Noors opa was tijdens de Tweede Wereldoorlog marinier. In de vijf jaar dat hij weg was had hij twee keer contact met zijn vrouw." /> Noors opa was tijdens de Tweede Wereldoorlog marinier. In de vijf jaar dat hij weg was had hij twee keer contact met zijn vrouw." />
Asset 14

De bevrijding van Tjeerd Spanjer

Tjeerd Spanjer, de opa van Noor, was loods tijdens de Tweede Wereldoorlog. Veertien dagen voordat Nederland capituleerde trouwde hij met zijn geliefde Geertje. Tijdens de oorlog hadden ze twee keer contact. Een intiem verhaal over de de oorlog en de bevrijding.

Tijdens het opruimen vond mijn moeder een map met zelfgeschreven verslagen, briefjes en officiële documenten van en over de oorlogstijd van mijn grootvader. Tjeerd Spanjer was in dienst bij de Nederlandse marine toen de oorlog begon. Als loods navigeerde en adviseerde hij kapiteins over de te nemen vaarroutes. In mei 1940 was hij 26 jaar oud en sinds twee weken getrouwd met Geertje, mijn grootmoeder. Nederland capituleerde en hij vluchtte met een loodsboot naar Engeland. Een halfjaar later was hij in New York, waar hij langere tijd verbleef en een opleiding kon volgen aan de zeevaartschool. Vanaf ‘42 voer hij konvooi, wat betekent dat hij als stuurman van koopvaardijschepen over de wereldzeeën zwierf, waarbij hij voet aan wal zette in Suriname en de Nederlandse Antillen.

In 1943 begon hij aan de terugreis van New York naar Engeland en in november 1944 vertrok hij -wederom op een loodsboot- naar Zeeland, waar de bezetters al verslagen en zo goed als vertrokken waren. Op het Engelse schip de S.S. Empire Duke voer hij met een groot konvooi langs de haven van Vlissingen, waar zijn huis stond. Hij schreef:

“Toen we met ons konvooi de rede van Vlissingen bereikten keken we natuurlijk naar de stad, die we 17 mei 1940 hadden moeten verlaten. Het was een troosteloos beeld wat we te zien kregen. De huizen op de boulevard kapot geschoten. Hotel Brittania een puinhoop. Dit laatste was geen wonder want de bezetter had dit als hoofdkwartier gebruikt. De buitenhaven geblokkeerd door wrakken. En toch was de stad goed herkenbaar. De Jacobstoren, de Oranjemolen en Michiel de Ruyter stonden nog overeind. Voor de bewoners moet het een fantastisch gezicht zijn geweest om zo’n twintigtal grote zeeschepen de rivier op te zien varen.”

Illustratie: Marthe Roosenboom // Studio M

In een andere passage vertelde hij over de meegereisde journalisten:

“Op de Empire Duke waren verschillende oorlogscorrespondenten aan boord. Met éen van hen had ik een lang en interessant gesprek. Ik vertelde hem dat ik, toen we met de loodsboot uit Nederland waren gevlucht, nog maar veertien dagen getrouwd was. De journalist vermeldde dit in zijn radioverslag en diezelfde week kreeg mijn vrouw op Terschelling twee brieven met dit bericht.”

In de vijf jaar dat de oorlog duurde, is er slechts twee keer contact geweest tussen Geertje en Tjeerd, via een telegram van het Rode Kruis. De brieven die zij kreeg naar aanleiding van dit radiobericht vertelden haar dat haar man veilig in het bevrijde Zeeland was gearriveerd. Ik kan me nauwelijks voorstellen hoe waardevol die boodschap geweest moet zijn: twee weken getrouwd en dan voor vijf jaar uit elkaar, en continu in onzekerheid over of de ander überhaupt nog in leven is. In de map die mijn moeder vond zat een van de twee telegrammen. Op 20 oktober 1943 schreef Tjeerd (‘not more than 25 words’):

“BEN VOL GOEDEN MOED. HOOP JULLIE SPOEDIG TERUG TE ZIEN. WEES VOL VERTROUWEN. HOOP HET ZAL NIET LANG MEER DUREN. MIJN GEDACHTEN LIEFDE EN KUSSEN VOOR JOU.”

Geertje ontving dit bericht twee maanden later, en op de achterkant staat haar antwoord geschreven, waarvan ik niet weet of ze het daadwerkelijk heeft kunnen versturen:

“Wij trachten moedig te blijven. Verwacht je elke dag liefste! Alle familieleden zenden groeten. Wees innig gekust en omhelsd door je Vrouw.”

Pas in mei 1945, na de bevrijding van de rest van Nederland, zagen ze elkaar en konden ze beginnen aan hun uitgestelde leven samen. Mijn moeder werd nog geen jaar later geboren in hun huis in Vlissingen, waar granaatscherven littekens op de muren hadden achtergelaten.

Mail

Noor Spanjer (Amsterdam, 1982) is freelance journaliste en mediawetenschapper. Als nieuwerwetse minstreel is zij altijd op zoek naar persoonlijke verhalen en daarnaast is ze ideologisch inzetbaar voor feministische zaken en andere nature-nurture kwesties.

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Auto Draft 24

Een caleidoscoop van verlangen

‘De zoektocht naar een gemeenschap gaat door. Een gemeenschap die mijn caleidoscopische zijn kan accepteren, waarin ik niet hoef te kiezen tussen delen van mezelf, waarin ik niet exotisch, verdund of onverenigbaar ben.’ In dit essay beschrijft Rocher Koendjbiharie welke moeilijkheden hij ondervindt in zijn levenslange zoektocht naar een gemeenschap waarvan hij zich volwaardig onderdeel kan voelen. Lees meer

Eat the rich! Or get eaten?

Eat the rich! Or get eaten?

‘Munch Musk’, ‘bite Bezos’ of ‘suck Zuck’? Stijn Voogt onderzoekt hoe ook aan kapitaalkritiek flink geld verdiend kan worden. ‘Eat-the-rich-films wakkeren geen honger naar verandering aan, maar lijken deze vooral te stillen.’ Lees meer