Melle en Elon schrijven elkaar nog steeds brieven. Vanaf nu alleen niet langer elke week, maar om de week. Deze keer vraagt Melle zich af hoe groot het verschil tussen mensen en dieren nu daadwerkelijk is. Homo homini lupus." />

Melle en Elon schrijven elkaar nog steeds brieven. Vanaf nu alleen niet langer elke week, maar om de week. Deze keer vraagt Melle zich af hoe groot het verschil tussen mensen en dieren nu daadwerkelijk is. Homo homini lupus." />

Asset 14

Beste Elon VI

Vanaf nu verschijnen de brieven van Melle en Elon niet langer elke week, maar om de week.

Dit is de reactie op Elons brief van twee weken terug.

Amsterdam, 17-12-2009

Lieve Elon,

ik heb op het moment een kat op bezoek. Omdat mijn tante een paar weken op vakantie is, logeert haar kat bij ons. Dat is enigszins lastig, gezien mijn allergie, maar ook leuk. Wij hadden vroeger thuis een kat, maar ik was eerlijk gezegd een beetje vergeten hoe dat was: gezellig, amusant en onderhoudend. En het zet ook aan tot nadenken, die nabijheid van een ander levend wezen. Als je het van een afstandje bekijkt is het intrigerend om een dier zo dicht in de buurt te hebben. Een wezen dat uit zichzelf beweegt, eet, speelt, slaapt en overduidelijk een eigen wil heeft. Zo heb jij zelf kunnen zien hoe hij, toen jij bij ons was eten, weigerde om een ‘kunstje’ te doen, wat hij nog geen half uur tevoren tot drie keer toe had gedaan. Daar stond ik met mijn goede gedrag; ik had beter moeten weten. Iedereen weet natuurlijk: honden doen kunstjes, katten zijn eigenwijs en doen lekker waar ze zelf zin in hebben. Net als mensen, eigenlijk.

Op de keper beschouwd verschillen dieren nauwelijks van mensen, zeker een zoogdier niet. Op een bepaald niveau zijn het natuurlijk fundamenteel vreemde wezens en is het onbegrijpelijk wat er in  ze omgaat. Je vraagt je voortdurend af in hoeverre je relatie ertoe gebaseerd is op projectie; projectie van menselijke eigenschappen en van menselijke beweegredenen op zijn gedragingen. Dan lijkt de afstand onoverbrugbaar. In je vorige brief schreef je over de winterslaap alsof dieren mensen zijn. Je gebruikte het gedrag van dieren, om iets duidelijk te maken over menselijke gedragingen. Maar voor een beer is er uiteraard niets mis met de aandrang om in winterslaap te gaan. Hij overleeft er de winter door. Een beer is geen mens. Een mens wel een dier; maar een ander dier.

Nogmaals, ik denk niet dat mensen zo ontzettend anders zijn, met hun grote klomp hersenen en snelle handjes. De afstand is lang niet zo onoverbrugbaar als onze culturele bagage, van christendom, verlichting en humanisme, ons wil doen geloven. Wij zijn allen Gods schepselen, maar de mens is geenszins geschapen om te heersen over alle andere dieren. Het hebben van zelfbewustzijn is, meen ik, in veel minder een wel/niet-kwestie, dan een kwestie van gradaties. En bovendien: wat hebben we er nou helemaal aan? Eigenlijk doen we dieren meestal onrecht door ze met ons te vergelijken.

Ik ben altijd gecharmeerd geweest van het Latijnse spreekwoord Homo homini lupus: de mens is de mens een wolf. Ten eerste omdat het in beide talen zo mooi klinkt. In het Latijn door de dubbeling (homo homini) aan het begin en door het ontbreken van het werkwoord ‘est’ (is), en in het Nederlands door eenzelfde dubbeling (de mens is de mens) en de raadselachtig aandoende, onalledaagse grammaticale constructie, die haast als een bezwering klinkt. Maar ook de inhoud is aansprekend. De mens is voor zijn medemensen als een wolf: levensgevaarlijk. Hij verslindt ze. Niet met zijn klauwen of zijn tanden, maar met die valse klomp hersenen en die snelle handjes. En niet om zijn honger te stillen, maar meestal om zijn eigen hachje veilig te stellen, dikwijls ongeacht de vraag of dat werkelijk is gevaar is of niet.

Eigenlijk is het spreekwoord wel mooi, maar incorrect. Correct zou zijn: de mens is de mens een mens. Er wordt nog al eens gezegd dat ons besef van moraal hetgeen is dat ons kan onderscheiden van dieren. Moraal die gedeeltelijk is gebaseerd op ons inlevingsvermogen: empathie. Maar het ziet er naar uit dat nu juist die eigenschap meer en meer ondersneeuwt in onze samenleving. En dat terwijl er uit de richting van biologen steeds meer geluiden komen dat (sommige) dieren wel degelijk aanleg voor empathie hebben. Sterker nog: dat het empathisch vermogen in sommige gevallen een duidelijk evolutionair voordeel heeft. Zou het zo kunnen zijn dat wij dat voordeel aan het verliezen zijn? Dat wij ons evolutionair kapitaal verkwanselen? Het voelt als een nogal sleetse uitspraak, maar ik vraag het toch maar: is het het gebrek aan empathie, aan inlevingsvermogen, aan medemenselijkheid waar het ons aan ontbreekt?

Als het antwoord ja is, dan kan het ons kennelijk niets schelen. En dat is dan weer veelzeggend.

Veel liefs,

Melle

Mail

Melle Kromhout

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Inkijkjes

Inkijkjes

Deze week worden onze redacteurs blij van een documentaire over Egypte, een succesvolle Zoomvoorstelling en een geheime tuin. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Ongehinderd door waarheid

Ongehinderd door waarheid

Deze week werden onze redacteurs blij van alternatieve werkelijkheden. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Kinken in een ruggengraat

Kinken in een ruggengraat

''We liggen samen in bed en ik vraag je om een herhaling van de tijd.
‘Herhaling bestaat niet,’ zeg je, ‘alleen verandering.’''
Een kort verhaal van Welmoed Jonas over hoe nachtvlinders elkaar kunnen vinden in het donker en het wachten op een nieuwe huid. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Het Hoofd//stuk: Een ongepland moederboek

Een ongepland moederboek

Helena Hoogenkamp vertelt over hoe haar debuutroman helemaal geen verhaal over moeders moest worden, maar over liefde. Uiteindelijk schreef ze óók over moeders, maar vooral over een verlangen dat zo groot is dat niet uitgesproken kan worden. Maar wat laat je weg en wat vertel je juist wel als je wil vertellen over het onzegbare? Lees meer

Vervolgzomer

Vervolgzomer

In de rubriek Luister Even vragen we Hard//hoofd-makers om een kort stukje audio te maken over de toekomst, wanneer er weer feest kan zijn, of reizen, of drukte. Het is een proeftuin voor het maken van audio, maar ook voor onze werkelijkheid. De eerste aflevering is van Annelies van Wijk. Lees meer

Tip van Else Boer Wees een meeloper

Wees een meeloper

Soms is een meeloper zijn gewoon een heel goed plan. Schrijver Else Boer legt uit waarom aan de hand van haar nieuwste niet-originele hobby: schaken. Lees meer

Nieuws in beeld: Zij speelt met kanker (en wint)

Zij speelt met kanker (en wint)

Na de dood van een goede vriend en mentor, besloot een Tsjechische speltheoreticus haar kennis in te zetten in de strijd tegen kanker. Lees meer

Joost Oomen wil de maan bezielen 3

Joost Oomen wil de maan bezielen

Onlangs verscheen Het Perenlied, de eerste roman van Joost Oomen. Roos Wolthers ging met hem in gesprek over vrolijkheid en twinkelende schuimspanen. Lees meer

Tijdens de avondklok

Tijdens de avondklok

Deze week geven onze redacteurs een inkijkje in wat zij doen als je na 21.00 uur niet meer op straat mag komen. Lees meer

Maken worsten echt de man?

Maken worsten echt de man?

De mannelijkste manier om direct bij te dragen aan een duurzame planeet is het vermijden van dierlijke producten. Maar voornamelijk mannen vinden de overstap naar een veganistisch dieet lastig. 'Echte' mannen eten immers vlees, toch? Tijd om met die genderverwachtingen te spelen, vindt Esther Lamberigts. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers