot ik om Rusland een dag later te verlaten. Daarvoor werkten we vanuit de Feminist Anti-War Resistance met verschillende organisaties samen aan een feministische column die onderdeel was van de grote anti-oorlogsmars op 6 maart. We hielden ons bezig met het oplossen van problemen, zoals de coördinatie en veiligheid van de routes. Ook organiseerden we groepen van vrijwilligers en operationele communicatiemiddelen. Zelf begreep ik dat het slechts een kwestie van tijd was voordat de politie achter mijn adres zou komen, dus daar wachtte ik niet op. Deze gedwongen emigratie heeft mijn leven verwoest. Ik ben mijn baan verloren en ik moest mijn familie en vrienden achterlaten.”
Deze gedwongen emigratie heeft mijn leven verwoest
Gladys: “Vandaag de dag verspreiden we nog steeds informatie op sociale netwerken met gebruik van een VPN. Het is gevaarlijk, maar er zijn weinig manieren om openlijk te protesteren, dus we grijpen elke kans om dit online en offline te doen. We plakken overal anti-oorlogsstickers en we schrijven op contant geld anti-oorlogsteksten. Hoe meer vormen van protest verboden zijn, hoe meer vormen wij creëren.”
In Rusland wordt er veel desinformatie en propaganda verspreid. Hebben jullie ook met familie of kennissen moeilijke gesprekken gehad?
“Tegenwoordig kunnen familieleden en kennissen niet meer met elkaar praten. Veel Russen hebben het gevoel dat Rusland verdeeld is in twee realiteiten”, vertelt Sofia.
Gladys: “Omdat ik in een overheidsbibliotheek werk, confronteren mijn collega’s me bijna elke dag met Poetins propaganda. De meesten van hen geloven dat ‘tegen de oorlog zijn’ gelijk staat aan ‘tegen Rusland zijn’. Overheidsinstellingen onderdrukken hun oppositionele arbeiders. Om vernederende werkvergaderingen vol propaganda te vermijden, meldde ik me in de eerste week van de oorlog ziek.”
Voor mij is het vooral moeilijk te begrijpen dat mijn moeder de oorlog steunt. We hebben nu besloten geen contact meer te hebben
Vera: “Voor mij is het vooral moeilijk te begrijpen dat mijn moeder de oorlog steunt. We hebben nu besloten geen contact meer te hebben. Ze kijkt alleen naar de Russische staatstelevisie en het is me niet gelukt haar te overtuigen. Ook had ik een onaangename discussie met mijn collega’s op het werk, die geen toegang hebben tot onafhankelijke media en alleen maar in Poetins propaganda geloven. Elke inwoner van Rusland voelt nu een duidelijke scheiding in de samenleving van de vaak oudere generatie die in ‘de bevrijding van het Oekraïense volk van de Nazi-Oekraïense staat’ gelooft, en de jongere generatie, voor wie Rusland de agressor is.
Kunnen jullie iets meer vertellen over politiegeweld in Rusland? Hoe gevaarlijk is het om lid te zijn van een feministische beweging?
Vera: “We hebben allemaal in mindere of meerdere mate politiegeweld meegemaakt. In onze organisatie zijn er harde detenties geweest, pijnlijke vernederingen door de politie, zoals het creëren van erbarmelijke omstandigheden in een cel. Ze geven geen warme kleding of beddengoed, laten je niet naar het toilet gaan en geven advocaten geen toegang. Maar er zijn ook ergere situaties. Russische politie martelde feministen in Moskou tijdens de anti-oorlogsmars op 6 maart. Ze sloegen de demonstranten, wurgden hen met een plastic zak en overgoten hen met koud water. Ze bedreigden sommigen zelfs met verkrachting. Onder hen ken ik een paar persoonlijk.”
Ze sloegen de demonstranten, wurgden hen met een plastic zak en overgoten hen met koud water
Gladys: “Sinds het begin van de oorlog is er veel politie op straat. Op 25 februari werd ik aangehouden met een stil piket (vorm van protest). Er waren de afgelopen weken veel gevallen van politiegeweld in Rusland, vooral op 27 februari (Nemtsov’s Memorial Day) en op 6 maart. Mijn
vrienden en ik waren getuige van gewelddadige arrestaties in de straten van onze stad. Feministen staan momenteel onder druk van het regime. De politie doorzoekt appartementen van feministen en beboet ons voor vreedzame acties. Ook lekken andere extremistische groepen onze gegevens uit.”
Hoe ziet jullie toekomst eruit?
Gladys: De komende tijd ga ik blijven deelnemen aan protesten, artikelen vertalen over feministische anti-oorlogsbewegingen en informatie verspreiden. Eerlijk gezegd ben ik erg bang, maar dit is wat het regime van Poetin wil dat ik voel. Ik ga mijn land niet verlaten.”
Sofia: “Het nieuws uit Oekraïne doet pijn en de sancties treffen de meest kwetsbare mensen in Rusland. Ondanks alles blijf ik actievoeren tegen het regime van Poetin. Als mijn activisme zichtbaar wordt voor de politie en wetshandhavers, dan is het enige plan om Rusland te ontvluchten.”
Het nieuws uit Oekraïne doet pijn en de sancties treffen de meest kwetsbare mensen in Rusland
Voor Vera is het moeilijk om nieuwe plannen te maken, omdat ze nog steeds op zoek is naar huisvesting en werk. Ze kan ieder moment het land waar ze nu verblijft uitgezet worden, maar ze zet haar werk in de organisatie voort. Ook legt ze contacten met lokale activisten voor gezamenlijke acties. “Het is vrij lastig om iets te plannen als je een ongewenste bezoeker bent in het buitenland. Na mijn vertrek heeft de “Achtste Initiatiefgroep” geen nieuwe acties meer georganiseerd. De komende tijd blijven we de acties van de Feminist Anti-War Resistance steunen.”
We kennen de woonprotesten, de landelijke klimaatmars en Kick Out Zwarte Piet. Maar hoe gaan activisten binnen en buiten Nederland eigenlijk te werk? Wat kunnen wij leren van een actiegroep in Zimbabwe of van oorspronkelijke bewoners in de Amazone?
Het Actiefonds en Hard//Hoofd slaan de handen ineen en laten activisten uit verschillende landen aan het woord over hun inspirerende en soms gevaarlijke werk. Zo brengen we activisme dichterbij en schijnen we nieuw licht op de strijd voor systeemverandering wereldwijd.
Beeld: Ben Kaden via Flickr
