Asset 14

Het origineel bedekken

De cover: het sneue familielid in de popmuziek. Even vaak verguisd als bejubeld. Zoals iemands boekenkast iets zegt over zijn of haar smaak, vertellen covers iets over de invloeden en voorkeuren van een artiest. In een geslaagde cover verandert de kleur en betekenis van een nummer en wordt vrolijk ineens triest, oppervlakkig indringend en stampend ineens dansbaar. In een drieluik proeft Hardhoofd van het muzikale fenomeen dat coveren is. In deel I werpt Melle een korte blik op de muziekgeschiedenis van originaliteit, om meer te weten te komen over covers in de hedendaagse popcultuur: c’est le ton qui fait la musique.

De geschiedenis van het origineel

Het idee van de ‘cover’ is afhankelijk van het idee van het ‘origineel’, een bij uitstek Romantisch begrip dat uitgaat van een individuele auteur als schepper en eigenaar van een werk. Dit idee komt in de loop van de achttiende eeuw op en wordt in de negentiende eeuw een belangrijke pijler van ons kunstbegrip. Voor die tijd was auteurschap veel minder rigide dan wij gewend zijn. Het was dan ook niet ongebruikelijk dat componisten elkaars werk kopieerden, niet in de laatste plaats omdat het overschrijven van andermans werk een goede manier is om dat werk te bestuderen en te analyseren.

Dit soort praktijken wordt minder gangbaar met de invoering van auteursrecht en grotere verspreiding van bladmuziek in de loop van achttiende eeuw. Die ontwikkeling wordt in de negentiende eeuw versterkt door de overheersende ideologie van originaliteit, genialiteit en god-given individueel talent. De kunstenaar wordt omgevormd van een ambachtsman tot een unieke, scheppende geest.

Illustratie: Aart-Jan Venema

De hedendaagse popmuziek kent in eerste instantie een andere aanvliegroute: de vooroorlogse populaire muziek was een smeltpot van diverse soorten volks-, show en vermaaksmuziek, die vooral aan populariteit won sinds de uitvinding en snelle verspreiding van opnames. Door gebrek aan wetgeving over auteursrecht voor uitvoerenden profiteerden in eerste instantie hoofdzakelijk uitgevers (van bladmuziek), platenmaatschappijen en componisten van dit succes. Op de beroemde “Tin Pan Alley” werkten in de jaren '20 en '30 honderden songwriters in loondienst aan het aan de lopende band schrijven van hits. De artiest was – net zoals de ‘ster’ in de opkomende filmindustrie – meer een vehikel om de verkoop te stimuleren, dan een oorspronkelijk kunstenaar in de Romantische zin van het woord.

"If I could find a white man who had the Negro sound and the Negro feel, I could make a billion dollars."

De gelijktijdig opkomende jazzmuziek vormde hierop een belangrijke uitzondering, omdat uitvoerende en componist veelal één en dezelfde persoon waren en er überhaupt geen bladmuziek aan het compositieproces te pas kwam. Juist de wisselwerking tussen de jazz-, blues- en rhythm and blues-muziek van zwart Amerika enerzijds en de populaire muziekcultuur in Europa en blank Amerika anderzijds legde de basis voor naoorlogse popmuziek. Die basis ligt besloten in de, om vanzelfsprekende redenen controversiële, uitspraak van Sam Phillips, eigenaar van de Sun Studio’s en ontdekker van Elvis: "If I could find a white man who had the Negro sound and the Negro feel, I could make a billion dollars." Want zo geschiedde: met Elvis’ ‘covers’ van de ‘negro sound’ was de eerste superster van de moderne popmuziek geboren.

Een superster die echter nog altijd niet zijn eigen nummers schreef. Ook Elvis vertolkte, in de traditie van Tin Pan Alley, nummers die anderen voor hem schreven. De moderne popmuziek wordt pas echt geboren op het moment dat The Beatles, in eerste instantie niet meer dan een uitstekende coverband van datzelfde Amerikaanse materiaal, de wereld veroveren met materiaal dat zij niet alleen uitvoerden, maar ook zelf schreven en later zelfs mede produceerden. Bestond hun eerste album nog voor bijna de helft uit covers, de hitsingles waren vanaf het eerste begin nummers die Lennon en McCartney zelf geschreven hadden. Het originele liedje kwam centraal te staan en het Romantische idee van de scheppende kunstenaar deed definitief zijn intrede in de Westerse popmuziek.

