Noors opa was tijdens de Tweede Wereldoorlog marinier. In de vijf jaar dat hij weg was had hij twee keer contact met zijn vrouw." /> Noors opa was tijdens de Tweede Wereldoorlog marinier. In de vijf jaar dat hij weg was had hij twee keer contact met zijn vrouw." />
Asset 14

De bevrijding van Tjeerd Spanjer

Tjeerd Spanjer, de opa van Noor, was loods tijdens de Tweede Wereldoorlog. Veertien dagen voordat Nederland capituleerde trouwde hij met zijn geliefde Geertje. Tijdens de oorlog hadden ze twee keer contact. Een intiem verhaal over de de oorlog en de bevrijding.

Tijdens het opruimen vond mijn moeder een map met zelfgeschreven verslagen, briefjes en officiële documenten van en over de oorlogstijd van mijn grootvader. Tjeerd Spanjer was in dienst bij de Nederlandse marine toen de oorlog begon. Als loods navigeerde en adviseerde hij kapiteins over de te nemen vaarroutes. In mei 1940 was hij 26 jaar oud en sinds twee weken getrouwd met Geertje, mijn grootmoeder. Nederland capituleerde en hij vluchtte met een loodsboot naar Engeland. Een halfjaar later was hij in New York, waar hij langere tijd verbleef en een opleiding kon volgen aan de zeevaartschool. Vanaf ‘42 voer hij konvooi, wat betekent dat hij als stuurman van koopvaardijschepen over de wereldzeeën zwierf, waarbij hij voet aan wal zette in Suriname en de Nederlandse Antillen.

In 1943 begon hij aan de terugreis van New York naar Engeland en in november 1944 vertrok hij -wederom op een loodsboot- naar Zeeland, waar de bezetters al verslagen en zo goed als vertrokken waren. Op het Engelse schip de S.S. Empire Duke voer hij met een groot konvooi langs de haven van Vlissingen, waar zijn huis stond. Hij schreef:

“Toen we met ons konvooi de rede van Vlissingen bereikten keken we natuurlijk naar de stad, die we 17 mei 1940 hadden moeten verlaten. Het was een troosteloos beeld wat we te zien kregen. De huizen op de boulevard kapot geschoten. Hotel Brittania een puinhoop. Dit laatste was geen wonder want de bezetter had dit als hoofdkwartier gebruikt. De buitenhaven geblokkeerd door wrakken. En toch was de stad goed herkenbaar. De Jacobstoren, de Oranjemolen en Michiel de Ruyter stonden nog overeind. Voor de bewoners moet het een fantastisch gezicht zijn geweest om zo’n twintigtal grote zeeschepen de rivier op te zien varen.”

Illustratie: Marthe Roosenboom // Studio M

In een andere passage vertelde hij over de meegereisde journalisten:

“Op de Empire Duke waren verschillende oorlogscorrespondenten aan boord. Met éen van hen had ik een lang en interessant gesprek. Ik vertelde hem dat ik, toen we met de loodsboot uit Nederland waren gevlucht, nog maar veertien dagen getrouwd was. De journalist vermeldde dit in zijn radioverslag en diezelfde week kreeg mijn vrouw op Terschelling twee brieven met dit bericht.”

In de vijf jaar dat de oorlog duurde, is er slechts twee keer contact geweest tussen Geertje en Tjeerd, via een telegram van het Rode Kruis. De brieven die zij kreeg naar aanleiding van dit radiobericht vertelden haar dat haar man veilig in het bevrijde Zeeland was gearriveerd. Ik kan me nauwelijks voorstellen hoe waardevol die boodschap geweest moet zijn: twee weken getrouwd en dan voor vijf jaar uit elkaar, en continu in onzekerheid over of de ander überhaupt nog in leven is. In de map die mijn moeder vond zat een van de twee telegrammen. Op 20 oktober 1943 schreef Tjeerd (‘not more than 25 words’):

“BEN VOL GOEDEN MOED. HOOP JULLIE SPOEDIG TERUG TE ZIEN. WEES VOL VERTROUWEN. HOOP HET ZAL NIET LANG MEER DUREN. MIJN GEDACHTEN LIEFDE EN KUSSEN VOOR JOU.”

Geertje ontving dit bericht twee maanden later, en op de achterkant staat haar antwoord geschreven, waarvan ik niet weet of ze het daadwerkelijk heeft kunnen versturen:

“Wij trachten moedig te blijven. Verwacht je elke dag liefste! Alle familieleden zenden groeten. Wees innig gekust en omhelsd door je Vrouw.”

Pas in mei 1945, na de bevrijding van de rest van Nederland, zagen ze elkaar en konden ze beginnen aan hun uitgestelde leven samen. Mijn moeder werd nog geen jaar later geboren in hun huis in Vlissingen, waar granaatscherven littekens op de muren hadden achtergelaten.

Mail

Noor Spanjer (Amsterdam, 1982) is freelance journaliste en mediawetenschapper. Als nieuwerwetse minstreel is zij altijd op zoek naar persoonlijke verhalen en daarnaast is ze ideologisch inzetbaar voor feministische zaken en andere nature-nurture kwesties.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur denkt mee over de koers van het tijdschrift en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 43

Lekker soggen

Deze week worden onze redacteurs blij van lachen om Mark R., lessen over de media en het kunnen bijdragen aan de vismigratie in Utrecht. Lees meer

Een ritje maken

Een ritje maken

In dit verhaal van Sonja Buljevac maken Renée en haar oma een wandeling bij de boulevard van Vlissingen. Terwijl haar oma volop geniet, wordt Renée geconfronteerd met de gebeurtenissen van de vorige nacht. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

De nobele kunst van het missen

De nobele kunst van het missen

Marthe van Bronkhorst mist een hoop dingen in haar leven. Haarelastiekjes, de deuk in de bank die ze maakte in het vakantiehuisje, en ze kan maar niet vergeten dat Philip Freriks gestopt is met het journaal. (kom terug, Philip!). Maar waar komt dit missen vandaan?
Met (voor de laatste keer!) een illustratie van Jessica Bacuna. Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Eindelijk lente

Eindelijk lente

Deze week worden we blij van een fijn boek, roze k-pop en Den Bosch. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Column: Wasverzachter

Wasverzachter

Een fietstochtje met twee vrienden voert Eva naar een nieuwbouwwijk, waar het leven bij nader inzien toch zo slecht nog niet zou zijn. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

De dochter van Baba Yaga met illustratie van Micky Dirkzwager

De dochter van Baba Yaga

Saar, een slapeloze studente, leeft op dubbeldrop en kan haar ex niet vergeten. Op een nacht belt ze haar moeder. ‘Vanaf mijn drieëntwintigste werd het allemaal beter, Saar.’ Is er hoop? Een rauw sprookje van Lena Plantinga over het herstellen van je vrouwelijke intuïtie, of pogingen doen tot. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Alsof het stil was 1

Alsof het stil was

In dit korte verhaal van Janna Claudius slapen een van elkaar vervreemde moeder en dochter een nachtje op dezelfde kamer. Lees meer

Alles Vijf Sterren: We bekijken het positief

We bekijken het positief

Deze week worden we blij van LuckyTV, een WhatsAppgroep en een tweeëntwintig jaar oude miniserie over kunst. Lees meer