Asset 14

Rommelklanken

Column: Rommelklanken

Op zaterdagochtend lees ik in de krant dat taalwetenschapper Mark Dingemanse een nieuwe theorie onderzoekt. Hij stelt dat zogeheten ‘rommelklanken’ zoals ‘hm’, ‘oh’ en ‘hè’ geen nutteloze overblijfselen zijn uit een tijd waarin taal nog niet geëvolueerd was tot een complex communicatiesysteem, maar dat ze juist onmisbare elementen vormen binnen dat systeem. Rommelklanken geven namelijk aan dat iemand iets wel of niet begrepen heeft, of dat iemand het verhaal volgt. Een ‘hm’ betekent in heel veel gevallen: dit begrijp ik, ga door.

Ik denk aan de afgelopen dagen die ik videobellend doorbracht. Een van de grootste nadelen van videobellen, naast het feit dat je onvrijwillig driekwart van de tijd naar jezelf zit te gluren in het kleine vakje in de hoek, is dat je maar één iemand tegelijk kunt horen. We vragen van tevoren slim aan alle deelnemers om hun microfoon te muten, zodat ze geen stoorzenders kunnen vormen tijdens de meeting, en als ik mijn microfoon niet gedempt heb omdat ik bijvoorbeeld maar met twee anderen in een meeting zit, dan denk ik wel drie keer na voor ik een ‘hm’ uitkraam. Wie weet denkt degene met wie ik praat dat ik iets van belang te zeggen heb, en onderbreekt mijn gesprekspartner het verhaal met een ‘Wat?’ en zeg ik ‘Oh nee niks’ en dan de gesprekspartner ‘Nee zeg maar’ en dan ik ‘Nee ga maar verder’ en het enige wat ik wilde laten weten was: ‘hm’, met als betekenis ‘Aha, oké, zo zit dat’. Maar die blijk van begrip verdwijnt in de digitale leegte.

Toch kan ik inmiddels niet anders dan concluderen dat ik het woordje ‘hm’ erg begin te missen.

Dingemanse lijkt de klassieke theorie van de Franse taalwetenschapper Ferdinand de Saussure een beetje omver te werpen. De Saussure stelde dat er zoiets is als een abstract, complex en correct taalsysteem (langue), met daarnaast concrete taaluitingen in alledaags gebruik (parole) die gebaseerd zijn op dat systeem, maar allerlei vormen aan kunnen nemen. De ‘hm’s en ‘oh’s en ‘ah’s zijn duidelijk parole. Er zit immers geen systeem in, er is geen regel over vastgelegd. In De Saussures theorie schemert toch wel door dat het systeem het hoogste goed is. Toch kan ik inmiddels niet anders dan concluderen dat ik ‘hm’ een belangrijk woordje vind dat ik heel erg begin te missen.

Ik denk aan een taal die ik niet beheers, namelijk die van het programmeren. Met enen en nullen verschijnen beelden op mijn scherm en geluiden in mijn koptelefoon waar ik aardig mee om kan gaan, maar die ik niet kan ontleden. Terwijl ik fantaseer over Python en R en glasheldere logica, besef ik dat het in zekere zin wel passend is dat de ‘hm’s en ‘oh’s en ‘ah’s geen plek hebben tijdens het videobellen. Zoals ze geen onderdeel zijn van langue, passen ze ook niet zomaar in de digitale communicatie die gebaseerd is op een logisch systeem en daarom maar één persoon tegelijk laat horen. Ik kan niet wachten tot ik weer in een vergadering met tien mensen zit en ‘hm’ kan zeggen, gewoon omdat ik het met iemand eens ben, en we samen geen leegte maar een ruimte delen.

Mail

Eva van den Boogaard is docent en onderwijsinnovator bij AKV|St.Joost, columnist bij Argus en eindredacteur bij Hard//hoofd.

Femme ter Haar is illustrator en animator. Ze fietst rond door haar woonplaats Utrecht met een schetsboek vol krabbels en een hoofd vol ideeën. In haar werk zoekt ze naar manieren om juist datgene dat moeilijk onder woorden is te brengen te verbeelden, om zo de onbegrijpelijke wereld om haar heen iets beter te begrijpen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Column: In de kruipruimte

In de kruipruimte

In het huis dat Eva van den Boogaard bewoont, bevindt zich een kruipruimte dat de nodige vragen oproept. Lees meer

Column: Veelzeggende kiepau

Veelzeggende kiepauto

In haar laatste column op Hard//hoofd deelt Iduna Paalman een mistroostig inzicht: hoe beter we kunnen praten, hoe minder we kunnen zeggen. Toch brengt het haar tot een hartverwarmende conclusie. Lees meer

Schuldig

Schuldig

Marthe van Bronkhorst maakt een innerlijke reis om haar overleden grootvader te gedenken, die met andere bedoelingen naar Indonesië reisde dan zij lange tijd dacht. Lees meer

 Vergeet de zomer maar (niet)

Vergeet de zomer maar (niet)

Nu fysiek reizen wereldwijd onmogelijk is, rest de verbeelding: fotograaf Cleo Goossens neemt ons mee naar de zonnige uithoeken van onze fantasie. Lees meer

Tip: Laat alles vallen 1

Laat alles vallen

Annelies van Wijk onderzoekt haar fascinatie voor alledaagse objecten die onverwacht te pletter vallen. Een tip om zelf ook eens als een brokstuk te gronde te gaan, wie weet welke schoonheid er nog oprijst uit de scherven. Lees meer

Column: Zolang je maar geen zware machines bedient

Zolang je maar geen zware machines bedient

Als kind vond Iduna Paalman opvatting dat slapen voor grote mensen was en zij het dus niet nodig had. Nog steeds probeert ze af te komen van haar vooroordeel dat alleen mensen die niet genoeg van het leven houden, van slapen houden. Lees meer

Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Tip: Tinder toch maar

Tinder toch maar

Nog geen jaar geleden schreef Emma Stomp de dating app af als een grabbelton zonder prijs. Maar na een succesvolle Tinder-date, slikt ze haar woorden weer in. Waar anders maak je in crisistijd kans op romantiek? Lees meer

De puinhopen van vier jaar Trump - een terugblik

De puinhopen van vier jaar Trump - een terugblik

Marthe van Bronkhorst ging langs in de crèche van het Witte Huis, om antwoord te vinden op de vraag: moeten we Donald nog vier jaar laten kleuteren? Lees meer

Vriendschapsparadox

Vriendschapsparadox

Tijdens een etentje met vrienden wordt Eva van den Boogaard geconfronteerd met de relativiteit van vriendschappen. Lees meer

Volg de voetnoot

Volg de voetnoot

Laat je ogen vaker afdwalen. Je raadt namelijk nooit welke parels van details er in de voetnoten verborgen liggen. Een tip van Wolter de Boer, die in de marge van zijn ‘imposter syndrome’ een vruchtbare lust voor details ontdekte. Lees meer

Alfa's en Omega's

Alfa's en Omega's

Marthe van Bronkhorst verkent de verhoudingen in het dierenrijk, waarin de mens als absolute alfa de wereld domineert. Lees meer

Schrödingers Donnie

Schrödingers Donnie

De dood van Eva's kat Donnie beweegt haar tot filosofisch mijmeren over een natuurkundig experiment. Lees meer

Column: Boomstronk-achtig

Boomstronk-achtig

‘Is dit een gouden match of settelen we voor less omdat we te druk en niet wanhopig genoeg zijn om verder te zoeken?’, vraagt Iduna Paalman aan haar geliefde. Lees meer

Tip: Bereken je deadline

Bereken je deadline

Else Boer kreeg een deadline opgelegd waar niet alleen een kersverse roman uit voortkwam, maar ook een ontnuchterend inzicht. Een tip over stilstaan bij je eigen sterfelijkheid. Lees meer

Automatische concepten 46

Demoontjes

Marthe van Bronkhorst laat haar demoontjes uit. Dat scheelt, want dan hoeft ze ze even niet zelf te dragen. Lees meer

Fantoompijn Evangeline Habarurema

Fantoompijn

Alle dingen gaan voorbij, de mooiste, maar ook de pijnlijkste dingen. Een troostvolle tip voor iedereen die verliest en rouwt, en het officiële Hard//hoofd-debuut van schrijver en illustrator Evangeline Agape. Lees meer

Als het doek valt

Als het doek valt

De gevoelens van heimwee waardoor Eva als kind geteisterd werd, ervaart ze als volwassen vrouw van tijd tot tijd nog steeds. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan