Lex Immers zong 'Jood, jood, schop hem dood'. Maar dat had niets met Jodenhaat te maken. Toch?" /> Lex Immers zong 'Jood, jood, schop hem dood'. Maar dat had niets met Jodenhaat te maken. Toch?" />
Asset 14

Blond antisemitisme

Goed, het is al een aantal weken geleden. Na de overwinning op Ajax was het feest in het supportershome van ADO Den Haag. Voetballer en Haagse volksjongen Lex Immers nam het voortouw in een curieuze viering, die nog dezelfde avond het nieuws haalde. Maar de antisemitische liedjes werden goedgepraat - met Jodenhaat had het niets te maken. Historicus Erik Schumacher betoogt niet alleen dat dit onzin is, maar wijst er ook op dat antisemitisme onterecht als een 'allochtenprobleem' gezien wordt.

Een zaaltje in Amsterdam West is volgestroomd met uitzinnige jongeren van Marokkaanse afkomst. Op een tafel staat Ali B in een microfoon te schreeuwen. “Jood, Jood, schop hem dood,” rapt hij, “tot hij sterren ziet! Wat voor sterren?” Het publiek valt hem massaal bij: “Jodensterren!” Ook op de tafel staat Yes-R. Hij brengt de Hitlergroet. De aanwezigen in het zaaltje volgen zijn voorbeeld. Uit tientallen kelen klinkt: “Hamas, Hamas, Joden aan het gas!”

Dit feestje heeft natuurlijk nooit plaatsgevonden. Het zou ongetwijfeld niet in Ali B opkomen om zoiets te zingen. Maar laten we ons eens voorstellen dat hij dat wel had gedaan, en dat de beelden waren uitgelekt. Was Frits Barend dan ’s avonds bij Pauw en Witteman aangeschoven om te benadrukken dat die rap natuurlijk niets met antisemitisme te maken heeft?

Toch is dat precies de reactie die volgde op het optreden van voetballer Lex Immers bij een feestje van ADO Den Haag-supporters na de overwinning van hun club op Ajax. Immers riep op tot een ‘Jodenjacht’ en zong de tekst over de Jodensterren, een populair liedje onder ADO-supporters. Medespeler Charlton Vicento strekte naast hem de rechterarm met vlakke hand. Ook trainer John van den Brom stond op de tafel. Het drietal hoorde vriendelijk lachend aan hoe hun fans over het gas zongen.

Het zou grote onzin zijn om te zeggen dat er geen ophef ontstond toen de beelden van het feestje op internet verschenen. Een paar dagen lang was geen discussieprogramma of opiniepagina compleet zonder aandacht voor de kwestie. Politici, opiniemakers en maatschappelijke organisaties vielen massaal over Immers heen. De KNVB legde de speler een schorsing van vier wedstrijden op, terwijl zijn eigen club hem de maximale geldboete gaf.

Maar tegelijkertijd had deze mediahype een voor mediahypes eigenaardig kenmerk: de voortdurende bagatellisering van het gebeurde. Of het nu Frits Barend was bij Pauw en Witteman, filosoof Jan Vorstenbosch op Radio 1, Jakhals Erik in het televisieprogramma Voetbal International, Kees Jansma in NuSport of ondernemer Martijn Kleijwegt in De Volkskrant, allen noemden als verzachtende omstandigheid dat de liedjes van Immers, die als puber zelf ook bij ADO op de tribune stond, niets met echt antisemitisme te maken hadden.

Wanneer voetbalsupporters het over Joden hebben, zo wil deze redenering, hebben ze het over Ajacieden. Ajax staat immers bekend als Joodse club. De supporters denken geen moment aan het Uitverkoren Volk, aan synagoges, matses of pijpenkrullen. Uit hun kwetsende liedjes over Joden blijkt vooral domheid en een gebrek aan historisch besef.

Wie op internet de websites van fanatieke ADO-supporters bezoekt, moet tot een andere conclusie komen. Op haguecityfirm.nl schreef vaste columnist ‘Billy Odol’ over de kwestie-Immers onder de kop ‘De gepelde garnaal’. Voor wie de beeldspraak ontgaat: daarmee doelt hij op een besneden piemel. Odol spreekt het vermoeden uit dat de spelers van Ajax zich verplicht moeten laten besnijden. Het is vermoedelijk grappig bedoeld, net als de voortdurende verwijzingen naar de ‘neuzen’ die in Amsterdam dezelfde kant op staan.

