De Duitse Noise- en Industrial-band Einstürzende Neubauten blikt in Strategies Against Architecture terug op hun dertigjarige oeuvre." /> De Duitse Noise- en Industrial-band Einstürzende Neubauten blikt in Strategies Against Architecture terug op hun dertigjarige oeuvre." />
Asset 14

De studio als laboratorium

Als er één band is die niet schuwt om het gebruikte materiaal maximaal te benutten, dan is het wel Einstürzende Neubauten. Die Duitse proto-industrial-rockers ruilden het traditionele instrumentarium systematisch in voor staalplaten, schrootafval en bouwmaterialen. Vorig jaar verscheen het vierde deel van hun compilatieserie Strategies Against Architecture (SAA): een overzicht van de jaren 2002 tot 2010, het derde decennium in hun bestaan. SAA IV bevestigt de werkwijze waaraan de legendarische groep gedurende dertig jaar trouw is gebleven.

Einstürzende Neubauten: onaangepast uitschot dat in West-Berlijnse jaren tachtig furore maakte met muziek gemaakt met schrootafval en bouwmachines. Het vorig jaar verschenen album Strategies Against Architecture IV blikt terug op de meest recente bestaansperiode van deze inmiddels legendarische band. Maar wat heeft hun ruige verleden nu nog te maken met de heren van middelbare leeftijd uit 2011?

Een vroege performance van Einstürzende Neubauten, onder een snelweg

In ‘Susej’, een track van het laatste reguliere album Alles Wieder Offen (2008), overziet oprichter en voorman Blixa Bargeld het hele oeuvre van de band. Die song (draai de titel om voor een beeld van Bargelds ego) is gebouwd rond een ritmisch gitaarslagje dat Bargeld in 1983 in een kelder in Hamburg opnam. De oude Bargeld (‘an der selben Stelle eingeladen/an der du ausgestiegen bist’) verhoudt zich tot de jonge Bargeld (‘ausgezehrt und abgemergelt’) en constateert dat hij nog steeds dezelfde vragen stelt: ‘nach den ersten Dingen letzten Tagen/oder einfach nur nach Material’. Het nummer verwoordt exact waarom de band ook vandaag nog potten breekt en hoe consistent hun oeuvre is: performance-anarchisme wordt altijd ondersteund door een strategisch geplande, analytische benadering van musiceren. Bovendien wordt er steeds gezocht naar nieuwe klankmogelijkheden van materialen, instrumenten en apparatuur, en van de mogelijkheden van geluidsopname.

Blixa Bargeld

Geruchtmakend chaotisch

De door Einstürzende Neubauten zelf gecreëerde en in stand gehouden mythe wil dat de eerste jaren van de groep voornamelijk werden bepaald door toevalligheden en gedwongen omstandigheden, maar een close reading van de eerste verkenningsjaren laat zien dat er van meer berekening sprake was. In het vakmanschap van hun studio-opnames hoor je dat deze band een coherente muzikale visie heeft.

Om in de studio recht te doen aan hun geruchtmakend chaotische, oorverdovende live-performance, moest de groep zich reeds in een zeer vroeg stadium nagenoeg geheel opnieuw uitvinden. Het vereist een behoorlijke vertaalslag om het visuele aspect van de performance, de directheid van de lijfelijke aanwezigheid, adequaat om te zetten in niets dan auditieve informatie. Wie luistert naar de platen die Einstürzende Neubauten tussen 1981 en 1990 heeft uitgebracht, hoort dat er – wellicht met uitzondering van het debuut – verrassend weinig terug te horen is van het gevoel van hun liveshows. Integendeel: vanaf Zeichnungen des Patienten O.T. (1983) spreidt de band een gelaagd en minutieus geconstrueerd klankbeeld tentoon. Vaak hard, percussief en, door Blixa’s onmenselijk hoge gegil, nogal confronterend. Maar niettemin gecontroleerd en beheerst.

Die Befindlichkeit des Landes, van het album Silence is sexy (2000)

Klanklaboratorium

Daarmee onderscheidt Einstürzende Neubauten zich van anderen die niet-muzikale objecten als instrument gebruiken, zoals Test Departement of iemand als Tom Waits. Net zoals bij Brian Eno of Karlheinz Stockhauzen is de studio voor hen een klanklaboratorium waar geluid kan worden onderzocht en ge(de)construeerd. Om dezelfde artistieke impulsen vorm te geven, hanteerde de groep op het podium en in de studio haast tegenovergestelde methodes.

Waar de liveshow draaide om energie, improvisatie en lichamelijkheid, werden dezelfde ingrediënten in de studio aan een nauwkeurig onderzoek onderworpen, om te bekijken hoe er een puur auditieve representatie van gemaakt kon worden. De eigenschap van geluidsopname om de exacte specificiteit van elk geluid vast te leggen, kwam daarbij goed van pas: waar het ongefilterd opnemen van de liveperformance zou leiden tot een onontwarbaar sonisch kluwen, kon in de studio de potentie en zeggingskracht van elk individueel geluid ten volle worden benut. Illustratief voor hun werkwijze is dat zij geen microfoons bij de gebruikte objecten zetten, maar er zogenaamde pick-up-mic’s op plakken. Op die manier wordt niet het geluid van het slaan opgenomen, maar worden de interne trillingen van het object, en daarmee de fysieke eigenschappen van het materiaal, vastgelegd.

Die tijdsintensieve omgang met het materiaal in de studio – het lab waar drie decennia van klankexperiment veel praktisch inzicht opleverden – vormt de pulserende constante in de hele oeuvreomspannende compilatieserie Strategies Against Architecture (1983-2010). Hoewel de ongebreidelde agressie verdween, songstructuren her en der traditioneler werden, en Bargelds teksten in toenemende mate veranderden in hoogintellectuele exercities, klinkt er over de hele lengte van de vier edities van SAA een ononderbroken fascinatie door voor de mogelijkheden van de studio(materialen) waarin en waarmee een aparte (klank)wereld wordt geschapen. Een wereld die telkens opnieuw zorgvuldig wordt opgebouwd, en gelijktijdig met donderend geraas weer instort.

Dit artikel verscheen ook in Rekto:Verso.

Mail

Melle Kromhout

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: Geen heil in het 'onheilshuis'

Geen heil in het 'onheilshuis'

Het ogenschijnlijk onschuldige adres Qingcheng Park 14-3-202 in Bejing werd na een zesvoudige moord een 'xiongzhai': een huis dat ongeluk brengt en schier onverkoopbaar is. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Horror, honden en verlangen 1

Horror, honden en verlangen

Deze week worden onze redacteurs blij van een film die de Gouden Palm waard is, een uitkomst voor hondenbezitters met een volle agenda en een debuutroman. Lees meer

10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Column: Weten of je ooit moeder wil worden

Weten of je ooit moeder wil worden

Eva wordt geconfronteerd met de beruchte wel-of-geen-kinderen-vraag en zet de voor- en nadelen tegenover elkaar. Lees meer

Vrees de cocon niet: ze is nog warm

Vrees de cocon niet

Nu de feestjes voorzichtig weer op gang komen, beseft Rijk Kistemaker hoeveel hij níet heeft gemist. Gestrand tussen veganistische sneakers en gesprekken over Jeff Bezos verzint hij voor zichzelf een stiller leven. Een tip over verlangen naar lauwe thee en warme cocons. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 51

Wees jezelf, ook achter glittercoulissen

Deze week worden onze redacteurs blij van authenticiteit, een nieuw boek van een favoriete schrijver en glitter. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen 5

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen

Hoe schrijf je over iets wat niet meer tastbaar is? Miray van der Bend schreef een collagegedicht over vakanties van vroeger in Turkije. Over de geur van het vliegveld, de granaatappels in de tuin van haar oma, de rimpels op haar gezicht. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Gebroken Kaars van Sanne Balen over yoga, liefde en leed

Gebroken Kaars

De hoofdpersoon schrikt ondersteboven wakker. Hoe geef je jezelf een houding als je wereld op zijn kop staat? De titel van dit kortverhaal van Sanne van Balen over yoga, liefde en leed is tevens de aanbevolen leeshouding. Leg je kamer eens langs je benen omhoog, en begin. Lees meer

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren! 1

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren!

Hard//hoofd is op zoek naar scherpzinnige eindredacteuren (fictie/non-fictie) die ons tijdschrift structureel willen komen versterken. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Blik of een Lappendeken 3

Blik of een lappendeken

Een fragment uit het afstudeerwerk van Dino de Haas, een sciencefictionstrip over de alledaagse horror van productiviteit, over queer relaties en queer geluk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Steek die maar in je zak!

Steek die maar in je zak!

Deze week worden onze redacteurs blij van enthousiaste opstekers (op gepast volume), kunst in je broekzak en een wisselaccount op Twitter. Lees meer

De maakbare mens

De maakbare mens

Zijn mensen net als machines? Het bezoek van een monteur laat Marthe van Bronkhorst nadenken over haar eigen bedrading. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

In de gedichten van Nora van Arkel spoelen herinneringen aan en wordt er lego in de sloot gegooid. 'Alsof een eindeloze hoeveelheid tijd zich voor me uitstrekte / loom achterover ging liggen totdat het hele /landschap tijd was geworden'. Lees meer

(Geen onderwerp)

(geen onderwerp)

Vijf huisgenoten proberen via e-mails in contact te blijven over hun huis dat steeds viezer wordt. Lees meer

Column: Tot op het bot

Tot op het bot

Een oude brief van een vriendin voert Eva terug naar een periode waarin het wat minder lekker met haar ging. Lees meer