Melle en Elon schrijven elkaar nog steeds brieven. Vanaf nu alleen niet langer elke week, maar om de week. Deze keer vraagt Melle zich af hoe groot het verschil tussen mensen en dieren nu daadwerkelijk is. Homo homini lupus." />

Melle en Elon schrijven elkaar nog steeds brieven. Vanaf nu alleen niet langer elke week, maar om de week. Deze keer vraagt Melle zich af hoe groot het verschil tussen mensen en dieren nu daadwerkelijk is. Homo homini lupus." />

Asset 14

Beste Elon VI

Vanaf nu verschijnen de brieven van Melle en Elon niet langer elke week, maar om de week.

Dit is de reactie op Elons brief van twee weken terug.

Amsterdam, 17-12-2009

Lieve Elon,

ik heb op het moment een kat op bezoek. Omdat mijn tante een paar weken op vakantie is, logeert haar kat bij ons. Dat is enigszins lastig, gezien mijn allergie, maar ook leuk. Wij hadden vroeger thuis een kat, maar ik was eerlijk gezegd een beetje vergeten hoe dat was: gezellig, amusant en onderhoudend. En het zet ook aan tot nadenken, die nabijheid van een ander levend wezen. Als je het van een afstandje bekijkt is het intrigerend om een dier zo dicht in de buurt te hebben. Een wezen dat uit zichzelf beweegt, eet, speelt, slaapt en overduidelijk een eigen wil heeft. Zo heb jij zelf kunnen zien hoe hij, toen jij bij ons was eten, weigerde om een ‘kunstje’ te doen, wat hij nog geen half uur tevoren tot drie keer toe had gedaan. Daar stond ik met mijn goede gedrag; ik had beter moeten weten. Iedereen weet natuurlijk: honden doen kunstjes, katten zijn eigenwijs en doen lekker waar ze zelf zin in hebben. Net als mensen, eigenlijk.

Op de keper beschouwd verschillen dieren nauwelijks van mensen, zeker een zoogdier niet. Op een bepaald niveau zijn het natuurlijk fundamenteel vreemde wezens en is het onbegrijpelijk wat er in  ze omgaat. Je vraagt je voortdurend af in hoeverre je relatie ertoe gebaseerd is op projectie; projectie van menselijke eigenschappen en van menselijke beweegredenen op zijn gedragingen. Dan lijkt de afstand onoverbrugbaar. In je vorige brief schreef je over de winterslaap alsof dieren mensen zijn. Je gebruikte het gedrag van dieren, om iets duidelijk te maken over menselijke gedragingen. Maar voor een beer is er uiteraard niets mis met de aandrang om in winterslaap te gaan. Hij overleeft er de winter door. Een beer is geen mens. Een mens wel een dier; maar een ander dier.

Nogmaals, ik denk niet dat mensen zo ontzettend anders zijn, met hun grote klomp hersenen en snelle handjes. De afstand is lang niet zo onoverbrugbaar als onze culturele bagage, van christendom, verlichting en humanisme, ons wil doen geloven. Wij zijn allen Gods schepselen, maar de mens is geenszins geschapen om te heersen over alle andere dieren. Het hebben van zelfbewustzijn is, meen ik, in veel minder een wel/niet-kwestie, dan een kwestie van gradaties. En bovendien: wat hebben we er nou helemaal aan? Eigenlijk doen we dieren meestal onrecht door ze met ons te vergelijken.

Ik ben altijd gecharmeerd geweest van het Latijnse spreekwoord Homo homini lupus: de mens is de mens een wolf. Ten eerste omdat het in beide talen zo mooi klinkt. In het Latijn door de dubbeling (homo homini) aan het begin en door het ontbreken van het werkwoord ‘est’ (is), en in het Nederlands door eenzelfde dubbeling (de mens is de mens) en de raadselachtig aandoende, onalledaagse grammaticale constructie, die haast als een bezwering klinkt. Maar ook de inhoud is aansprekend. De mens is voor zijn medemensen als een wolf: levensgevaarlijk. Hij verslindt ze. Niet met zijn klauwen of zijn tanden, maar met die valse klomp hersenen en die snelle handjes. En niet om zijn honger te stillen, maar meestal om zijn eigen hachje veilig te stellen, dikwijls ongeacht de vraag of dat werkelijk is gevaar is of niet.

Eigenlijk is het spreekwoord wel mooi, maar incorrect. Correct zou zijn: de mens is de mens een mens. Er wordt nog al eens gezegd dat ons besef van moraal hetgeen is dat ons kan onderscheiden van dieren. Moraal die gedeeltelijk is gebaseerd op ons inlevingsvermogen: empathie. Maar het ziet er naar uit dat nu juist die eigenschap meer en meer ondersneeuwt in onze samenleving. En dat terwijl er uit de richting van biologen steeds meer geluiden komen dat (sommige) dieren wel degelijk aanleg voor empathie hebben. Sterker nog: dat het empathisch vermogen in sommige gevallen een duidelijk evolutionair voordeel heeft. Zou het zo kunnen zijn dat wij dat voordeel aan het verliezen zijn? Dat wij ons evolutionair kapitaal verkwanselen? Het voelt als een nogal sleetse uitspraak, maar ik vraag het toch maar: is het het gebrek aan empathie, aan inlevingsvermogen, aan medemenselijkheid waar het ons aan ontbreekt?

Als het antwoord ja is, dan kan het ons kennelijk niets schelen. En dat is dan weer veelzeggend.

Veel liefs,

Melle

Mail

Melle Kromhout

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Auto Draft 24

Een caleidoscoop van verlangen

‘De zoektocht naar een gemeenschap gaat door. Een gemeenschap die mijn caleidoscopische zijn kan accepteren, waarin ik niet hoef te kiezen tussen delen van mezelf, waarin ik niet exotisch, verdund of onverenigbaar ben.’ In dit essay beschrijft Rocher Koendjbiharie welke moeilijkheden hij ondervindt in zijn levenslange zoektocht naar een gemeenschap waarvan hij zich volwaardig onderdeel kan voelen. Lees meer

Eat the rich! Or get eaten?

Eat the rich! Or get eaten?

‘Munch Musk’, ‘bite Bezos’ of ‘suck Zuck’? Stijn Voogt onderzoekt hoe ook aan kapitaalkritiek flink geld verdiend kan worden. ‘Eat-the-rich-films wakkeren geen honger naar verandering aan, maar lijken deze vooral te stillen.’ Lees meer