Asset 14

Bouw zandkastelen

hoofstuk Leonieke Baerwaldt Bouw zandkastelen debuutroman schrijven zand

In het Hoofd//stuk doen schrijvers een poging om de weg naar het verhaal vast te leggen. Welke tips hadden zij willen krijgen toen ze begonnen? Waar begin je, hoe begin je? Welk advies zullen ze nooit en dan ook nooit meer opvolgen? Lees het in het Hoofd//stuk. Dit keer helpt Leonieke Baerwaldt je de weg vinden in het donkere woud van schrijven aan je debuut. Een roman tikken die niet op je eigen ervaringen is gebaseerd begint als een zoektocht naar zand. Stuiten op ruw materiaal, en er dan iets mee bouwen vereist in ieder geval één belangrijke eigenschap; volharding.

Schrijven is een vorm van concentratie. Je moet je aandacht ergens op richten en dat blijven volhouden. Je moet het serieus nemen, maar tegelijkertijd je speelsheid niet verliezen. Het zoeken naar die balans was voor mij de grootste uitdaging toen ik de kans kreeg mijn debuutroman te schrijven.

Nadat ik een schrijfwedstrijd won en mijn korte verhalen hier en daar gepubliceerd werden mocht ik met uitgeverijen in gesprek, die waren allemaal benieuwd naar mijn grotere plannen. Ik ben niet iemand die al drie voltooide manuscripten in een la heeft liggen en het idee om een roman te gaan schrijven beangstigde me behoorlijk. Ik voelde me comfortabel bij de lengte van het korte verhaal. Ik vond het heerlijk om net zo lang te schuiven en te schrappen tot het allemaal in de juiste volgorde stond. Binnen het korte verhaal had ik overzicht. Een roman vroeg iets van me dat ik misschien niet kon waarmaken, het leek een bos waarin ik zou verdwalen. Maar ondanks al die twijfel wilde ik natuurlijk wel heel graag. Het is nu of nooit, dacht ik. Dit is mijn kans.

Zand zoeken
Ik vergelijk schrijven wel eens met het bouwen van zandkastelen. Je hebt een hoop los zand en gaat daar mee aan de slag. Het verhaal waar je aan werkt krijgt zo een driedimensionale kwaliteit ook al zal het lange tijd geen vaste vorm aannemen. Je kunt eraan blijven schaven, afbreken en toevoegen. Je kunt grote ingrepen doen totdat het als een geheel begint te voelen. En zelfs tot op het allerlaatst heb je nog de mogelijkheid om dingen te veranderen.

Als je over jezelf schrijft, dan is het zand er al voordat je aan de bouw van een zandkasteel begint

In het begin bleef ik steeds hangen bij de vraag: waarover moet ik schrijven? Over mijn eigen ervaringen? De verhalen die het dichtste bij je staan hebben vaak automatisch zeggingskracht, maar ik wil de mijne laten rijpen. Het autobiografische is niet iets wat er bij mij uit hoeft op dit moment, dat kan altijd nog. Ik heb mezelf uitgedaagd om éérst fictie te schrijven.

Als je over jezelf schrijft, dan is het zand er al voordat je aan de bouw van een zandkasteel begint. Maar schrijf je fictie dan moet je het zand zelf zoeken.

Hoe vind je zand? Door details te verzamelen, alles wat er om je heen (en vanbinnen) gebeurt in het licht te zien van het verhaal dat je wilt gaan schrijven. Ook al heeft het nog geen vaste vorm, noteer alles waar je aandacht bij blijft hangen. Vraag jezelf: zit hier een verhaal in dat mij aanspreekt? En waarom?

Het schrijfproces van mijn debuutroman Hier komen wij vandaan begon met een aantal beelden. Groezelige plekken die mij buitensporig fascineerden: een caravankerkhof waar ik ooit was, een tropische vissenwinkel waar ik dagelijks langsliep en die nooit open leek te zijn. De ruïne in de Spaanse Pyreneeën die mijn vader jarenlang probeerde op te knappen omdat hij er een zelfvoorzienende commune van wilde maken, maar waar hij nooit aan toe kwam omdat het terrein ieder jaar weer overwoekerde en dus enorm veel onderhoud vergde. Ik zag die plekken voor me en begon te fantaseren over wie daar leven. Mensen waar we makkelijk overheen kijken en vaak te snel over oordelen. Eenlingen die zich afzetten tegen de rest. Daar, voelde ik, zat het verhaal dat mij intrigeerde. Ik zocht naar het spanningsveld tussen groot dromen en de praktische implicaties daarvan, tussen verlangen en teleurstelling. En ik zocht naar een beeld dat dit verlangen kon vertegenwoordigen. Zo kwam ik uiteindelijk bij de onderwaterwereld uit, een cruciaal gegeven in mijn roman. Vanaf dat moment begon het verhaal zichzelf te vertellen. Overal vond ik details die erbij pasten, en die schreef ik op. Zo vond ik mijn zand.

hoofstuk Leonieke Baerwaldt Bouw zandkastelen debuutroman schrijven werktafelLeonieke's werkruimte


Bouwen!
Als je een zandkasteel bouwt, wees dan niet bang om dingen te proberen. Je puzzelt, herwerkt en overdenkt. Je schuift met het materiaal en sleutelt aan de perspectieven, de persoonsvormen en de tijden, net zo lang tot het klopt. Ik zocht herkenningspunten en kwam uit bij sprookjes van Andersen en de gebroeders Grimm die mij houvast boden, waar ik tegelijkertijd in mee kon gaan en tegenin kon denken. Die sprookjes spelen een flinke rol in het verhaal. Experimenteer! Soms herschreef ik het hele manuscript en dat alleen maar om er zeker van te zijn dat ik het niet zó wilde maar anders. Ik heb ook veel geschrapt. Alles moet in dienst staan van het grotere geheel. Dat wat ik eruit heb gehaald, heb ik verplaatst naar een apart document. Wie wat bewaart, die heeft wat.

Volhouden
Maar hoe blijf je met plezier bouwen aan je kasteel? Het is niet makkelijk om jezelf jarenlang, dag in dag uit op hetzelfde onderwerp te storten zonder af en toe je enthousiasme te verliezen. Blijf je concentreren! Dit betekent overigens niet dat je elke dag gefrustreerd naar die knipperende cursor moet gaan zitten staren. Als je je op iets concentreert dan is het nooit weg uit je gedachten, dan kun je dingen doen die niets met schrijven te maken hebben terwijl je toch aan je verhaal werkt.

Je geeft iets uit handen waar je lange tijd volledige autonomie over hebt gehad, iets waar je trots op bent

Heel lang heb ik mezelf afgevraagd waarom ik juist dit verhaal wilde vertellen ten opzichte van alle andere verhalen die ik zou kunnen vertellen. Wat ik maakte voelde af en toe behoorlijk onsamenhangend. Ik twijfelde voortdurend aan wat ik maakte, aan de vorm waar ik het in goot. Uiteindelijk vond ik een vlechtstructuur die me beviel. En terwijl ik de verhaallijnen in elkaar vlocht ontstond plotseling die intrinsieke zeggingskracht waarop ik had gehoopt. Op een dag voelde ik: ja, nu is het zoals het hoort, dit kan nu niet meer anders. Het staat op zichzelf. Eerst was er niks en nu is er een hele nieuwe werkelijkheid. Dat is echt magisch. Volhouden loont.

Loslaten
Wanneer je een zandkasteel bouwt, is het belangrijk dat je er op een zeker moment, namelijk wanneer het gepubliceerd wordt, afstand van kunt doen. Je geeft iets uit handen waar je lange tijd volledige autonomie over hebt gehad, iets waar je trots op bent en wat onderdeel van jou geworden is, maar zodra je het loslaat, kan er van alles mee gebeuren. Het beste wat je dan kunt doen, denk ik, is even stilstaan bij wat je hebt gemaakt. Neem een mentale foto van je zandkasteel en ga dan verder zonder achterom te kijken. Dat laatste klinkt makkelijker dan het is.

 

Tips van Leonieke:
Leonieke is groot voorstander van jezelf, tussen het schrijven door, boze wandelingen en kwaaie tukjes permitteren. Ook heeft ze veel gehad aan de schrijftips van Haruki Murakami in What I talk about when I talk about running, van Stephen King in On writing, en raadt ze graag de roman De lange droogte aan van Cynan Jones, evenals de korte verhalen van Lesley Nneka Arimah; Wat het betekent wanneer er een man uit de lucht valt. Haar liefde voor sprookjes spreekt uit haar docu-aanrader; How to meet a mermaid van Coco Schrijber.

Hier komen wij vandaan, de debuutroman van Leonieke Baerwaldt, is 24 augustus verschenen bij Querido.

Beeld: Thaliesin via Pixabay / Leonieke Baerwaldt

Mail

Leonieke Baerwaldt is geboren in 1985 en heeft filosofie gestudeerd. Ze won in 2018 de Grote Lowlands Schrijfwedstrijd en korte verhalen van haar werden gepubliceerd in NRC, Kluger-Hans, de Revisor en op de website van de J.M.A Biesheuvelprijs. Haar debuutroman Hier komen wij vandaan verscheen bij in 2021 bij Querido. Leonieke werkt momenteel aan een tweede roman.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Dit is geen ode 2

Dit is geen ode

'In dit land word je aan stukken gescheurd. / Ik verzamel jouw gescheurde stukken vlees. / Ik bak je op 200 graden. / Ik deel je uit.' In harde dichtregels verkent Shabnam Baqhiri hoe het is om je echt aan te passen en waarom dit soms noodzakelijk en juist goed is. Lees meer

Train je ego (maar zorg dat het tegen een stootje kan) 1

Train je ego (maar zorg dat het tegen een stootje kan)

Luuk Schokker leerde dat een groot ego bij het schrijven geen overbodige luxe is. Je onzekerheid omarmen maar tegelijkertijd een ego kweken. Hoe doe je dat? Luuk legt het uit. Lees meer

A Sacred Slut_Daan Timmer_Lena Plantinga

A Sacred Slut

Je bent vrouw, het is zomer en je wil wat. Klaarkomen, bijvoorbeeld. In dit broeierige nieuwe kortverhaal van Lena Plantinga speelt een jonge vrouw met zichzelf en het lot. Een verhaal over zoeken naar je seksuele zelf, en haar aantreffen onder het juk van je seksuele verleden. Lees meer

Een lichaam dat liefde opwekt

Een lichaam dat liefde opwekt

Een fragment uit Emy Koopmans 'Tekenen van het universum' over een lichaam dat gelooft dat het moet krimpen om het waard te zijn te worden liefgehad. Lees meer

Mijn Arabisch is verstomd

Mijn Arabisch is verstomd

"Mijn Arabisch is schichtig / ze vermomt zich stilletjes als Hebreeuws." Pelumi Adejumo en Esha Guy Hadjadj vertaalden een gedicht van de Israëlische dichter Almog Behar. Over twee moedertalen, waarvan de één de ander overstemt. Lees meer

Ratrace

Ratrace

Een kort anti-kapitalitsch verhaal van Emma Stomp over De Prestatiemaatschappij, havermelk latte's en mannen met bivakmutsen. Lees meer

Zwarte luiken

Zwarte luiken

Hoe schrijf je over iets ontastbaars zoals rouw? Geïnspireerd door de schilderijen van Francis Bacon verkent Thijs Joores in deze gedichtenreeks de impact van verlies. Lees meer

Gezocht z.s.m. 1

Gezocht z.s.m.

Liefde is te vervangen, althans dat houden datingapps ons voor. Maar wat als je iemand bent verloren van wie je er maar één had, zoals je moeder? Babet te Winkel bijt het spits af van een nieuwe reeks waarvoor Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam de samenwerking aangaat met verschillende literaire platforms. Lees meer

Kopje suiker

Kopje suiker

Souvenirsmokken, feestmokken, mokken met rare handvaten, mokken met popcultuurfiguren en mokken van de IKEA. In dit korte verhaal over verbinding en contact geven mokken een intiem kijkje in het leven van de buurt. Lees meer

Nieuwe coronificatie

Nieuwe coronificatie

Marthe van Bronkhorst opent het nieuwe jaar op poëtische wijze. Lees meer

Stop met schrijven!

Stop met schrijven!

Jens Meijen vergelijkt het schrijfproces met auto-onderhoud en weet hoe je als schrijver goed zorgt voor je mentale gezondheid. Wat heeft schrijven te maken met het worden van een popster en waarom moet je volgens Jens eerst stoppen met schrijven? Lees meer

Ballen en Engelen

Ballen en Engelen

Na een klassiek ongemakkelijke kerstborrel op kantoor gaat Sascha mee naar huis met Ariane van hr. Maar dan neemt de avond een griezelige onverwachte wending... Een kerstverhaal van Loren Snel. Lees meer

Masterclass

Een vrouw die met zichzelf in de knoop zit besluit om een masterclass acteren te volgen. Een kort verhaal door Renske van den Broek over opnieuw leren lopen, majorettemeisjes en vrede sluiten met wie je bent. Lees meer

Pen + papier + buitenlucht 3

Pen + papier + buitenlucht

Hoe zorg je er als schrijver voor dat je niet alleen gemotiveerd, maar ook gedisciplineerd blijft? Imme Visser kraakte de code. Lees meer

Paviljoen van het tijdelijke geluk

Paviljoen van het tijdelijke geluk

In deze voorpublicatie uit 'Paviljoen van het tijdelijke geluk' maken we kennis met een aantal bewoners van Kristalstad: Benjamin, Julia en Rachael. In korte scènes met een haast stripachtige stijl laat Laurens van de Linde de personages elkaar in een achterbuurt kruisen en biedt hij een inkijkje in deze toekomstige samenleving. Lees meer

Een vuistslag

Een vuistslag

Geïnspireerd door Dante besluit een schrijver om in haar korte verhalen op een gruwelijke manier af te rekenen met haar vijanden. Lees meer

Zoely

Zoely

In een zevendelig gedicht vol roodtinten - van cassis tot Aldispaarvarkenroze - gaat Ka(a)te Dejonckheere in op de effecten van verschillende anticonceptiepillen op menstruatie. Lees meer

Slaap lekker, Hiroshi Yoshimura 1

Slaap lekker, Hiroshi Yoshimura

Slaap lekker, Hiroshi Yoshimura is een bundeling van vijf korte verhalen over personages die willen geloven in iets groters, een uitweg naar een mooier en zinvoller bestaan. Lees hier alvast het titelverhaal, over twee middelbareschoolvriendinnen die elkaar na jaren weer zien op het concert van hun grote idool, Hiroshi Yoshimura. Lees meer

Djinn 1

Djinn

Om in hun relatie de onoverbrugbare meningsverschillen te vermijden hadden Barbara en Claudel  een spel bedacht. Djinn, noemden ze het, naar het verhaal van de geest in de fles. Ieder jaar mocht een van hen drie wensen doen en de ander moest deze inwilligen, althans twee daarvan, compromisloos, en daarna draaiden de rollen om. Op een avond die misschien wel een van de laatste zou kunnen zijn, blijft er nog één wens over. Lees meer

Overwoekerdagen

Overwoekerdagen

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Lars Meijer vertelt over het besef dat je 's nachts niet langer een kacheltje bent om naast te liggen en elkaar weer zien voordat de winter begint in een brief die wel eens de laatste zou kunnen zijn. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Meld je vóór 1 juni aan en ontvang deze zomer al je eerste kunstwerk én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel