Asset 14

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Typhoon bleek een meer dan vriendelijke eerste Zomergast; vrolijk en inspirerend genoeg om Janine Abbring een lesje ‘wokeness voor beginners’ te geven. Hij lacht veel, gaat nooit in de aanval en (s)preekt over liefde, rust en menselijkheid. Dat klinkt veelbelovend. Maar prikkelt het? Zet het aan tot verdere reflectie? Vliegt de tijd voorbij terwijl je kijkt? Dat niet.

Dat Glenn de Randamie dit jaar de eerste Zomergast is, voelt een beetje obligaat. Het is een verhitte zomer, waarin alle witte mensen, en al helemaal die in de media, zich moeten ‘verantwoorden’. Voor de aftrap van Zomergasten is De Randamie daarbij een veilige keuze: stralend, liefdevol, op sokken. De bekende zwarte kunstenaars en activisten komen voorbij – jazzmuzikanten, James Baldwin, Basquiat, Aretha Franklin, Martin Luther King Jr. en nog net geen Nelson Mandela – in combinatie met emotioneel geladen scènes uit dramatische films.

Voor het label ‘militant’, dat antiracismeactivisten al snel aan hun broek hebben hangen, lijkt De Randamie immuun. Veel meer dan tegen is hij voor: vóór menselijkheid, vóór vrijheid, vóór vooruitgang. En voor de liefde. En rust. En openheid. Er is weinig tegenin te brengen, maar gedurende de avond ontpopt De Randamie zich als een goedlachse, maar vermoeiende gast op een verjaardag waar je niemand anders kent om mee te praten.

Dat ongeduld merk je ook bij Janine Abbring. Na ieder fragment begint De Randamie (iedere keer weer ontroerd alsof hij het voor het eerst ziet) met: ‘Wat ik hier zo inspirerend aan vind…’ Meestal trapt hij vervolgens een open deur in en herhaalt hij, bijvoorbeeld, de overduidelijke boodschap van het fragment. Zo zien we een fragment uit Hook (Peter Spielberg, 1991), waarna De Randamie begint over ‘de kracht van de verbeelding’. Op zulke momenten zie je dat Abbring verdieping probeert te brengen, een paar stapjes over wil slaan.

Abbring laat het gebeuren als haar gast in de herhaling valt en lacht hartelijk mee

Abbring is daarin sterk. Gelukkig voor de kijker schiet ze niet in de houding van de lieve, luisterende witte schooljuf. Ze vat snel samen en vraagt haar gast, tevergeefs, om te laten zien wat er nou zo bijzonder is aan zijn zienswijze. Zo merkt De Randamie onthutst op dat ‘de rol van Nederland in de tweede wereldoorlog ook niet loepzuiver was’ waarop Abbring een sarcastisch ‘joh’ laat vallen.

Wat Abbring ook zegt, De Randamie reageert altijd even open en aardig. Over zijn thuisloze periode zegt Abbring bijvoorbeeld, vrij cru, ‘je koos ervoor om naast het vangnet te springen’ waarop De Randamie, enthousiast als altijd, vertelt dat hij behoefte had aan vrijheid, ‘the bohemien lifestyle’ wel zag zitten. Steeds meer laat Abbring haar kritische vragen maar helemaal achterwege. Ze laat het gebeuren als haar gast in de herhaling valt en lacht hartelijk met hem mee. Want in de aanval gaan, dat werkt niet bij De Randamie: één en al goedheid, geen vleugje ego of ironie te bekennen.

Toegegeven: het zou ook een beetje gemeen zijn om De Randamie uit de tent te lokken of om cynisch te doen als hij vol furore begint over God, de liefde en het verlichte leven (‘Wat mij definieert is de liefde die ik ben’). Dat voel je als kijker haarfijn aan. Wanneer De Randamie na een fragment uit de feel-good tranentrekker As It Is in Heaven (Kay Pollak, 2004) totaal vervoerd en in tranen is, dan besef je: dit is écht, alles wat Glenn de Randamie zegt komt recht uit zijn hart. Tegelijkertijd werkt dat juist op je zenuwen. De Randamie vertelt heel open en kwetsbaar alles over zichzelf, maar dat is dodelijk voor ieder gevoel van spanning, onthulling of jouissance.

Spannende vragen blijven helaas achterwege

Het is extreem moeilijk om je voor te stellen dat De Randamie ooit een scheldwoord zou gebruiken, een vrouwonvriendelijke grap zou maken, of zou doen aan ‘giftige mannelijkheid’ – als Abbring in zijn bijzijn een woord als ‘kut’ in de mond neemt, klinkt dat zelfs buitengewoon grof. Het stoutste wat De Randamie ooit heeft gedaan, zo lijkt het, is zeggen hoe mooi hij zijn piemel vindt in het bijzijn van een stel collega’s (in een poging om een open gesprek over seksualiteit te beginnen!).

Af en toe vergeet je dan ook dat Typhoon rapper van beroep is, en niet presentator van het Klokhuis of coach op het gebied van mindfulness en non-violent communication. Dat zegt misschien meer over mijn vooroordeel over rappers dan over Typhoon zelf, al zegt De Randamie zelf ook: ‘Als rapper heb ik me stoerder voorgedaan dan ik ben.’ Dat was voordat er een markt bleek te zijn voor rappers die lief en aardig zijn en zich uitspreken voor de emancipatie van de man.

Abbring gaat mee in de braafheid van haar gast, en spannende vragen blijven daardoor helaas achterwege. Zo zien we een enorm boeiend fragment uit de documentaire I Am Not Your Negro (Raoul Peck, 2016), waarin James Baldwin vertelt over het antiracisme van Malcolm X tegenover dat van dominee Martin Luther King Jr. Volgens de eerste moeten zwarte antiracismestrijders feller zijn, zich niet schikken in de rol van de gedweeë Oom Tom met zweverige verhalen over naastenliefde. Hoe staat De Randamie zelf in die discussie? Is hij niet precies de meegaande, blije rapper die over z’n bol geaaid kan worden en witte mensen een goed gevoel geeft?

Als Abbring halverwege de uitzending het karakter van de rapper schetst en vol lof spreekt over zijn vermogen om iedereen op z’n gemak te stellen, dan reageert De Randamie: ‘Ik heb een dosis licht gekregen bij mijn geboorte en ik vind het heel fijn dat ik dat licht kan en mag delen.’ Van zo’n Messiascomplex zou iedereen een burn-out krijgen, zou je denken, en De Randamie kreeg er twee: hij wil iedereen helpen en voor iedereen strijden. Zo mag ook niet het feminisme vergeten worden (vandaar een fragment van de ‘sekszusjes’ van de VPRO: twee lachende blonde meisjes die hun kut kleien).

Waar Ramdas’ verhaal bolstond van historisch inzicht, valt dat bij De Randamie tegen

De Randamies kwetsbaarheid, hypersensitiviteit en drang om zijn verantwoordelijkheid te nemen blijken naadloos aan te sluiten bij de ‘wokeness’ van nu, zij het wel in zijn minst bedreigende vorm. Zonder het expliciet besproken te hebben, lijkt de conclusie te zijn dat ongelijkheid bestreden moet worden door bij jezelf te rade te gaan, een beter mens te worden.

Die gedachte past goed bij het christendom, maar ook bij het dominante denken van nu: alles is eigen verantwoordelijkheid en persoonlijk bewustzijn. We moeten allemaal naar diversiteitstraining en in therapie. Het is een standpunt dat voor de bourgeois status quo geen enkele bedreiging vormt: ik zie de woke millennials al heftig mee knikken, bevestigd in het idee dat ze aan de goede kant van de geschiedenis staan.

Als we dan toch naar de VS kijken om verder te komen (waarom eigenlijk nog?): er is daar inmiddels een interessante discussie gaande over de potentie van “wokeness” en van nu populaire boeken als White Fragility van Robin DiAngelo. Juist in tijden zoals deze is er behoefte aan verdieping. Welke inzichten kan deze nieuwe manier van denken bieden? En wat zijn de beperkingen? Uit de manier waarop dat wokeness steeds meer de mainstream in komt, lijkt te blijken dat het een set van denkbeelden en gedrag voorschrijft dat goed past binnen een hypercompetitieve samenleving waarin we allemaal een steeds betere versie van onszelf moeten worden.

Wat De Randamie wel heeft is een dosis positieve ‘energie’ waar je u tegen zegt

De Randamie heeft zich dat liberale denken en de plicht tot optimisme volledig eigen gemaakt. Daarom moest ik zondagavond ook heel even denken aan de Zomergasten-avond met Anil Ramdas in 1992: geestdriftig en vol overgave verkondigde Ramdas daar de westerse ideologie van vooruitgang en individualisme, waarna hij tot Koning der Allochtonen werd gedoopt. Maar waar Ramdas’ verhaal bolstond van historisch inzicht en scherpe analyse, valt dat bij De Randamie nog vies tegen.

Wat De Randamie wel heeft is een dosis positieve ‘energie’ waar je u tegen zegt. En ook al is zijn karakter naar eigen zeggen getekend door overcompensatie, het staat buiten kijf dat het allemaal geheel oprecht en geen toneelstukje is. De Randamie staat voor vrijheid en dat gaat heel diep; zo leren we dat hij een tijdje geen thuis had uit een verlangen naar ongebondenheid. Zijn strijd voor een wereld waarin iedereen zichzelf kan zijn, met de liefde als wapen, is volkomen authentiek. Dat is bijzonder, ontroerend, en bewonderenswaardig. Maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen: het is ook saai, vermoeiend en een tikkeltje irritant om naar te kijken.

Mail

Annelies van der Meij

Bram Dirven oordeelt, maakt en bepaalt over illustraties en is hiermee de illustratordictator bij Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Wanneer grote bedrijven landen uit het Globale Zuiden in een economische wurggreep houden, knijpt Nederland een oogje toe. Maar ons land is evengoed overgeleverd aan de wensen van grote bedrijven. Lees meer

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Evangeline Agape ontdekte tijdens een zomer in het ziekenhuis de kracht van vriendschap en gedeeld leed. "De coronacrisis heeft voor de hele wereld duidelijk gemaakt: isolatie maakt je ongelukkig. En depressie isoleert je. Doet je voelen alsof je de enige in de wereld bent met een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt." Lees meer

Nieuws in beeld: 'Waarde Nederlanders'

'Waarde Nederlanders'

Immigranten moeten zich ‘de Nederlandse waarden’ aanleren, roept onder andere de ChristenUnie tijdens de verkiezingsstrijd. Illustrator Rueben Millenaar vraagt zich af wat hij zich daarbij voor moet stellen. Lees meer

Nieuws in beeld: Onder de (geluids)golven

Onder de (geluids)golven

Je staat er misschien niet bij stil, maar de mensheid maakt enórm veel herrie in zee. We boren naar gas en olie, heien voor windmolens en boorplatforms en onze schepen zijn ook niet bepaald stil. Terwijl water ontzettend goed en ver geluidsgolven doorgeeft - veel beter dan lucht. Lees meer

Filmtrialoog: Cold War

Cold War

De film Cold War is een verhaal over een onmogelijke liefde in Polen ten tijde van de Koude Oorlog. Onze redacteuren bespreken deze veelgeprezen film en beraden zich op de esthetiek, de diepgang van de liefdesrelatie en de raakvlakken met hun eigen leven. Lees meer

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoe komt het toch dat we onze pleziertjes niet willen opgeven, zelfs al weten we dat ze aan de andere kant van de wereld levens kosten? Dennis Faase werd getroffen door een simpele manier om deze mensenlevens niet uit het oog te verliezen. Lees meer

Het verlaten café blijft een haven 1

Tijdens corona blijft het café een vangnet

Tijdens de lockdown bezoekt Joost Ingen-Housz een Berlijns café dat nog een aantal stamgasten toelaat. Door de plotselinge rust valt het hem op hoe onmisbaar de kroeg is voor de mensen die er nog steeds naartoe gaan. Al is het maar voor een praatje. Lees meer