Odol is het volstrekt oneens met de straf die Immers boven het hoofd hangt. De hele ophef over de liedjes is in zijn ogen door de media gecreëerd om af te leiden van de teleurstellende prestaties van Ajax. Aan het hoofd van de samenzwering staat de KNJB, zoals de KNVB onder sommige voetbalsupporters bekend staat: de Koninklijke Nederlandse Jodenbond.

De tientallen reacties onder het artikel zijn juichend. Een anonieme bezoeker stelt voor om Ajax voortaan ‘FC Terneuzen’ te noemen. Over het voorstel van de Amsterdamse wethouder Eric van den Burg om Immers en Van den Brom mee te nemen naar het Anne Frank Huis schrijft ene ‘Robbie’ dat ze ‘willen dat Lex buigt voor dat k****rvolk’. Hij stelt zijn medesupporters voor om anders met z’n allen eens een keer in het Huis te ‘komen kijken’.

Niets met antisemitisme te maken? Het is duidelijk dat de zogenaamde scheiding tussen ‘Ajaxjoden’ en echte Joden in de belevenis van deze fanatieke supporters wegvalt. Bij een Jood stellen Odol en zijn lezers zich niet alleen iemand met een Ajax-petje voor, maar ook iemand met een grote neus en een besneden geslachtsdeel. Naast de bekende stereotypen passeert zelfs de klassieke antisemitische mythe van de Joodse samenzwering de revue.

Lex Immers nadat hij de winnende goal tegen Ajax maakte. Op zijn rug staat 'FC Den Haag' getatoeëerd.

Van een gebrekkig historisch besef lijkt bovendien allerminst sprake. Als het repertoire van de ADO-supporters ons iets leert, is het wel dat het met het geschiedenisonderwijs in Nederland nog niet zo slecht gesteld is. De supporters zijn goed bekend met de canon van de Holocaust, van de Jodensterren en de Jodenjacht tot de gaskamers en Anne Frank. Uit vileine opmerkingen blijkt dat ze vaak precies weten waar ze het over hebben.

Bij stoere taal op een anoniem internetforum is het zaak niet te snel conclusies te trekken. Bedoelen die supporters het werkelijk zo kwaad? Zijn de Joodse stereotypen en het leedvermaak over de Holocaust niet gewoon een uit de hand gelopen poging tot geestigheid ten koste van het zogenaamd Joodse Ajax? Is deze Jodenhaat niet strikt gekoppeld aan de context van voetbalrivaliteit, en daarbuiten afwezig?

Een voorbeeld. Vorig jaar logeerde de veertienjarige Jade uit Amstelveen een week bij een gezin van fanatieke Feyenoord-supporters voor het KRO-programma Puberruil. Hoewel Jade niets met voetbal heeft, was bij de vader des huizes een bijna fysieke afkeer zichtbaar toen het hem duidelijk werd dat hij een Joods meisje in huis had gekregen. Puur het feit dat ze Joods was, nam hem tegen haar in. In de loop van de aflevering zag hij weliswaar in dat hij fout zat, maar zijn vrienden bleven Jade hardnekkig ‘Anne Frank’ noemen.

Niet iedereen die wel eens heeft meegezongen dat hij op Jodenjacht ging is een overtuigde Jodenhater. We moeten het probleem niet groter maken dan het is. Maar we hoeven ook niet te doen alsof het probleem niet bestaat. Ons wordt gevraagd om aan te nemen dat Lex Immers ‘natuurlijk’ geen antisemiet is. Op basis waarvan eigenlijk? Spijt van zijn woorden heeft hij in ieder geval niet. Immers zette zijn naam onder een keurige verklaring waarin hij berouw toonde. Maar toen Voetbal International hem vroeg wat hij daarvan meende, zei hij dat hij in het belang van de club op zijn tong moest bijten.

Opvallend is het hoe dan ook: het gemak waarmee Immers, en in zijn verlengde alle voetbalsupporters die antisemitische leuzen zingen, het voordeel van de twijfel krijgen. Het staat in scherp contrast met de reacties op letterlijk identieke liedjes, wanneer ze door jongens van Marokkaanse afkomst gezongen worden.

Lazio Roma-speler Paolo Di Canio maakte in 2005 de Hitlergroet tijdens de derby tegen AS Roma

Toen De Telegraaf vorig jaar onder de kop ‘Joden op de vlucht’ over antisemitisme in Nederland berichtte, werd uitsluitend met de beschuldigende vinger gewezen naar ‘Marokkaans straattuig’. Om de ernst van de situatie te onderstrepen meldde de krant dat bijna de helft van de strafbare uitingen die het Meldpunt Discriminatie Internet (MDI) registreert antisemitisch zijn.

Het artikel vermeldde niet op welke websites die uitingen aan te treffen zijn. Vraag het aan het MDI, en je krijgt te horen dat slechts een kleine minderheid afkomstig is van sites die veel door allochtonen bezocht worden. De meeste antisemitische scheldpartijen verschijnen op mainstream sites, zoals die van landelijke kranten. Het MDI concludeerde vorig jaar dan ook dat antisemitisme op internet vooral uit autochtone hoek komt.

Dat de jongens van Marokkaanse afkomst die Joden uitschelden in Nederland allesbehalve de enigen zijn, mag op geen enkele manier een excuus zijn voor hun gedrag. Het probleem van antisemitisme in hun kringen wordt soms wellicht overdreven, maar ook terecht serieus genomen. Niemand is zo stom om vergoelijkend te stellen dat zij, wanneer ze ‘Joden’ zeggen, het in feite alleen maar over Israël hebben - dat land dat zich als Joodse staat presenteert - en dat er in de Marokkaanse gemeenschap van echt antisemitisme dus nergens sprake is.

Maar waar blijft die ernst wanneer autochtone jongens liedjes over Joden zingen? Bijna niemand neemt de moeite om zich te verdiepen in de reikwijdte van hun antisemitisme. We moeten het doen met de klakkeloze aanname dat het niets met Jodenhaat te maken heeft wanneer zij zingen dat ze een Jood dood willen schoppen. Kennelijk klinkt zo’n liedje uit de mond van een blonde knul stukken onschuldiger dan uit die van een leeftijdsgenoot van Marokkaanse afkomst. Je vraagt je af wie het nou precies ontbreekt aan historisch besef.

Erik Schumacher (Amsterdam, 1983) is historicus. Hij schreef samen met Josje Damsma het boek Hier woont een NSB-er. Nationaal-socialisme in Amsterdam. Eerder verscheen van hem Een terechte vergelijking met de Holocaust op Hardhoofd.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Galatea 1

Galatea

Een bezoek aan een Airbnb aan zee blijkt ook een bezoek aan asfalt, beton en een cementfabriek te betekenen. Andrea Koll plaatst dit beeld in dit door haar zelf geïllustreerde, tweestemmige gedicht tegenover het beeld van de door Pygmalion uit ivoor gemaakte Galatea. Lees meer

Nieuwe Barbaren 1

Nieuwe Barbaren

Met het essay 'Nieuwe barbaren' over de Kafkaëske, sci-fi serie Severance won Jacob Koolstra in 2024 de Drift Essaywedstrijd. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst 7

Dit maakten onze 1.660 kunstverzamelaars mogelijk in 2023

Kunstverzamelaars dragen bij aan onze missie om nieuw talent te ondersteunen. We leggen graag uit hoe we de donaties in 2023 hebben besteed. Lees meer

:Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Marthe van Bronkhorst bekijkt Europa als een treinreis en stemmen voor de Europese Parlementsverkiezingen als het zijn van de conducteur op die rammelende trein. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 7

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 3)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 6

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Nooit Verzonden - wacht op titel

Afscheidsbrief aan een waardeloze dokter

Er zijn nog steeds dokters die de gezondheidsklachten van hun patiënten niet serieus nemen. Luuk Schokker schreef een openhartige brief aan één van hen. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1) 1

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

Zo beweegt ze niet

Zo beweegt ze niet

Ze had zich er grondig op voorbereid. Spotify-playlists, het juiste jurkje, en zelfs een plan voor gespreksonderwerpen. Maar nu, in de rij voor de club, voelt alles vreemd en ongepast. Een audioverhaal van Lakaver (Werner de Valk en Roderik Maes). Lees meer

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Steun Hard//hoofd en verzamel kunst!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe schrijvers en kunstenaars. We zijn al dertien jaar gratis toegankelijk en advertentievrij. Zo’n vrije ruimte is harder nodig dan ooit. Steun de makers van de toekomst; sluit je vóór 1 juli aan als kunstverzamelaar en ontvang in juli een unieke print van Hanane El Ouardani!

Word kunstverzamelaar