Asset 14

Rommelklanken

Column: Rommelklanken

Op zaterdagochtend lees ik in de krant dat taalwetenschapper Mark Dingemanse een nieuwe theorie onderzoekt. Hij stelt dat zogeheten ‘rommelklanken’ zoals ‘hm’, ‘oh’ en ‘hè’ geen nutteloze overblijfselen zijn uit een tijd waarin taal nog niet geëvolueerd was tot een complex communicatiesysteem, maar dat ze juist onmisbare elementen vormen binnen dat systeem. Rommelklanken geven namelijk aan dat iemand iets wel of niet begrepen heeft, of dat iemand het verhaal volgt. Een ‘hm’ betekent in heel veel gevallen: dit begrijp ik, ga door.

Ik denk aan de afgelopen dagen die ik videobellend doorbracht. Een van de grootste nadelen van videobellen, naast het feit dat je onvrijwillig driekwart van de tijd naar jezelf zit te gluren in het kleine vakje in de hoek, is dat je maar één iemand tegelijk kunt horen. We vragen van tevoren slim aan alle deelnemers om hun microfoon te muten, zodat ze geen stoorzenders kunnen vormen tijdens de meeting, en als ik mijn microfoon niet gedempt heb omdat ik bijvoorbeeld maar met twee anderen in een meeting zit, dan denk ik wel drie keer na voor ik een ‘hm’ uitkraam. Wie weet denkt degene met wie ik praat dat ik iets van belang te zeggen heb, en onderbreekt mijn gesprekspartner het verhaal met een ‘Wat?’ en zeg ik ‘Oh nee niks’ en dan de gesprekspartner ‘Nee zeg maar’ en dan ik ‘Nee ga maar verder’ en het enige wat ik wilde laten weten was: ‘hm’, met als betekenis ‘Aha, oké, zo zit dat’. Maar die blijk van begrip verdwijnt in de digitale leegte.

Toch kan ik inmiddels niet anders dan concluderen dat ik het woordje ‘hm’ erg begin te missen.

Dingemanse lijkt de klassieke theorie van de Franse taalwetenschapper Ferdinand de Saussure een beetje omver te werpen. De Saussure stelde dat er zoiets is als een abstract, complex en correct taalsysteem (langue), met daarnaast concrete taaluitingen in alledaags gebruik (parole) die gebaseerd zijn op dat systeem, maar allerlei vormen aan kunnen nemen. De ‘hm’s en ‘oh’s en ‘ah’s zijn duidelijk parole. Er zit immers geen systeem in, er is geen regel over vastgelegd. In De Saussures theorie schemert toch wel door dat het systeem het hoogste goed is. Toch kan ik inmiddels niet anders dan concluderen dat ik ‘hm’ een belangrijk woordje vind dat ik heel erg begin te missen.

Ik denk aan een taal die ik niet beheers, namelijk die van het programmeren. Met enen en nullen verschijnen beelden op mijn scherm en geluiden in mijn koptelefoon waar ik aardig mee om kan gaan, maar die ik niet kan ontleden. Terwijl ik fantaseer over Python en R en glasheldere logica, besef ik dat het in zekere zin wel passend is dat de ‘hm’s en ‘oh’s en ‘ah’s geen plek hebben tijdens het videobellen. Zoals ze geen onderdeel zijn van langue, passen ze ook niet zomaar in de digitale communicatie die gebaseerd is op een logisch systeem en daarom maar één persoon tegelijk laat horen. Ik kan niet wachten tot ik weer in een vergadering met tien mensen zit en ‘hm’ kan zeggen, gewoon omdat ik het met iemand eens ben, en we samen geen leegte maar een ruimte delen.

Mail

Eva van den Boogaard is literatuurwetenschapper, docent en onderwijsinnovator bij St. Joost School of Art & Design en eindredacteur bij Hard//hoofd. Haar verborgen talent is slapen en haar minder verborgen talent twijfelen. Ze rent graag langs de Vecht, zingt met karaoke het liefst George Michael en droomt van een Heilige Birmaan als huisdier.

Femme ter Haar is illustrator en animator. Ze fietst rond door haar woonplaats Utrecht met een schetsboek vol krabbels en een hoofd vol ideeën. In haar werk zoekt ze naar manieren om juist datgene dat moeilijk onder woorden is te brengen te verbeelden, om zo de onbegrijpelijke wereld om haar heen iets beter te begrijpen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomChef Papier
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Mensen uit een ander leven

Mensen uit een ander leven

Tijdens een schrijfretraite op het Noord-Franse platteland ontmoet Eva van den Boogaard twee mensen met wie het meteen klikt. Maar zo snel het contact was gelegd, zo snel is het weer verbroken bij het afscheid. Of ziet ze ze nog terug? Lees meer

Column Marthe

De liefde tegen het systeem

Kan de liefde alle verschillen tussen mensen overwinnen? Marthe van Bronkhorst betwijfelt het na een vurig debat tijdens een date. Lees meer

Monddood

Schrijven is eigenlijk monddood maken

Je kan altijd over de rug van de ander schrijven, toch? Marthe van Bronkhorst raakt hierover in discussie op een literaire avond die steeds absurdistischer wordt. Lees meer

Een docent met een lichaam

Een docent met een lichaam

Ook wanneer Eva voor de klas staat is ze in de eerste plaats een mens met een lichaam dat behoeftes kent. Maar dat blijkt minder vanzelfsprekend dan het lijkt in het onderwijs. Lees meer

Stadsmens (v, jong, cynisch) zoekt boer

Stadsmens (v, jong, cynisch) zoekt boer

Marthe van Bronkhorst wordt in een sprookjesachtig eilanddorp geconfronteerd met haar cynisme. Lees meer

Een mens zoals alle anderen

Een mens zoals alle anderen

Eva probeert zich in de metro te gedragen op een manier die voor normaal moet doorgaan, maar dat valt nog niet mee. Lees meer

Dé vluchteling bestaat niet

Dé vluchteling bestaat niet

Marthe van Bronkhorst hoort bij de huisartsenpraktijk verhalen van vluchtelingen. Ze raakt gefrustreerd, omdat de politiek niet ziet 'dat een individu meer is dan twee vierkante meter ruimte en een lichaam dat gevoed moet worden'. Lees meer

Column: Objectief gelukkiger met onszelf

Objectief gelukkiger met onszelf

Ook op vakantie blijkt de tijd niet stil te staan, merken Eva en haar vrienden in Zuid-Frankrijk. Gelukkig gaan ze er qua uiterlijk alleen maar op vooruit, vindt één van hen. Lees meer

Wanneer je jezelf vergeet

Een klein beetje Selbstvergessenheit

Jezelf vergeten in een relatie, wat betekent dat eigenlijk? Marthe van Bronkhorst worstelt met hoe ze is veranderd door een geliefde. Lees meer

Als cavia's in de val

Als cavia's in de val

Marthe van Bronkhorst wil niet meer vliegen maar loopt tegen allerlei problemen aan als ze een duurzame vakantie probeert te boeken. Lees meer

Worden wie ik eigenlijk ben voor 150 euro

Worden wie ik eigenlijk ben voor 150 euro

Wat zegt het huis waarin je woont, en de meubels erin, over jou? En ben je in een ander huis, tussen andere spullen, nog wel precies dezelfde persoon? Eva past deze zomer op wat woningen van bekenden en onderzoekt wat ze beleeft. Lees meer

Woordenboek der Obscure Melancholieën

Woordenboek der Obscure Melancholieën

De schaamte en toch het gemis wanneer je in je oude dagboek je zorgen terugleest - waarom is er geen woord voor dat gevoel? Marthe van Bronkhorst bedenkt daarom een woordenboek voor melancholische emoties. Lees meer

De onwerkbare

De onwerkbare

Dit is het derde en tevens laatste deel van een serie columns/korte verhalen waarin Jorik Amit Galama sociaal-ecologische thema’s benadert via persoonlijke ontmoetingen. Seksualiteit, marginalisering, magie en trauma blijken hierbij geregeld op intieme wijze met elkaar verweven. Lees meer

Voor niemand vindbaar

Voor niemand vindbaar

Het kan fijn zijn als je familie aan je denkt wanneer je er niet bent. Maar voor af en toe onvindbaar zijn is ook iets te zeggen, vermoedt Eva tijdens een werkbezoek aan de Estse hoofdstad Tallinn. Lees meer

Je plaats op de weg 

Je plaats op de weg 

Dit is het tweede deel van een serie columns/korte verhalen waarin Jorik Amit Galama sociaal-ecologische thema’s benadert via persoonlijke ontmoetingen. Seksualiteit, marginalisering, magie en trauma blijken hierbij geregeld op intieme wijze met elkaar verweven. Lees meer

Motten en vlammen

Je hebt motten en vlammen

Marthe van Bronkhorst verwerkt een tegenslag in de liefde en observeert dat de wereld bestaat uit twee soorten mensen: de motten en de vlammen. Lees meer

Strengen

Strengen

Dit is het eerste deel van een serie columns/korte verhalen waarin Jorik Amit Galama sociaal-ecologische thema’s benadert via persoonlijke ontmoetingen. Seksualiteit, marginalisering, magie en trauma blijken hierbij geregeld op intieme wijze met elkaar verweven. Lees meer

Krabbels in de kantlijn

Krabbels in de kantlijn

Eva stuit op aantekeningen in de kantlijn van oud boek, gemaakt door haar jongere ik. Maar wie is dat eigenlijk? Lees meer

Slachtoffers van zinloos gekwel

Slachtoffers van zinloos gekwel

Marthe van Bronkhorst buigt zich met verbazing over wat mensen bereiken in een sportschool: "Duizend uur spieren trainen en ze nooit inzetten in het gevecht. Honderd keer gooien en nooit iets raken: lang leve de nutteloosheid." Lees meer

Koningen van de dansvloer 2

We zijn allemaal koningen en lakeien

Marthe van Bronkhorst vraagt zich af waarom zoveel mensen dol zijn op het koningshuis: "Ik heb de Oranjes nog nooit op één originele gedachte of uitzonderlijk talent kunnen betrappen. Waarom willen we dan toch zo graag klappen, juichen, buigen?" Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe kunstenaars en schrijvers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Wij zijn al meer dan twaalf jaar bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Onze kunstverzamelaars maken dit mogelijk. Sluit je vóór 1 januari aan en ontvang jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel