Asset 14

Bouw zandkastelen

hoofstuk Leonieke Baerwaldt Bouw zandkastelen debuutroman schrijven zand

In het Hoofd//stuk doen schrijvers een poging om de weg naar het verhaal vast te leggen. Welke tips hadden zij willen krijgen toen ze begonnen? Waar begin je, hoe begin je? Welk advies zullen ze nooit en dan ook nooit meer opvolgen? Lees het in het Hoofd//stuk. Dit keer helpt Leonieke Baerwaldt je de weg vinden in het donkere woud van schrijven aan je debuut. Een roman tikken die niet op je eigen ervaringen is gebaseerd begint als een zoektocht naar zand. Stuiten op ruw materiaal, en er dan iets mee bouwen vereist in ieder geval één belangrijke eigenschap; volharding.

Schrijven is een vorm van concentratie. Je moet je aandacht ergens op richten en dat blijven volhouden. Je moet het serieus nemen, maar tegelijkertijd je speelsheid niet verliezen. Het zoeken naar die balans was voor mij de grootste uitdaging toen ik de kans kreeg mijn debuutroman te schrijven.

Nadat ik een schrijfwedstrijd won en mijn korte verhalen hier en daar gepubliceerd werden mocht ik met uitgeverijen in gesprek, die waren allemaal benieuwd naar mijn grotere plannen. Ik ben niet iemand die al drie voltooide manuscripten in een la heeft liggen en het idee om een roman te gaan schrijven beangstigde me behoorlijk. Ik voelde me comfortabel bij de lengte van het korte verhaal. Ik vond het heerlijk om net zo lang te schuiven en te schrappen tot het allemaal in de juiste volgorde stond. Binnen het korte verhaal had ik overzicht. Een roman vroeg iets van me dat ik misschien niet kon waarmaken, het leek een bos waarin ik zou verdwalen. Maar ondanks al die twijfel wilde ik natuurlijk wel heel graag. Het is nu of nooit, dacht ik. Dit is mijn kans.

Zand zoeken
Ik vergelijk schrijven wel eens met het bouwen van zandkastelen. Je hebt een hoop los zand en gaat daar mee aan de slag. Het verhaal waar je aan werkt krijgt zo een driedimensionale kwaliteit ook al zal het lange tijd geen vaste vorm aannemen. Je kunt eraan blijven schaven, afbreken en toevoegen. Je kunt grote ingrepen doen totdat het als een geheel begint te voelen. En zelfs tot op het allerlaatst heb je nog de mogelijkheid om dingen te veranderen.

Als je over jezelf schrijft, dan is het zand er al voordat je aan de bouw van een zandkasteel begint

In het begin bleef ik steeds hangen bij de vraag: waarover moet ik schrijven? Over mijn eigen ervaringen? De verhalen die het dichtste bij je staan hebben vaak automatisch zeggingskracht, maar ik wil de mijne laten rijpen. Het autobiografische is niet iets wat er bij mij uit hoeft op dit moment, dat kan altijd nog. Ik heb mezelf uitgedaagd om éérst fictie te schrijven.

Als je over jezelf schrijft, dan is het zand er al voordat je aan de bouw van een zandkasteel begint. Maar schrijf je fictie dan moet je het zand zelf zoeken.

Hoe vind je zand? Door details te verzamelen, alles wat er om je heen (en vanbinnen) gebeurt in het licht te zien van het verhaal dat je wilt gaan schrijven. Ook al heeft het nog geen vaste vorm, noteer alles waar je aandacht bij blijft hangen. Vraag jezelf: zit hier een verhaal in dat mij aanspreekt? En waarom?

Het schrijfproces van mijn debuutroman Hier komen wij vandaan begon met een aantal beelden. Groezelige plekken die mij buitensporig fascineerden: een caravankerkhof waar ik ooit was, een tropische vissenwinkel waar ik dagelijks langsliep en die nooit open leek te zijn. De ruïne in de Spaanse Pyreneeën die mijn vader jarenlang probeerde op te knappen omdat hij er een zelfvoorzienende commune van wilde maken, maar waar hij nooit aan toe kwam omdat het terrein ieder jaar weer overwoekerde en dus enorm veel onderhoud vergde. Ik zag die plekken voor me en begon te fantaseren over wie daar leven. Mensen waar we makkelijk overheen kijken en vaak te snel over oordelen. Eenlingen die zich afzetten tegen de rest. Daar, voelde ik, zat het verhaal dat mij intrigeerde. Ik zocht naar het spanningsveld tussen groot dromen en de praktische implicaties daarvan, tussen verlangen en teleurstelling. En ik zocht naar een beeld dat dit verlangen kon vertegenwoordigen. Zo kwam ik uiteindelijk bij de onderwaterwereld uit, een cruciaal gegeven in mijn roman. Vanaf dat moment begon het verhaal zichzelf te vertellen. Overal vond ik details die erbij pasten, en die schreef ik op. Zo vond ik mijn zand.

hoofstuk Leonieke Baerwaldt Bouw zandkastelen debuutroman schrijven werktafelLeonieke's werkruimte


Bouwen!
Als je een zandkasteel bouwt, wees dan niet bang om dingen te proberen. Je puzzelt, herwerkt en overdenkt. Je schuift met het materiaal en sleutelt aan de perspectieven, de persoonsvormen en de tijden, net zo lang tot het klopt. Ik zocht herkenningspunten en kwam uit bij sprookjes van Andersen en de gebroeders Grimm die mij houvast boden, waar ik tegelijkertijd in mee kon gaan en tegenin kon denken. Die sprookjes spelen een flinke rol in het verhaal. Experimenteer! Soms herschreef ik het hele manuscript en dat alleen maar om er zeker van te zijn dat ik het niet zó wilde maar anders. Ik heb ook veel geschrapt. Alles moet in dienst staan van het grotere geheel. Dat wat ik eruit heb gehaald, heb ik verplaatst naar een apart document. Wie wat bewaart, die heeft wat.

Volhouden
Maar hoe blijf je met plezier bouwen aan je kasteel? Het is niet makkelijk om jezelf jarenlang, dag in dag uit op hetzelfde onderwerp te storten zonder af en toe je enthousiasme te verliezen. Blijf je concentreren! Dit betekent overigens niet dat je elke dag gefrustreerd naar die knipperende cursor moet gaan zitten staren. Als je je op iets concentreert dan is het nooit weg uit je gedachten, dan kun je dingen doen die niets met schrijven te maken hebben terwijl je toch aan je verhaal werkt.

Je geeft iets uit handen waar je lange tijd volledige autonomie over hebt gehad, iets waar je trots op bent

Heel lang heb ik mezelf afgevraagd waarom ik juist dit verhaal wilde vertellen ten opzichte van alle andere verhalen die ik zou kunnen vertellen. Wat ik maakte voelde af en toe behoorlijk onsamenhangend. Ik twijfelde voortdurend aan wat ik maakte, aan de vorm waar ik het in goot. Uiteindelijk vond ik een vlechtstructuur die me beviel. En terwijl ik de verhaallijnen in elkaar vlocht ontstond plotseling die intrinsieke zeggingskracht waarop ik had gehoopt. Op een dag voelde ik: ja, nu is het zoals het hoort, dit kan nu niet meer anders. Het staat op zichzelf. Eerst was er niks en nu is er een hele nieuwe werkelijkheid. Dat is echt magisch. Volhouden loont.

Loslaten
Wanneer je een zandkasteel bouwt, is het belangrijk dat je er op een zeker moment, namelijk wanneer het gepubliceerd wordt, afstand van kunt doen. Je geeft iets uit handen waar je lange tijd volledige autonomie over hebt gehad, iets waar je trots op bent en wat onderdeel van jou geworden is, maar zodra je het loslaat, kan er van alles mee gebeuren. Het beste wat je dan kunt doen, denk ik, is even stilstaan bij wat je hebt gemaakt. Neem een mentale foto van je zandkasteel en ga dan verder zonder achterom te kijken. Dat laatste klinkt makkelijker dan het is.

 

Tips van Leonieke:
Leonieke is groot voorstander van jezelf, tussen het schrijven door, boze wandelingen en kwaaie tukjes permitteren. Ook heeft ze veel gehad aan de schrijftips van Haruki Murakami in What I talk about when I talk about running, van Stephen King in On writing, en raadt ze graag de roman De lange droogte aan van Cynan Jones, evenals de korte verhalen van Lesley Nneka Arimah; Wat het betekent wanneer er een man uit de lucht valt. Haar liefde voor sprookjes spreekt uit haar docu-aanrader; How to meet a mermaid van Coco Schrijber.

Hier komen wij vandaan, de debuutroman van Leonieke Baerwaldt, is 24 augustus verschenen bij Querido.

Beeld: Thaliesin via Pixabay / Leonieke Baerwaldt

Mail

Leonieke Baerwaldt is geboren in 1985 en heeft filosofie gestudeerd. Ze won in 2018 de Grote Lowlands Schrijfwedstrijd en korte verhalen van haar werden gepubliceerd in NRC, Kluger-Hans, de Revisor en op de website van de J.M.A Biesheuvelprijs. Haar debuutroman Hier komen wij vandaan verscheen bij in 2021 bij Querido. Leonieke werkt momenteel aan een tweede roman.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
:Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Marthe van Bronkhorst bekijkt Europa als een treinreis en stemmen voor de Europese Parlementsverkiezingen als het zijn van de conducteur op die rammelende trein. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 7

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 3)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 6

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Nooit Verzonden - wacht op titel

Afscheidsbrief aan een waardeloze dokter

Er zijn nog steeds dokters die de gezondheidsklachten van hun patiënten niet serieus nemen. Luuk Schokker schreef een openhartige brief aan één van hen. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1) 1

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

Zo beweegt ze niet

Zo beweegt ze niet

Ze had zich er grondig op voorbereid. Spotify-playlists, het juiste jurkje, en zelfs een plan voor gespreksonderwerpen. Maar nu, in de rij voor de club, voelt alles vreemd en ongepast. Een audioverhaal van Lakaver (Werner de Valk en Roderik Maes). Lees meer

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Steun Hard//hoofd en verzamel kunst!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe schrijvers en kunstenaars. We zijn al dertien jaar gratis toegankelijk en advertentievrij. Zo’n vrije ruimte is harder nodig dan ooit. Steun de makers van de toekomst; sluit je vóór 1 juli aan als kunstverzamelaar en ontvang in juli je eerste kunstwerk!

Word kunstverzamelaar