Asset 14

De dingen die we onszelf vertellen

De dingen die we onszelf vertellen

‘Ik denk dat ze een narcist is,’ zegt vriendin N. samenzwerend. Het is zaterdagmiddag, en ik zit met vriendinnen N. en E. in een koffietent. N. heeft ons net alles verteld over haar nieuwe baan bij een non-profitorganisatie. E. en ik smullen ongegeneerd van de verhalen die N. vertelt over een vrouwelijke collega die haar inwerkt. Hoe, als N. een leuk gesprek heeft met een mannelijk lid van het team, haar inwerkbuddy constant om hen heen cirkelt. Vervolgens zou zij N. erop wijzen dat N. het iets te gezellig heeft met haar collega’s en dat er in het bedrijf een groot belang wordt gehecht aan een professionele werksfeer. Wanneer N. haar inwerkbuddy heeft verteld dat ze als freelance journalist veel over de klimaatcrisis schrijft, krijgt ze ook te horen: ‘Er zijn zoveel mensen die maatschappijkritische essays schrijven, maar in deze organisatie zetten we tenminste echt iets in werking.’

Hoewel E. en ik erom kunnen lachen, lijkt N. de laatste tijd steeds wanhopiger te worden door het giftige sociale klimaat op haar werk. Iets dat iedereen die een op concurrentie beluste collega heeft gehad, waaronder E. en ikzelf, goed kan begrijpen. ‘Uit die jaloerse sneren van haar, blijkt echt zoveel entitlement en zo weinig inlevingsvermogen,’ vervolgt N. ‘Dat zijn toch gewoon symptomen van narcisme?’

Op de fiets naar huis overdacht ik de gefrustreerde claims van N., die normaal zo kalm en genuanceerd was. Haar psychiatrische diagnose leek mij vooral een machtsmiddel om zich de komende tijd te wapenen in een oncollegiale veldslag. Ik vroeg me af: Waarom houden we soms onszelf hardnekkig dingen voor, waarvan we eigenlijk weten dat ze niet altijd waar zijn? Wat zegt dat over ons?

Is het om onszelf te beschermen voor de angst met onszelf geconfronteerd te worden?

Essayist Joan Didion zei ooit al: ‘We vertellen onszelf verhalen om te kunnen leven.’ Het zijn narratieven die ons overeind houden, in een leven waarin gevoelens, mensen en situaties ambigu en pijnlijk kunnen zijn. Maar wat mij raakt in de verhalen in kwestie zijn de eendimensionale, zelfsaboterende denkpatronen. Ik vraag me af waar dat vandaan komt. Is het om onszelf te beschermen voor de angst met onszelf geconfronteerd te worden? Om ons aan het beeld dat we van onszelf te hebben vast te houden? Of als een manier om controle te houden in situatie die nieuw, vaag of onbekend is? Nu had N. had het terecht moeilijk, maar had dat inderdaad niet ook te maken met de onwennigheid van de pikorde op een werkvloer, waar zij haar plek nog niet had vastgesteld?

Als ik terugdenk aan de keren dat ik mezelf zoiets vertelde (en toegegeven, soms ook mensen diagnosticeerde), was dat weleens een veel te zwart-witte versimpeling van de werkelijkheid. Zo had ik een aantal jaren geleden een huisgenoot die niets kon doen zonder mij te irriteren. Van hoe ze liep (traag, sjokkend, met haar hoofd naar beneden gebogen), tot haar algemene gereserveerdheid en haar constante hang naar liefde, waardoor er binnen een tijdspanne van anderhalf jaar vijf zichtbaar emotioneel onbereikbare jongens de revue passeerden. Ik labelde haar als een lui, depressief mens en probeerde zo weinig mogelijk thuis te zijn.

Wat ik niet gelijk besefte is dat ik maar weinig kwetsbaarheid duldde, zowel van mijzelf als mijn medemens. Daar was namelijk geen plek voor als je wilde overleven in de prestatiemaatschappij, waar ik toen nog dacht aan mee te moeten doen. Door die houding raakte ik zelf toen al langzaam mentaal en fysiek uitgeput. Dit zou ik blijven volhouden tot ik totaal geen idee meer had van wie ik was. Toch was ik toen nog niet klaar om onder ogen te zien dat ik misschien wel meer van de ongegeneerde passitiviteit van mijn huisgenoot kon leren dan ik dacht.

Langzaam begon ik in te zien dat ik, door mijn gevoelige aard jaren aan de kant te zetten, een groter probleem had dan mijn huisgenoot.

Liever klaagde ik over haar tegen vrienden en familie. ‘Misschien zit ze in je allergie,’ zei mijn moeder in kantoorjagon, op de zelfgenoegzame toon die moeders vaak hebben, ‘of misschien lijk je meer op haar dan je denkt.’ Ze liet me de kernkwadrant van Ofman zien, een hulpmiddel in de irritante kantoorcoachingshoek. Ik zocht op mijn allergie, ‘passiviteit’, en gleed met mijn vinger langs de regel: mijn kwaliteit was daadkracht, mijn valkuil ‘drammerigheid’, en mijn uitdaging ‘geduld’. Ik kapte het moment in eerste instantie af, maar het gesprek bleef aan me knagen. De kwaliteiten van mijn huisgenoot stoorden me, maar eigenlijk zag ik in dat ze mijn huisgenoot ook best verfrissend en juist stoer maakten. Langzaam begon ik in te zien dat ik, door mijn gevoelige aard jaren aan de kant te zetten, een groter probleem had dan mijn huisgenoot. Misschien moest ik zelf maar eens in therapie.

Joan Didion had inderdaad gelijk: we vertellen onszelf verhalen om overeind te blijven. Maar een duurzame strategie is dat dus niet altijd, merkte ik al doende. Ook N. leek dit twee weken later te hebben beseft. Als E. in onze WhatsAppgroep vraagt of haar inwerkbuddy de oorlog al heeft uitgeroepen heeft, antwoordt N.:

‘We hebben laatst op de vrijmibo een beetje gebond 🙈’
‘Ook gewoon over persoonlijke dingen gehad, en we hebben best wel wat gemeen’
‘Ze is gewoon een beetje een intense vrouw, maar eigenlijk wel aardig’

Mail

Aisha Mansaray (zij/haar, 1988) studeerde Engelse taalwetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Is o.a. columnist van Hard//hoofd en OneWorld, en hoopt ooit zo goed te worden als Amerikaans schrijfster Vivian Gornick.

Anna June (1994) is een illustrator uit Leiden en werkt voor verschillende opdrachtgevers. Haar tekeningen gaan vaak over ‘hoe mensen doen’, dieren, identiteit en ongemak. Ze is oprichter van het Leidse makerscollectief ROEM, een stichting die jonge makers ondersteunt en samenbrengt.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Ik ook op jou

Ik ook op jou

Op een avond zegt iemand tegen Eva dat hij verliefd op haar is. Terwijl hij wacht op een antwoord, denkt Eva na over wat verliefd zijn eigenlijk is. Lees meer

Herhaalrecept

Herhaalrecept

Op een ochtend wordt Aisha Mansaray wakker in een parelmoeren bubbel. Ze onderzoekt hoe ze met haar depressie op de randen van de realiteit kan leven, zonder de grip erop te verliezen. ‘Mijn aandoening was een zuigend ding geweest dat zich om mij heen had gewikkeld, lelijk, en meer levend dan ik.’ Lees meer

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Marthe van Bronkhorst maakt de balans op tussen S en M, die beide alles kwijt zijn: de een is ingebed in het zorgsysteem, de ander moet niks hebben van de verzorgingsstaat. Lees meer

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

Grootgebracht met het idee dat 'natuurlijke' oplossingen de voorkeur hebben boven synthetische medicatie stond Eva niet te springen om angstremmers te gaan gebruiken. Maar wat als het nou gewoon werkt? Lees meer

Column: Keihard chillen 2

Keihard chillen

Eva zet haar vraagtekens bij het fenomeen chillen. 'Eerlijk gezegd denk ik dat een wereld als deze, waarin fascisme oprukt, waarin genocide nog steeds bestaat, waarin het onrecht en de pijn en het verdriet van mijn schermen afspat, weinig reden geeft tot chillen.' Lees meer

We zijn tenminste allemaal nog mensen

We zijn tenminste allemaal nog mensen

In een overvolle trein ontwaart Aisha de eerste tekenen van het nieuwe verhaal waar ze - of iedereen? - naar op zoek is. Lees meer

Column: Dat heet ‘een gesprek voeren met elkaar’

Dat heet ‘een gesprek voeren met elkaar’

Als een vriendin van Eva op date gaat met een man waarmee Eva zelf al eerder afsprak, is ze erg benieuwd naar haar bevindingen. Lees meer

Column: Het glas wijn waar ik zin in heb bestaat niet

Het glas wijn waar ik zin in heb bestaat niet

Twee jaar geleden vroeg Eva nog aan een collega waarom ze niet dronk. Inmiddels laat ook zij de alcohol links liggen en is ze zelf degene die wordt bevraagd. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer