BNN pretendeert jonge televisie te maken. Hoe doen ze dat en wat is hiervan de schade?" /> BNN pretendeert jonge televisie te maken. Hoe doen ze dat en wat is hiervan de schade?" />
Asset 14

De BNN-formule

BNN wordt geregeerd door middelbare mannen die zeggen televisie te maken voor een jonge doelgroep. Waar BNN begon als een progressieve omroep, lijkt daar nu niet veel meer van over te zijn. Programma's en formules worden herhaald; De Lama's wordt De Badgasten. Michiel rekent uit hoe dat komt.

BNN pretendeert jong, brutaal, vernieuwend en spraakmakend te zijn. Dat leek althans de inzet toen de omroep in 1997 werd opgericht door programmamaker en professioneel relschopper Bart de Graaff. Hij kreeg destijds de hulp van Gerard Timmer, Willem de Bois, Frank Timmer en later Laurens Drillich, mannen die daarvoor allen belangrijke sleutelrollen vertolkten bij piratenzender Veronica. Een goed team, zou je zeggen, om de beoogde vier peilers van progressiviteit te waarborgen.

Inmiddels is BNN allang niet meer jong, niet brutaal, niet eens echt spraakmakend en al helemaal niet vernieuwend. Het boegbeeld is overleden en de vier anderen hebben stuk voor stuk hun plek verruild voor belangrijke hoge functies in televisieland. De omroep wordt sinds 2007 geleid door Patrick Lodiers, een sympathieke en empathische man van middelbare leeftijd, die erin is geslaagd van integer kijken zijn handelsmerk te maken. Hij geeft richting aan een handvol succesvolle, goedgelukte en stralende televisiepersoonlijkheden. De zender lijkt ermee de zwakke echo van wat het ooit probeerde te zijn. Toch wordt nog altijd het oude imago krampachtig hooggehouden. Hoe spelen ze dat toch klaar, en wat is daarvan de schade?

Formules

Om het imago hoog te blijven houden gebruikt BNN een formule die eindeloos wordt herhaald: (bekend) gezicht + product/ locatie + tegenkleur = leuk (of, sinds 2007: oprecht). Met deze eenvoudige invuloefening is het mogelijk een aanzienlijk deel van de BNN-programmering sinds de dood van Bart de Graaff te analyseren: Filemon Wesselink + heroïne = leuk, Sophie Hilbrand + bungeejumpen = leuk, Patrick Lodiers + iemand in een rolstoel + technofeestje = oprecht, Dennis Storm + een stukje van Valerio Zeno’s vlees = leuk, Valerio Zeno + zieke jongen + relativerende grap = oprecht, Patrick Lodiers + nierpatiënt + spelshow = oprecht.

BNN pretendeert vernieuwend te zijn, toch is op basis van alleen al deze formule vrij eenvoudig te zien dat BNN herhaalt. Vooral de out-line wordt steeds opnieuw gekopieerd. Neem alleen al het voorbeeld van het succesvolle programma De Lama’s: er komt een eind aan de reeks, er is plek vrijgekomen voor nieuwe comedy, en BNN komt met het nieuwe concept De Badgasten: fluorescerend groen wordt fluorescerend blauw, de ‘leuke gekke’ naam wordt domweg een andere ‘leuke gekke’ naam. Alle contouren van het oorspronkelijke concept worden een op een gekopieerd.

De zuigende werking van deze herhalingsdrang zie je vrij helder sinds het eerste seizoen Spuiten en Slikken (2005), een reeks afleveringen over seks en drugs waarin Filemon Wesselink per aflevering een ander soort drugs uit zou proberen. Voorafgaand aan de veelbesproken uitzendingenreeks werd hem in verschillende media steeds dezelfde vraag gesteld: ben je niet bang dat je erin zal blijven hangen? Waarin blijven hangen? Nou, die drugs die je gaat proberen. Nee hoor, want er is een heel team omheen, en ik ga alles maar één keer doen.

Zeven jaar later maakt Filemon Wesselink nog altijd vergelijkbare itempjes op nationale televisie waarin de succesformule is: (hijzelf) + product/locatie + tegenkleur = spraakmakend, brutaal of jong. Met andere woorden: ook itempjes maken op nationale televisie heeft een vergelijkbare verslavende werking; hij is dan niet verslaafd geraakt aan de uitgeprobeerde producten, maar zijn hang naar het maken van vergelijkbare reportages herbergt alle symptomen van verslaving.

Ook BNN’s profilering als een jongerenzender is een schijnvertoning. Vooral de gelukte, welbespraakte gevallen komen aan het woord. Succesvolle jongeren mogen weloverwogen spreken over gematigde zaken en hoezeer ze daarin zijn geslaagd. Ze worden daarin afgewisseld door de rand- en probleemgevallen die ondanks alles prima kunnen leven. De optelsom van beiden zou daarmee een afspiegeling van de doelgroep zijn, maar dat is het niet; het is het clichématige beeld dat de gemiddelde Nederlander van de doelgroep heeft. Het fenomeen ‘jongeren’ wordt als onderwerp in zijn eenvoudigste vorm behandeld om af te kunnen vinken.

BNN zegt brutaal en spraakmakend te zijn, en toegegeven, het percentage veelbesproken programma’s dat BNN door de jaren heen maakte is hoog. Toch lijkt ook elke hype precies hetzelfde profiel te hebben, en voldoet het keer op keer weer aan de formule. Het heeft er zelfs alle schijn van zorgvuldig gecreëerd, gepland en uitgestippeld te worden.

Spraakmakendheid lijkt niet het vehikel voor debat maar het doel op zich. De hype wordt steeds opnieuw weer in het publieke debat gerechtvaardigd met het argument dat daarmee bepaalde onderwerpen bespreekbaar worden gemaakt – praten over drugs, praten over seks, praten over nierdonoren – maar dat is zelfbevestigend. Natuurlijk gaat iedereen er over praten wanneer mensen op tv heroïne roken, of elkaar opeten. De Donorshow van BNN heeft zogenaamd nierziekte als onderwerp op de agenda gezet, maar stond dat onderwerp niet allang op de agenda toen de oprichter van de omroep tien jaar ervoor stierf aan precies dezelfde ziekte? Is het niet veel eerder een zeker aandachtstekort dat ertoe heeft bijgedragen dat een breed uitgemeten discussiepunt juist gerecycled moest worden? Het opvallende aan de vermeende BNN-spraakmakendheid is dat het niet spraakmakend is.

Mentaliteit

Leg BNN eens voor de grap naast de VPRO. De VPRO heeft altijd het profiel van een jonge, tegendraadse omroep gehad – zonder daarmee uitvoerig te koketteren. Dat zit ‘m niet in het soort publiek dat ernaar zou moeten kijken. Evenmin zit 'm dat in de vermeende jongheid van presentatoren: bij BNN zie je veelal vrolijke, brutale en assertieve mensen die een jonge, frisse indruk moeten maken met Kinki-kapperkapsels, onvoorwaardelijke openheid met betrekking tot sekservaringen, snelle wagens waar je in zou moeten willen rijden, en wild bewegende camera’s die wiebelend met je meelopen zodat je de hele tijd hip en happening het beeld in en uit kan springen. Stuk voor stuk eigenschappen waarmee BNN zich jong en fris schijnt te willen voelen.

De VPRO moet het veel eerder hebben van een zekere mentaliteit, een manier van denken over programmamaken. Een progressieve, vervreemdende, steeds van invalshoekhoek veranderende instelling die noodzakelijk is om zichzelf opnieuw uit te kunnen vinden. Het zit ‘m niet in het uiterlijk vertoon, het zit ‘m niet in de fletse groenheid van het felgroene Lama-matje waar je zo lekker hip op kan improviseren (de frisse jonge versie van acteren). Het zit niet in de out-line, het is de mentaliteit die maakt dat je de connotaties maakt met vernieuwend – een programmamaker is vernieuwend zolang hij nog in staat is steeds opnieuw weer van systeem te veranderen, te zoeken, onderzoeken, inzoomen, uitzoomen, beschouwen, graven, verbreden en verdiepen.

Marktdenkers

Waarom kan BNN dat niet? BNN heeft inmiddels een marktaandeel op het gebied van jongheid, brutaliteit, spraakmakendheid en vernieuwing: het is het toonbeeld van marktdenken in een tijd waarin de enige manier om over televisiemaken te mogen denken blijkbaar een economische is. Nederland is een land van marktdenkers en daar is onze cultuur een afspiegeling van: de manke is hier artiest, de allochtoon is hier knuffelbaar. Elke niche wordt uitgehold, en het symbool voor deze uitholling is deze zogenaamde jongerenomroep, met een gestorven nierpatiënt als oprichter – want dát soort dingen raakt ons: dat in dit land zelfs nierpatiënten ‘ook gewoon maar mensen zijn’; zo ontzettend gewoon dat ze zelfs een zender op kunnen richten. Mensen die werkelijk capabel zijn voor zoiets – bijvoorbeeld mensen met een zeker inzicht of een zekere ervaring – worden overgeslagen, omdat een handvol rijke mannen van middelbare leeftijd destijds geld heeft gezien in deze magische contrastwerking: nierpatiënt + televisiezender = oprecht, jong, brutaal, spraakmakend én vernieuwend. Dat alles bij elkaar maakt natuurlijk niets uit.

Het is alleen zorgwekkend dat iedereen erin trapt. In een tijd waarin ministers snijden in cultuur, beleidsmakers schrappen, en er in Nederland alleen voor elke uitzondering een plekje is, houdt BNN de plek bezet voor progressiviteit, ontwikkeling, verbreding en verdieping.

Dit is een gastbijdrage van Michiel Lieuwma (Valkenswaard, 1980). Hij is theatermaker, schrijver en performer en werkt bij Orde van de Dag.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

Ons Eiland en wat we vonden op de kust 3

Ons Eiland en wat we vonden op de kust

In Ons eiland en wat we vonden op de kust (het afstudeerwerk van Liene Schipper) wordt je meegenomen naar een wereld die bijna lijkt op de onze, maar waar olifanthotels kunnen praten, eenzame koeien luid loeien en brandstichting soms de oplossing lijkt. Een zoektocht naar hoe we elkaar kunnen proberen te begrijpen, en wat je nou eigenlijk moet doen als je denkt dat je elkaar eindelijk begrepen hebt.  Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

''Het is een dag waarop je stevig in je schoenen moet staan.''
Lees een fragment uit het afstudeerwerk Stormvogel & Gelegenheidshaiku van Suzanne Reedijk: een tweeledige novelle over de zee, het leven dat soms vastloopt, en een reuzenkind dat in een veld verschijnt, en dat ook weer verdwijnt. Lees meer

Tendresse / Nederzettingen

Tendresse / Nederzettingen

Met zijn 'overrompelende, rijke poëzie' won dichter Erwin Hurenkamp dit jaar Editio's Debutantenschrijfwedstrijd. De jury roemde zijn poëzie, die vertrouwde thema's wonderlijk uitwerkt. Lees meer

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Floris Alkemade trapte het nieuwe seizoen Zomergasten af. Tot al te boude uitspraken liet de Rijksbouwmeester zich niet verleiden. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Malika Soudani verzamelt de herinneringen die ze nog heeft aan alle plekken waar ze een slaapkamer heeft gehad, vanaf haar geboorte tot aan het moment waarop ze haar afstudeerbundel schrijft. Hier lees je een fragment uit 'Waar ik een slaapkamer heb gehad'. Over een zusje met kanker, twee culturen onder één dak, bruin zijn in een witte familie en een gebroken gezin.  Lees meer

Vergeetweek mixtape

Een onvergetelijke mixtape

Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met een mixtape, met nummers gekozen door onze redacteuren. Welke muziek doet ons vergeten of herinneren? Welke artiest maakte het beste nummer over vergeten en welk nummer waren we zelf geheel vergeten - en misschien was dat maar beter zo? Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Wat ik mezelf beloof

Wat ik mezelf beloof

Een poging om alles te vergeten, om je af te sluiten voor je herinneringen, is op voorhand gedoemd om te mislukken. Een kort verhaal over de (on)mogelijkheid om schoon schip te maken. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Marthe van Bronkhorst leidt haar lezer rond tussen de verloren schoenen en vergeten herinneringen in het Juttersmuseum. We stuiten op drie vergeten gedichten. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Kat, boom

Kat, boom

Een meisje klimt in een boom tijdens verstoppertje en wordt door de andere kinderen vergeten. Lees meer

De Ander (Vergeten)

De Ander (Vergeten)

Annelies van Wijk vraagt zichzelf nog voor ze is opgestaan om naar de ander te kijken. Dit gaat over zitten in een tweepersoonsbed,
Eenzaamheid die in alleen zijn verandert en een vijver in het matras met een eendenmoeder erin. Lees meer