Noors opa was tijdens de Tweede Wereldoorlog marinier. In de vijf jaar dat hij weg was had hij twee keer contact met zijn vrouw." /> Noors opa was tijdens de Tweede Wereldoorlog marinier. In de vijf jaar dat hij weg was had hij twee keer contact met zijn vrouw." />
Asset 14

De bevrijding van Tjeerd Spanjer

Tjeerd Spanjer, de opa van Noor, was loods tijdens de Tweede Wereldoorlog. Veertien dagen voordat Nederland capituleerde trouwde hij met zijn geliefde Geertje. Tijdens de oorlog hadden ze twee keer contact. Een intiem verhaal over de de oorlog en de bevrijding.

Tijdens het opruimen vond mijn moeder een map met zelfgeschreven verslagen, briefjes en officiële documenten van en over de oorlogstijd van mijn grootvader. Tjeerd Spanjer was in dienst bij de Nederlandse marine toen de oorlog begon. Als loods navigeerde en adviseerde hij kapiteins over de te nemen vaarroutes. In mei 1940 was hij 26 jaar oud en sinds twee weken getrouwd met Geertje, mijn grootmoeder. Nederland capituleerde en hij vluchtte met een loodsboot naar Engeland. Een halfjaar later was hij in New York, waar hij langere tijd verbleef en een opleiding kon volgen aan de zeevaartschool. Vanaf ‘42 voer hij konvooi, wat betekent dat hij als stuurman van koopvaardijschepen over de wereldzeeën zwierf, waarbij hij voet aan wal zette in Suriname en de Nederlandse Antillen.

In 1943 begon hij aan de terugreis van New York naar Engeland en in november 1944 vertrok hij -wederom op een loodsboot- naar Zeeland, waar de bezetters al verslagen en zo goed als vertrokken waren. Op het Engelse schip de S.S. Empire Duke voer hij met een groot konvooi langs de haven van Vlissingen, waar zijn huis stond. Hij schreef:

“Toen we met ons konvooi de rede van Vlissingen bereikten keken we natuurlijk naar de stad, die we 17 mei 1940 hadden moeten verlaten. Het was een troosteloos beeld wat we te zien kregen. De huizen op de boulevard kapot geschoten. Hotel Brittania een puinhoop. Dit laatste was geen wonder want de bezetter had dit als hoofdkwartier gebruikt. De buitenhaven geblokkeerd door wrakken. En toch was de stad goed herkenbaar. De Jacobstoren, de Oranjemolen en Michiel de Ruyter stonden nog overeind. Voor de bewoners moet het een fantastisch gezicht zijn geweest om zo’n twintigtal grote zeeschepen de rivier op te zien varen.”

Illustratie: Marthe Roosenboom // Studio M

In een andere passage vertelde hij over de meegereisde journalisten:

“Op de Empire Duke waren verschillende oorlogscorrespondenten aan boord. Met éen van hen had ik een lang en interessant gesprek. Ik vertelde hem dat ik, toen we met de loodsboot uit Nederland waren gevlucht, nog maar veertien dagen getrouwd was. De journalist vermeldde dit in zijn radioverslag en diezelfde week kreeg mijn vrouw op Terschelling twee brieven met dit bericht.”

In de vijf jaar dat de oorlog duurde, is er slechts twee keer contact geweest tussen Geertje en Tjeerd, via een telegram van het Rode Kruis. De brieven die zij kreeg naar aanleiding van dit radiobericht vertelden haar dat haar man veilig in het bevrijde Zeeland was gearriveerd. Ik kan me nauwelijks voorstellen hoe waardevol die boodschap geweest moet zijn: twee weken getrouwd en dan voor vijf jaar uit elkaar, en continu in onzekerheid over of de ander überhaupt nog in leven is. In de map die mijn moeder vond zat een van de twee telegrammen. Op 20 oktober 1943 schreef Tjeerd (‘not more than 25 words’):

“BEN VOL GOEDEN MOED. HOOP JULLIE SPOEDIG TERUG TE ZIEN. WEES VOL VERTROUWEN. HOOP HET ZAL NIET LANG MEER DUREN. MIJN GEDACHTEN LIEFDE EN KUSSEN VOOR JOU.”

Geertje ontving dit bericht twee maanden later, en op de achterkant staat haar antwoord geschreven, waarvan ik niet weet of ze het daadwerkelijk heeft kunnen versturen:

“Wij trachten moedig te blijven. Verwacht je elke dag liefste! Alle familieleden zenden groeten. Wees innig gekust en omhelsd door je Vrouw.”

Pas in mei 1945, na de bevrijding van de rest van Nederland, zagen ze elkaar en konden ze beginnen aan hun uitgestelde leven samen. Mijn moeder werd nog geen jaar later geboren in hun huis in Vlissingen, waar granaatscherven littekens op de muren hadden achtergelaten.

Mail

Noor Spanjer (Amsterdam, 1982) is freelance journaliste en mediawetenschapper. Als nieuwerwetse minstreel is zij altijd op zoek naar persoonlijke verhalen en daarnaast is ze ideologisch inzetbaar voor feministische zaken en andere nature-nurture kwesties.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

Ons Eiland en wat we vonden op de kust 3

Ons Eiland en wat we vonden op de kust

In Ons eiland en wat we vonden op de kust (het afstudeerwerk van Liene Schipper) wordt je meegenomen naar een wereld die bijna lijkt op de onze, maar waar olifanthotels kunnen praten, eenzame koeien luid loeien en brandstichting soms de oplossing lijkt. Een zoektocht naar hoe we elkaar kunnen proberen te begrijpen, en wat je nou eigenlijk moet doen als je denkt dat je elkaar eindelijk begrepen hebt.  Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

''Het is een dag waarop je stevig in je schoenen moet staan.''
Lees een fragment uit het afstudeerwerk Stormvogel & Gelegenheidshaiku van Suzanne Reedijk: een tweeledige novelle over de zee, het leven dat soms vastloopt, en een reuzenkind dat in een veld verschijnt, en dat ook weer verdwijnt. Lees meer

Tendresse / Nederzettingen

Tendresse / Nederzettingen

Met zijn 'overrompelende, rijke poëzie' won dichter Erwin Hurenkamp dit jaar Editio's Debutantenschrijfwedstrijd. De jury roemde zijn poëzie, die vertrouwde thema's wonderlijk uitwerkt. Lees meer

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Floris Alkemade trapte het nieuwe seizoen Zomergasten af. Tot al te boude uitspraken liet de Rijksbouwmeester zich niet verleiden. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Malika Soudani verzamelt de herinneringen die ze nog heeft aan alle plekken waar ze een slaapkamer heeft gehad, vanaf haar geboorte tot aan het moment waarop ze haar afstudeerbundel schrijft. Hier lees je een fragment uit 'Waar ik een slaapkamer heb gehad'. Over een zusje met kanker, twee culturen onder één dak, bruin zijn in een witte familie en een gebroken gezin.  Lees meer

Vergeetweek mixtape

Een onvergetelijke mixtape

Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met een mixtape, met nummers gekozen door onze redacteuren. Welke muziek doet ons vergeten of herinneren? Welke artiest maakte het beste nummer over vergeten en welk nummer waren we zelf geheel vergeten - en misschien was dat maar beter zo? Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Wat ik mezelf beloof

Wat ik mezelf beloof

Een poging om alles te vergeten, om je af te sluiten voor je herinneringen, is op voorhand gedoemd om te mislukken. Een kort verhaal over de (on)mogelijkheid om schoon schip te maken. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Marthe van Bronkhorst leidt haar lezer rond tussen de verloren schoenen en vergeten herinneringen in het Juttersmuseum. We stuiten op drie vergeten gedichten. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Kat, boom

Kat, boom

Een meisje klimt in een boom tijdens verstoppertje en wordt door de andere kinderen vergeten. Lees meer

De Ander (Vergeten)

De Ander (Vergeten)

Annelies van Wijk vraagt zichzelf nog voor ze is opgestaan om naar de ander te kijken. Dit gaat over zitten in een tweepersoonsbed,
Eenzaamheid die in alleen zijn verandert en een vijver in het matras met een eendenmoeder erin. Lees meer