'Comfortably Numb' van Pink Floyd, gecoverd door Scissor Sisters.

Het geluid omgegooid

Maar popmuziek was en is iets fundamenteel anders dan de Westerse kunstmuziek. Ik schreef daar al eerder uitgebreid over in dit artikel: waar klassieke, gecomponeerde muziek gebaseerd is op het idee van muzieknotatie en dus op een abstracte weergave van ingewikkelde muzikale ideeën, is moderne popmuziek ontstaan op basis van de mogelijkheid om geluid op te nemen. In plaats van originele en complexe muzikale ideeën, staat het begrip 'sound' centraal. Los van vlotte koppen, een scherpe tong, begenadigd en kundig songwritersschap en het voordeel van de opkomende televisie, was het vooral de vernieuwende, eigen ‘sound’ van The Beatles die hen groot succes bezorgde.

Een geslaagde cover moet daarom voldoen aan één van twee mogelijke voorwaarden: of de cover betoont eer aan de invloeden van de artiest of band in kwestie, bevestigt daarmee een traditie, en legitimeert zo – als het goed is – de status van de band zelf. Een dergelijk cover blijft vaak relatief dicht bij het origineel: het is immers een eerbetoon. De tweede optie is gangbaarder en interessanter: artiesten die zich een nummer toe-eigenen door er een eigen draai aan mee te geven. Omdat popmuziek het niet moet hebben van complexe structuren, grote vormen en minutieus uitgewerkte patronen, eigent een popmuzikant zich een nummer toe door middel van zijn specifieke, herkenbare eigen 'sound.'

Akkoorden, melodie en ritme blijven vaak min of meer hetzelfde, of berusten in ieder geval op dezelfde muzikale basis, maar de feitelijke uitwerking verschilt – harde gitaren worden toegevoegd of juist weggelaten, een beat doet zijn intrede of juist niet, het tempo wordt vertraagd of versneld, een ritme verandert, de gruizige sound van het origineel wordt vervangen door een glanzende productie, of andersom. Op die manier is het gelegitimeerd om het werk van een ander te spelen: je hebt het immers omgevormd tot iets wat toch weer, onvervreemdbaar, van jezelf is geworden. Een goede cover draagt daarmee bij aan het idee van eigenheid en authenticiteit van een artiest, in plaats van dat het er afbreuk aan doet. Een cover wordt niet voor niets ‘cover’ genoemd; het doet precies dat: een goede cover ‘bedekt’ of ‘verhult’ het origineel.

'Let's Dance' van David Bowie, gecoverd door M. Ward.

Van drakerige rock tot floorfiller

Het aardige, en wat naar mijn mening een geslaagde cover maakt, is dat een nummer langs die weg ook een nieuwe lading en dus nieuwe betekenissen meekrijgt. Betekenissen die de auteur er wellicht helemaal niet heeft ingelegd. Voorbeelden hiervan zijn eindeloos. Als M. Ward de beroemde Bowie-song ‘Let’s Dance’ speelt met niets dan een ingetogen gitaarpartij, wordt het opzwepende, funky dansnummer ineens een breekbaar liefdesliedje. Pink Floyd’s wat drakerige rock-single 'Comfortably Numb' veranderde in de handen van de Scissor Sisters juist in een floorfiller. De megahit ‘Under Pressure’ van Queen en David Bowie vliegt bij Xiu Xiu en Michael Gira in een soort manische dollemansrit volledig uit de bocht. En Beyoncé’s uitbundige 'Crazy In Love' verwoordt bij Antony and the Johnsons plots de zielenroerselen van een getormenteerde geliefde.

