Melle en Elon schrijven elkaar nog steeds brieven. Vanaf nu alleen niet langer elke week, maar om de week. Deze keer vraagt Melle zich af hoe groot het verschil tussen mensen en dieren nu daadwerkelijk is. Homo homini lupus." />

Melle en Elon schrijven elkaar nog steeds brieven. Vanaf nu alleen niet langer elke week, maar om de week. Deze keer vraagt Melle zich af hoe groot het verschil tussen mensen en dieren nu daadwerkelijk is. Homo homini lupus." />

Asset 14

Beste Elon VI

Vanaf nu verschijnen de brieven van Melle en Elon niet langer elke week, maar om de week.

Dit is de reactie op Elons brief van twee weken terug.

Amsterdam, 17-12-2009

Lieve Elon,

ik heb op het moment een kat op bezoek. Omdat mijn tante een paar weken op vakantie is, logeert haar kat bij ons. Dat is enigszins lastig, gezien mijn allergie, maar ook leuk. Wij hadden vroeger thuis een kat, maar ik was eerlijk gezegd een beetje vergeten hoe dat was: gezellig, amusant en onderhoudend. En het zet ook aan tot nadenken, die nabijheid van een ander levend wezen. Als je het van een afstandje bekijkt is het intrigerend om een dier zo dicht in de buurt te hebben. Een wezen dat uit zichzelf beweegt, eet, speelt, slaapt en overduidelijk een eigen wil heeft. Zo heb jij zelf kunnen zien hoe hij, toen jij bij ons was eten, weigerde om een ‘kunstje’ te doen, wat hij nog geen half uur tevoren tot drie keer toe had gedaan. Daar stond ik met mijn goede gedrag; ik had beter moeten weten. Iedereen weet natuurlijk: honden doen kunstjes, katten zijn eigenwijs en doen lekker waar ze zelf zin in hebben. Net als mensen, eigenlijk.

Op de keper beschouwd verschillen dieren nauwelijks van mensen, zeker een zoogdier niet. Op een bepaald niveau zijn het natuurlijk fundamenteel vreemde wezens en is het onbegrijpelijk wat er in  ze omgaat. Je vraagt je voortdurend af in hoeverre je relatie ertoe gebaseerd is op projectie; projectie van menselijke eigenschappen en van menselijke beweegredenen op zijn gedragingen. Dan lijkt de afstand onoverbrugbaar. In je vorige brief schreef je over de winterslaap alsof dieren mensen zijn. Je gebruikte het gedrag van dieren, om iets duidelijk te maken over menselijke gedragingen. Maar voor een beer is er uiteraard niets mis met de aandrang om in winterslaap te gaan. Hij overleeft er de winter door. Een beer is geen mens. Een mens wel een dier; maar een ander dier.

Nogmaals, ik denk niet dat mensen zo ontzettend anders zijn, met hun grote klomp hersenen en snelle handjes. De afstand is lang niet zo onoverbrugbaar als onze culturele bagage, van christendom, verlichting en humanisme, ons wil doen geloven. Wij zijn allen Gods schepselen, maar de mens is geenszins geschapen om te heersen over alle andere dieren. Het hebben van zelfbewustzijn is, meen ik, in veel minder een wel/niet-kwestie, dan een kwestie van gradaties. En bovendien: wat hebben we er nou helemaal aan? Eigenlijk doen we dieren meestal onrecht door ze met ons te vergelijken.

Ik ben altijd gecharmeerd geweest van het Latijnse spreekwoord Homo homini lupus: de mens is de mens een wolf. Ten eerste omdat het in beide talen zo mooi klinkt. In het Latijn door de dubbeling (homo homini) aan het begin en door het ontbreken van het werkwoord ‘est’ (is), en in het Nederlands door eenzelfde dubbeling (de mens is de mens) en de raadselachtig aandoende, onalledaagse grammaticale constructie, die haast als een bezwering klinkt. Maar ook de inhoud is aansprekend. De mens is voor zijn medemensen als een wolf: levensgevaarlijk. Hij verslindt ze. Niet met zijn klauwen of zijn tanden, maar met die valse klomp hersenen en die snelle handjes. En niet om zijn honger te stillen, maar meestal om zijn eigen hachje veilig te stellen, dikwijls ongeacht de vraag of dat werkelijk is gevaar is of niet.

Eigenlijk is het spreekwoord wel mooi, maar incorrect. Correct zou zijn: de mens is de mens een mens. Er wordt nog al eens gezegd dat ons besef van moraal hetgeen is dat ons kan onderscheiden van dieren. Moraal die gedeeltelijk is gebaseerd op ons inlevingsvermogen: empathie. Maar het ziet er naar uit dat nu juist die eigenschap meer en meer ondersneeuwt in onze samenleving. En dat terwijl er uit de richting van biologen steeds meer geluiden komen dat (sommige) dieren wel degelijk aanleg voor empathie hebben. Sterker nog: dat het empathisch vermogen in sommige gevallen een duidelijk evolutionair voordeel heeft. Zou het zo kunnen zijn dat wij dat voordeel aan het verliezen zijn? Dat wij ons evolutionair kapitaal verkwanselen? Het voelt als een nogal sleetse uitspraak, maar ik vraag het toch maar: is het het gebrek aan empathie, aan inlevingsvermogen, aan medemenselijkheid waar het ons aan ontbreekt?

Als het antwoord ja is, dan kan het ons kennelijk niets schelen. En dat is dan weer veelzeggend.

Veel liefs,

Melle

Mail

Melle Kromhout

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent

Warning: Undefined variable $articleCount in /home/hardhoof/hardhoofd.com/releases/20220413071826/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Nieuws in beeld: We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

Hoelang kunnen we nog boven de zelfgegraven afgrond blijven bungelen? Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe hoofdredacteur!

De hoofdredacteur van Hard//hoofd is de spin in het web van een groeiende, creatieve organisatie. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Essay & Opinie!

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Eindredactie!

Als Chef Eindredactie breng je schrijvers en eindredacteuren met elkaar in contact, en zie je erop toe dat teksten tijdig gepubliceerd worden. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Eindredactie!

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Essay & Opinie!

Als Chef Essay & Opinie onderhoud je contact met getalenteerde essayisten en opiniemakers, en draag je de verantwoordelijkheid over jouw tak op Hard//hoofd. Lees meer

De draad

De draad

Sumai Yahya schreef een kort, poëtisch verhaal over menselijke vleermuizen slingerend aan een draad. Een korte versie verscheen in het papieren magazine, maar lees hier de volledige versie, vol symboliek, donkere massa's, naalden, konijnen met rode ogen en aangeslepen ruggengraten. Lees meer

Als cavia's in de val

Als cavia's in de val

Marthe van Bronkhorst wil niet meer vliegen maar loopt tegen allerlei problemen aan als ze een duurzame vakantie probeert te boeken. Lees meer

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Netflix zet in Inventing Anna een oplichtster op een voetstuk. Emma Stomp zet daar vraagtekens bij. Lees meer

Worden wie ik eigenlijk ben voor 150 euro

Worden wie ik eigenlijk ben voor 150 euro

Wat zegt het huis waarin je woont, en de meubels erin, over jou? En ben je in een ander huis, tussen andere spullen, nog wel precies dezelfde persoon? Eva past deze zomer op wat woningen van bekenden en onderzoekt wat ze beleeft. Lees meer

Nieuws in beeld: We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

Om de gasvoorraden te ontzien, mogen de (uiterst vervuilende) kolencentrales jarenlang op volle toeren draaien. Lees meer

Iets wat van zijn vader is geweest

Iets wat van zijn vader is geweest

Het is zwarte zaterdag en de tankstations zijn druk. Sigarettenrook en uitlaatgassen blijven "in de windstilte boven het asfalt verstikkend en bewegingsloos hangen." Tristan is, in dit korte verhaal, op weg naar het huis van wijlen zijn vader, een man op wie hij nooit heeft kunnen rekenen. Kan hij het opbrengen om door te rijden? Lees meer

Nieuws in beeld: Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Driekwart van de Nederlanders vindt de acties tijdens boerenprotesten te ver gaan. Lees meer

Automatische concepten 75

Filmmaker liet angst achter zich

Dit jaar werden de Olympische Winterspelen ‘gewoon ’in China gehouden. In het licht van deze – voor mensenrechtenactivisten – verbijsterende keuze door het Internationaal Olympisch Comité maakte de Tibetaanse documentairemaker Dhondrub Wangchen een tournee door Europa. Op het moment dat hij tot zes jaar gevangenisstraf werd veroordeeld was de eerste keer dat de wereld hoorde... Lees meer

Gedichten Alara Adilow (titel volgt) 2

Straatliedjes

Wat is een huis? 'Iets dat de wraak van de nacht buiten houdt. / Iets waar je naar terugkeert na een lange reis.' In deze nieuwe gedichten van Alara Adilow worden vaders ontvlucht, tijdelijke verblijfplaatsen gevonden en nieuwe relaties op zee aangegaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Illustrator Finn Rogers liet zich inspireren door een gedachte-experiment: wat als we - met één zwaai van een toverstaf - al het plastic lieten verdwijnen? Lees meer

Woordenboek der Obscure Melancholieën

Woordenboek der Obscure Melancholieën

De schaamte en toch het gemis wanneer je in je oude dagboek je zorgen terugleest - waarom is er geen woord voor dat gevoel? Marthe van Bronkhorst bedenkt daarom een woordenboek voor melancholische emoties. Lees meer

De onwerkbare

De onwerkbare

Dit is het derde en tevens laatste deel van een serie columns/korte verhalen waarin Jorik Amit Galama sociaal-ecologische thema’s benadert via persoonlijke ontmoetingen. Seksualiteit, marginalisering, magie en trauma blijken hierbij geregeld op intieme wijze met elkaar verweven. Lees meer

Evi Aarens is een troll 1

Evi Aarens is een troll

Je als gearriveerde schrijver verschuilen achter een pseudoniem om kritiek op anderen te spuiwen geeft geen pas, aldus Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Voor niemand vindbaar

Voor niemand vindbaar

Het kan fijn zijn als je familie aan je denkt wanneer je er niet bent. Maar voor af en toe onvindbaar zijn is ook iets te zeggen, vermoedt Eva tijdens een werkbezoek aan de Estse hoofdstad Tallinn. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe kunstenaars en schrijvers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Wij zijn al meer dan twaalf jaar bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Onze kunstverzamelaars maken dit mogelijk. Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel