De Duitse Noise- en Industrial-band Einstürzende Neubauten blikt in Strategies Against Architecture terug op hun dertigjarige oeuvre." /> De Duitse Noise- en Industrial-band Einstürzende Neubauten blikt in Strategies Against Architecture terug op hun dertigjarige oeuvre." />
Asset 14

De studio als laboratorium

Als er één band is die niet schuwt om het gebruikte materiaal maximaal te benutten, dan is het wel Einstürzende Neubauten. Die Duitse proto-industrial-rockers ruilden het traditionele instrumentarium systematisch in voor staalplaten, schrootafval en bouwmaterialen. Vorig jaar verscheen het vierde deel van hun compilatieserie Strategies Against Architecture (SAA): een overzicht van de jaren 2002 tot 2010, het derde decennium in hun bestaan. SAA IV bevestigt de werkwijze waaraan de legendarische groep gedurende dertig jaar trouw is gebleven.

Einstürzende Neubauten: onaangepast uitschot dat in West-Berlijnse jaren tachtig furore maakte met muziek gemaakt met schrootafval en bouwmachines. Het vorig jaar verschenen album Strategies Against Architecture IV blikt terug op de meest recente bestaansperiode van deze inmiddels legendarische band. Maar wat heeft hun ruige verleden nu nog te maken met de heren van middelbare leeftijd uit 2011?

Een vroege performance van Einstürzende Neubauten, onder een snelweg

In ‘Susej’, een track van het laatste reguliere album Alles Wieder Offen (2008), overziet oprichter en voorman Blixa Bargeld het hele oeuvre van de band. Die song (draai de titel om voor een beeld van Bargelds ego) is gebouwd rond een ritmisch gitaarslagje dat Bargeld in 1983 in een kelder in Hamburg opnam. De oude Bargeld (‘an der selben Stelle eingeladen/an der du ausgestiegen bist’) verhoudt zich tot de jonge Bargeld (‘ausgezehrt und abgemergelt’) en constateert dat hij nog steeds dezelfde vragen stelt: ‘nach den ersten Dingen letzten Tagen/oder einfach nur nach Material’. Het nummer verwoordt exact waarom de band ook vandaag nog potten breekt en hoe consistent hun oeuvre is: performance-anarchisme wordt altijd ondersteund door een strategisch geplande, analytische benadering van musiceren. Bovendien wordt er steeds gezocht naar nieuwe klankmogelijkheden van materialen, instrumenten en apparatuur, en van de mogelijkheden van geluidsopname.

Blixa Bargeld

Geruchtmakend chaotisch

De door Einstürzende Neubauten zelf gecreëerde en in stand gehouden mythe wil dat de eerste jaren van de groep voornamelijk werden bepaald door toevalligheden en gedwongen omstandigheden, maar een close reading van de eerste verkenningsjaren laat zien dat er van meer berekening sprake was. In het vakmanschap van hun studio-opnames hoor je dat deze band een coherente muzikale visie heeft.

Om in de studio recht te doen aan hun geruchtmakend chaotische, oorverdovende live-performance, moest de groep zich reeds in een zeer vroeg stadium nagenoeg geheel opnieuw uitvinden. Het vereist een behoorlijke vertaalslag om het visuele aspect van de performance, de directheid van de lijfelijke aanwezigheid, adequaat om te zetten in niets dan auditieve informatie. Wie luistert naar de platen die Einstürzende Neubauten tussen 1981 en 1990 heeft uitgebracht, hoort dat er – wellicht met uitzondering van het debuut – verrassend weinig terug te horen is van het gevoel van hun liveshows. Integendeel: vanaf Zeichnungen des Patienten O.T. (1983) spreidt de band een gelaagd en minutieus geconstrueerd klankbeeld tentoon. Vaak hard, percussief en, door Blixa’s onmenselijk hoge gegil, nogal confronterend. Maar niettemin gecontroleerd en beheerst.

Die Befindlichkeit des Landes, van het album Silence is sexy (2000)

Klanklaboratorium

Daarmee onderscheidt Einstürzende Neubauten zich van anderen die niet-muzikale objecten als instrument gebruiken, zoals Test Departement of iemand als Tom Waits. Net zoals bij Brian Eno of Karlheinz Stockhauzen is de studio voor hen een klanklaboratorium waar geluid kan worden onderzocht en ge(de)construeerd. Om dezelfde artistieke impulsen vorm te geven, hanteerde de groep op het podium en in de studio haast tegenovergestelde methodes.

Waar de liveshow draaide om energie, improvisatie en lichamelijkheid, werden dezelfde ingrediënten in de studio aan een nauwkeurig onderzoek onderworpen, om te bekijken hoe er een puur auditieve representatie van gemaakt kon worden. De eigenschap van geluidsopname om de exacte specificiteit van elk geluid vast te leggen, kwam daarbij goed van pas: waar het ongefilterd opnemen van de liveperformance zou leiden tot een onontwarbaar sonisch kluwen, kon in de studio de potentie en zeggingskracht van elk individueel geluid ten volle worden benut. Illustratief voor hun werkwijze is dat zij geen microfoons bij de gebruikte objecten zetten, maar er zogenaamde pick-up-mic’s op plakken. Op die manier wordt niet het geluid van het slaan opgenomen, maar worden de interne trillingen van het object, en daarmee de fysieke eigenschappen van het materiaal, vastgelegd.

Die tijdsintensieve omgang met het materiaal in de studio – het lab waar drie decennia van klankexperiment veel praktisch inzicht opleverden – vormt de pulserende constante in de hele oeuvreomspannende compilatieserie Strategies Against Architecture (1983-2010). Hoewel de ongebreidelde agressie verdween, songstructuren her en der traditioneler werden, en Bargelds teksten in toenemende mate veranderden in hoogintellectuele exercities, klinkt er over de hele lengte van de vier edities van SAA een ononderbroken fascinatie door voor de mogelijkheden van de studio(materialen) waarin en waarmee een aparte (klank)wereld wordt geschapen. Een wereld die telkens opnieuw zorgvuldig wordt opgebouwd, en gelijktijdig met donderend geraas weer instort.

Dit artikel verscheen ook in Rekto:Verso.

Mail

Melle Kromhout

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Auto Draft 24

Een caleidoscoop van verlangen

‘De zoektocht naar een gemeenschap gaat door. Een gemeenschap die mijn caleidoscopische zijn kan accepteren, waarin ik niet hoef te kiezen tussen delen van mezelf, waarin ik niet exotisch, verdund of onverenigbaar ben.’ In dit essay beschrijft Rocher Koendjbiharie welke moeilijkheden hij ondervindt in zijn levenslange zoektocht naar een gemeenschap waarvan hij zich volwaardig onderdeel kan voelen. Lees meer

Eat the rich! Or get eaten?

Eat the rich! Or get eaten?

‘Munch Musk’, ‘bite Bezos’ of ‘suck Zuck’? Stijn Voogt onderzoekt hoe ook aan kapitaalkritiek flink geld verdiend kan worden. ‘Eat-the-rich-films wakkeren geen honger naar verandering aan, maar lijken deze vooral te stillen.’ Lees meer