Laibach – belangrijke inspiratiebron voor het bekendere en commerciëlere Rammstein – bestookt de wereld al sinds 1980 met dit soort transformaties: verwrongen, industriële, pseudo-fascistische covers van 'klassieke' nummers als 'Ballad of a Thin Man' van Bob Dylan, 'Sympathy For the Devil' van The Rolling Stones, 'One Vision' van Queen en het volledige album 'Let It Be' van The Beatles. In een artikel over Laibach getiteld “Why NSK and Laibach are not Fascist” beargumenteert de eveneens Sloveense filosoof Slavoj Zizek dat Laibach met dit soort covers de verborgen, pseudofascistische ondertoon in die nummers aan de oppervlakte brengt. Door overbekende popsongs om te toveren in fascistische marsliederen laat de groep zien dat er niet veel hoeft te gebeuren om een schijnbaar onschuldig popnummer te transformeren in een verontrustend manifest. De manier waarop je het brengt is net zo belangrijk als dat wat je te zeggen hebt. De verpakking kan veel goeds of kwaads doen voor de betekenis van de inhoud. Want voor alle muziek geldt uiteindelijk: c'est le ton qui fait la musique.

'Across The Universe' van The Beatles, gecoverd door Laibach.

Mail

Melle Kromhout

Aart-Jan Venema is freelance illustrator en verhalenverteller. Hij werkt onder andere voor NRC.next, de Groene Amsterdammer en hard/hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #2 - Fictie en werkelijkheid

Waar ligt de grens tussen fictie en werkelijkheid, en hoe zet je die grens op spanning, zonder dat het saai of aanstellerig wordt? Lees meer

Column: Ik wens je alle goeds

Ik wens je alle goeds

Een afwijzing komt Eva koud op haar dak vallen. ‘Ik vond hem leuk, hij vond mij ook leuk, hij vond mij dus niet leuk, ik ben gewoon niet leuk genoeg.’ Lees meer

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode 1

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode

Als 'kritische kunstkoerier' neemt Marc Schoorl je mee door de kunstbijlage van zijn favoriete ochtendkrant. Lees meer

Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Koop de roze bril

Koop de roze bril

Lang geloofde Shulamit Löwensteyn dat een ingebouwd stapelbed de oplossing zou zijn voor al haar moeilijkheden. Had ze daar gelijk in? Een tip over tulpen, taart en het kopen van troost. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Nieuwe coronificatie

Nieuwe coronificatie

Marthe van Bronkhorst opent het nieuwe jaar op poëtische wijze. Lees meer

Column: Het enige woord dat het omschrijft

Het enige woord dat het omschrijft

Het voorlopig laatste uitstapje naar de bios met haar vader krijgt voor Eva een duistere lading. Lees meer

Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #1 - Het Proces

In Verf op je Kleren onderzoekt schrijver en documentairemaker Tiemen Hageman alle aspecten van het creatieve proces. Hij gaat in gesprek met allerlei creatieve makers, over hun proces en hoe je dat nou eigenlijk doet, werk maken. In deze eerste aflevering: schrijvers Martijn Brugman en Merlijn Huntjens. Lees meer

Stop met schrijven!

Stop met schrijven!

Jens Meijen vergelijkt het schrijfproces met auto-onderhoud en weet hoe je als schrijver goed zorgt voor je mentale gezondheid. Wat heeft schrijven te maken met het worden van een popster en waarom moet je volgens Jens eerst stoppen met schrijven? Lees meer

Ballen en Engelen

Ballen en Engelen

Na een klassiek ongemakkelijke kerstborrel op kantoor gaat Sascha mee naar huis met Ariane van hr. Maar dan neemt de avond een griezelige onverwachte wending... Een kerstverhaal van Loren Snel. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Kon je maar aanbeden worden

Kon je maar aanbeden worden

Hologrammen, goud licht en een religieus lam laten Marthe van Bronkhorst zich klein voelen tijdens een kerkbezoek. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Wees talentloos

Wees talentloos

Tijdens een date raakt Wolter de Boer verwikkeld in een socratisch vraaggesprek rond talent. Een tip over het afschaffen van aanleg. Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Masterclass

Een vrouw die met zichzelf in de knoop zit besluit om een masterclass acteren te volgen. Een kort verhaal door Renske van den Broek over opnieuw leren lopen, majorettemeisjes en vrede sluiten met wie je bent. Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer