Melle en Elon schrijven elkaar nog steeds brieven. Vanaf nu alleen niet langer elke week, maar om de week. Deze keer vraagt Melle zich af hoe groot het verschil tussen mensen en dieren nu daadwerkelijk is. Homo homini lupus." />

Melle en Elon schrijven elkaar nog steeds brieven. Vanaf nu alleen niet langer elke week, maar om de week. Deze keer vraagt Melle zich af hoe groot het verschil tussen mensen en dieren nu daadwerkelijk is. Homo homini lupus." />

Asset 14

Beste Elon VI

Vanaf nu verschijnen de brieven van Melle en Elon niet langer elke week, maar om de week.

Dit is de reactie op Elons brief van twee weken terug.

Amsterdam, 17-12-2009

Lieve Elon,

ik heb op het moment een kat op bezoek. Omdat mijn tante een paar weken op vakantie is, logeert haar kat bij ons. Dat is enigszins lastig, gezien mijn allergie, maar ook leuk. Wij hadden vroeger thuis een kat, maar ik was eerlijk gezegd een beetje vergeten hoe dat was: gezellig, amusant en onderhoudend. En het zet ook aan tot nadenken, die nabijheid van een ander levend wezen. Als je het van een afstandje bekijkt is het intrigerend om een dier zo dicht in de buurt te hebben. Een wezen dat uit zichzelf beweegt, eet, speelt, slaapt en overduidelijk een eigen wil heeft. Zo heb jij zelf kunnen zien hoe hij, toen jij bij ons was eten, weigerde om een ‘kunstje’ te doen, wat hij nog geen half uur tevoren tot drie keer toe had gedaan. Daar stond ik met mijn goede gedrag; ik had beter moeten weten. Iedereen weet natuurlijk: honden doen kunstjes, katten zijn eigenwijs en doen lekker waar ze zelf zin in hebben. Net als mensen, eigenlijk.

Op de keper beschouwd verschillen dieren nauwelijks van mensen, zeker een zoogdier niet. Op een bepaald niveau zijn het natuurlijk fundamenteel vreemde wezens en is het onbegrijpelijk wat er in  ze omgaat. Je vraagt je voortdurend af in hoeverre je relatie ertoe gebaseerd is op projectie; projectie van menselijke eigenschappen en van menselijke beweegredenen op zijn gedragingen. Dan lijkt de afstand onoverbrugbaar. In je vorige brief schreef je over de winterslaap alsof dieren mensen zijn. Je gebruikte het gedrag van dieren, om iets duidelijk te maken over menselijke gedragingen. Maar voor een beer is er uiteraard niets mis met de aandrang om in winterslaap te gaan. Hij overleeft er de winter door. Een beer is geen mens. Een mens wel een dier; maar een ander dier.

Nogmaals, ik denk niet dat mensen zo ontzettend anders zijn, met hun grote klomp hersenen en snelle handjes. De afstand is lang niet zo onoverbrugbaar als onze culturele bagage, van christendom, verlichting en humanisme, ons wil doen geloven. Wij zijn allen Gods schepselen, maar de mens is geenszins geschapen om te heersen over alle andere dieren. Het hebben van zelfbewustzijn is, meen ik, in veel minder een wel/niet-kwestie, dan een kwestie van gradaties. En bovendien: wat hebben we er nou helemaal aan? Eigenlijk doen we dieren meestal onrecht door ze met ons te vergelijken.

Ik ben altijd gecharmeerd geweest van het Latijnse spreekwoord Homo homini lupus: de mens is de mens een wolf. Ten eerste omdat het in beide talen zo mooi klinkt. In het Latijn door de dubbeling (homo homini) aan het begin en door het ontbreken van het werkwoord ‘est’ (is), en in het Nederlands door eenzelfde dubbeling (de mens is de mens) en de raadselachtig aandoende, onalledaagse grammaticale constructie, die haast als een bezwering klinkt. Maar ook de inhoud is aansprekend. De mens is voor zijn medemensen als een wolf: levensgevaarlijk. Hij verslindt ze. Niet met zijn klauwen of zijn tanden, maar met die valse klomp hersenen en die snelle handjes. En niet om zijn honger te stillen, maar meestal om zijn eigen hachje veilig te stellen, dikwijls ongeacht de vraag of dat werkelijk is gevaar is of niet.

Eigenlijk is het spreekwoord wel mooi, maar incorrect. Correct zou zijn: de mens is de mens een mens. Er wordt nog al eens gezegd dat ons besef van moraal hetgeen is dat ons kan onderscheiden van dieren. Moraal die gedeeltelijk is gebaseerd op ons inlevingsvermogen: empathie. Maar het ziet er naar uit dat nu juist die eigenschap meer en meer ondersneeuwt in onze samenleving. En dat terwijl er uit de richting van biologen steeds meer geluiden komen dat (sommige) dieren wel degelijk aanleg voor empathie hebben. Sterker nog: dat het empathisch vermogen in sommige gevallen een duidelijk evolutionair voordeel heeft. Zou het zo kunnen zijn dat wij dat voordeel aan het verliezen zijn? Dat wij ons evolutionair kapitaal verkwanselen? Het voelt als een nogal sleetse uitspraak, maar ik vraag het toch maar: is het het gebrek aan empathie, aan inlevingsvermogen, aan medemenselijkheid waar het ons aan ontbreekt?

Als het antwoord ja is, dan kan het ons kennelijk niets schelen. En dat is dan weer veelzeggend.

Veel liefs,

Melle

Mail

Melle Kromhout

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Je wordt niet thuisgebracht

Je wordt niet thuisgebracht

Een kort verhaal over Passoã, natte patat op de grond van het zwembad, ontsnappingsplannen en verlangens die schuren als zand. Lees meer

Achtbaantester 1

Achtbaantester

Marthe van Bronkhorst hangt op de kop in een looping en weet één ding zeker: achtbanen worden alleen spannend als ze een goed verhaal hebben. Lees meer

Zwamvolk 2

Zwamvolk

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Lotte Bijl trapt af met een verhaal over het mos dat je komt halen, over hoe een heksenkring ontstaat en zwammen die op gezichten groeien. Lees meer

Nieuws in beeld: Geen heil in het 'onheilshuis'

Geen heil in het 'onheilshuis'

Het ogenschijnlijk onschuldige adres Qingcheng Park 14-3-202 in Bejing werd na een zesvoudige moord een 'xiongzhai': een huis dat ongeluk brengt en schier onverkoopbaar is. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Horror, honden en verlangen 1

Horror, honden en verlangen

Deze week worden onze redacteurs blij van een film die de Gouden Palm waard is, een uitkomst voor hondenbezitters met een volle agenda en een debuutroman. Lees meer

10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Column: Weten of je ooit moeder wil worden

Weten of je ooit moeder wil worden

Eva wordt geconfronteerd met de beruchte wel-of-geen-kinderen-vraag en zet de voor- en nadelen tegenover elkaar. Lees meer

Vrees de cocon niet: ze is nog warm

Vrees de cocon niet

Nu de feestjes voorzichtig weer op gang komen, beseft Rijk Kistemaker hoeveel hij níet heeft gemist. Gestrand tussen veganistische sneakers en gesprekken over Jeff Bezos verzint hij voor zichzelf een stiller leven. Een tip over verlangen naar lauwe thee en warme cocons. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 51

Wees jezelf, ook achter glittercoulissen

Deze week worden onze redacteurs blij van authenticiteit, een nieuw boek van een favoriete schrijver en glitter. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen 5

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen

Hoe schrijf je over iets wat niet meer tastbaar is? Miray van der Bend schreef een collagegedicht over vakanties van vroeger in Turkije. Over de geur van het vliegveld, de granaatappels in de tuin van haar oma, de rimpels op haar gezicht. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Gebroken Kaars van Sanne Balen over yoga, liefde en leed

Gebroken Kaars

De hoofdpersoon schrikt ondersteboven wakker. Hoe geef je jezelf een houding als je wereld op zijn kop staat? De titel van dit kortverhaal van Sanne van Balen over yoga, liefde en leed is tevens de aanbevolen leeshouding. Leg je kamer eens langs je benen omhoog, en begin. Lees meer

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren! 1

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren!

Hard//hoofd is op zoek naar scherpzinnige eindredacteuren (fictie/non-fictie) die ons tijdschrift structureel willen komen versterken. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Blik of een Lappendeken 3

Blik of een lappendeken

Een fragment uit het afstudeerwerk van Dino de Haas, een sciencefictionstrip over de alledaagse horror van productiviteit, over queer relaties en queer geluk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Steek die maar in je zak!

Steek die maar in je zak!

Deze week worden onze redacteurs blij van enthousiaste opstekers (op gepast volume), kunst in je broekzak en een wisselaccount op Twitter. Lees meer

De maakbare mens

De maakbare mens

Zijn mensen net als machines? Het bezoek van een monteur laat Marthe van Bronkhorst nadenken over haar eigen bedrading. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer