Het morele imperatief van Jan Peter Balkenende. Een gastbijdrage van Bram Creusen." /> Het morele imperatief van Jan Peter Balkenende. Een gastbijdrage van Bram Creusen." />
Asset 14

Balkenende en zijn David(s)

Voor fervente politics-watchers zoals ik zijn dit topdagen. Afgelopen dinsdag werd namelijk het rapport van de onderzoekscommissie Davids gepresenteerd. Een rapport over de besluitvorming rondom de Nederlandse (politieke) steun aan de invasie van Irak in 2002. De term ‘kabinetscrisis’ was woensdag niet van de lucht. Premier Balkenende en zijn coalitiegenoot, de PvdA, stonden lijnrecht tegenover elkaar. Waardoor eigenlijk?

Premier Balkenende was te spreken over het rapport. In de ogen van de minister-president is het een gedegen schrijfwerk en hij dankte de commissieleden meerdere malen voor hun arbeid. Alleen jammer dat er een aantal conclusies instond die Balkenende minder goed uitkwamen. De premier reageerde zeer typisch: mij treft geen blaam. Politieke leiders als Balkenende, die vinden dat zij een zuivere, door hun geloof geïnspireerde, moraal aanhangen, geloven dat zodra zij een beslissing nemen deze beslissing in principe juist is. Het besluit is namelijk genomen vanuit een verheven moreel besef. De voormalige Amerikaanse president Bush junior was het bekendste voorbeeld van dit type leider. Balkenende heeft binnen het Nederlandse politieke systeem lang niet zoveel macht als een Amerikaanse president, zeker niet waar het gaat over oorlog. De Nederlandse premier is geen opperbevelhebber van de strijdkrachten en het parlement moet in ons land toestemming geven voor militaire operaties. Dan dient dat parlement natuurlijk wel te beschikken over alle informatie en volgens de commissie-Davids wringt juist daar de schoen.

Balkenende heeft tot begin 2009 volgehouden dat een onderzoek niet nodig was. Hij heeft zelfs tijdens de coalitiebesprekingen in 2006-2007 met de PvdA afgesproken dat er geen onderzoek zou komen. Het argument van de premier is altijd geweest dat een onderzoek niets nieuws boven water zou halen, het parlement en de bevolking wisten alles al. Die bewering wordt door de commissie in twijfel getrokken. Het toenmalige kabinet zou het parlement onvolledig hebben geïnformeerd. Om zijn huidige kabinet te redden heeft de premier woensdagavond laat een brief naar de Tweede Kamer gestuurd waarin hij zijn voortijdige reactie van dinsdagmiddag (toen hij de voor hem vervelende conclusies wegwuifde) nuanceert. Maar geen woord in die brief gaat over het al dan niet onvolledig informeren van het parlement. Het wordt buitengewoon interessant om te zien hoe hij die aantijging gaat pareren.

Hij zal zich waarschijnlijk beroepen op allerlei formele argumenten, maar het oordeel over het (on)juist of (on)volledig informeren van de Kamer is aan de Kamer, niet aan de premier. Een zichzelf respecterend parlement zal deze conclusie van de commissie niet over zijn kant laten gaan. Niet vanwege publieke druk, maar omdat het functioneren van de volksvertegenwoordiging staat of valt bij een juiste en volledige informatiestroom vanuit de regering en haar ambtenaren. Balkenende heeft bij de laatste Algemene Beschouwingen een zeker dedain jegens de Tweede Kamer laten blijken, daar mag hij niet weer mee wegkomen. Of hij nu in vorm is of niet.

Zijn eerste reactie op het rapport deed mij denken aan een liedje van cabaretgroep de Inktvis. (Eind jaren’40 ontstond de Inktvis per toeval nadat een aantal journalisten, waaronder Eli Asser en Annie M.G. Schmidt, op een feestje een sketch had voorgedragen) In dat liedje, genaamd ‘Het comité van aanbeveling’, zit het volgende rijmpje: “Wij doen veel goed, want wij vergaderen. Met Neerlands bloed in onze aderen!” Een premier die wars lijkt te zijn van enige zelfreflectie zou deze regels op een tegeltje aan zijn muur kunnen hangen. Zonder een spoor van ironie. Dat Balkenende het land met de beste bedoelingen bestuurt, wil ik graag aannemen. Het wordt alleen eens tijd dat hij begrijpt dat iets doen met goede bedoelingen niet hetzelfde is als iets goed(s) doen.

Moreel besef is iets wat ik toejuich in politieke leiders. Maar zodra dat besef betekent dat men blind wordt voor de realiteit, is het op z’n best onhandig en op z’n slechts gevaarlijk. Het parlement moet in deze kwestie zijn tanden laten zien en de premier moet buigen. Zo niet, dan is zelfs het vooruitzicht van minister-president Wilders, hoe beangstigend ook, geen reden om deze minister-president koste wat het kost in het zadel te houden.

Dit was een gastbijdrage van Bram Creusen, politicoloog aan de Universiteit van Amsterdam.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
De schipperende kameleon: zomergast Van der Burg is sociaal voor de mensen, maar liberaal in het beleid

De schipperende kameleon: Zomergast Van der Burg is sociaal voor de mensen, maar liberaal in het beleid

Eric van der Burg was op bezoek bij Zomergasten. Marthe van Bronkhorst geeft in dit artikel haar scherpe analyse op de aflevering. Lees meer

Briefwisseling Ettie en Jochum - Brief 2

Wie wil nou een slachtoffer zijn?

Jochum ontving een brief van Ettie over zijn nooit-verstuurde brief aan zijn jeugdliefde. Ettie vindt dat Jochum de vrijheid van de queeridenteit niet goed beschrijft. Hij besluit Ettie een brief terug te sturen en op haar kritiek in te gaan. Lees meer

Briefwisseling Ettie en Jochum - brief 1

Het privilege van lesbisch-zijn

Een nooit verstuurde brief die door Jochum Veenstra op Hard//Hoofd gepubliceerd werd, begon een eigen leven te krijgen in het hoofd van Ettie, die niet zo goed wist wat ze ervan moest vinden en er toen maar over besloot te schrijven. Het resultaat is een niet-verstuurde brief die ze toch besloot op te sturen. Lees meer

Niet aan denken

Niet aan denken

Aan de feesttafel zoekt Aafke van Pelt tussen de koetjes en kalfjes naar het contrast, de diepere laag in het banale. Lees meer

Illustreer jij de volgende cover van het Hard//hoofd Magazine?

Illustreer jij de volgende cover van het Hard//hoofd Magazine?

Voor ‘Ssst’, het voorjaarsnummer van 2025 van Hard//hoofd, zijn we op zoek naar illustrator die de cover van ons magazine willen maken. Lees meer

Een kus van een beer

Een kus van een beer

Nick Sens ontmoet een beer in de dierentuin en raakt gefascineerd door deze dieren. Wie of wat ervaren we als we oog in oog met een beer staan? Aan alle wezens van de metamorfose, hier en daarginds (Nastassja Martin) De bruine beer zet twee zware stappen in mijn richting en ik bevries. Het gegil en... Lees meer

Levensweg

Levensweg

Als Aisha een trouwerij op een Limburgse boerderij bezoekt, mijmert ze ineens over haar eigen bruiloft. Ach, trouwen is niks voor haar. Toch? Lees meer

Kunst maken in een wereld die naar de gallemiezen gaat

Kunst maken in een wereld die naar de gallemiezen gaat

Martine Bontjes doet verslag van een zoektocht naar duurzaamheid tijdens kunstresidentie SOPRA SOTTO. Lees meer

Schrijvers en beeldmakers gezocht voor ‘Ssst’, het zesde Hard//hoofd Magazine!

Schrijvers en beeldmakers gezocht voor ‘Ssst’, het zesde Hard//hoofd Magazine!

Op het moment dat je overweegt om iets te zeggen, hoor je: ‘Ssst!’ Wie fluistert dit naar je, en waarom? Fantaseer je met ons mee? Dien uiterlijk 24 augustus 2024 een pitch in voor het magazine ‘Ssst’! Lees meer

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Wie zie jij als je in de spiegel kijkt? Voldoe je aan het beeld van ‘de gemiddelde mens’, of niet? Tom Kniesmeijer vraagt zich af waarom afwijken van het gemiddelde zoveel weerzin oproept en of hét gemiddelde wel bestaat. ‘Precies op het gemiddelde past niemand’. Ik sluit mijn ogen en ben terug in de Leidsestraat.... Lees meer

Marktplaatsgekkies

Marktplaatsgekkies

Marthe van Bronkhorst besluit de relatiemarkt opnieuw te betreden en vraagt zich af: ben ik een koopje, of een langetermijn-investering? Lees meer

Kunstverzamelaars opgelet! Interview met Hanane El Ouardani

Kunstverzamelaars opgelet! Interview met Hanane El Ouardani

Hanane El Ouardani (1994) is de fotograaf van het prachtige, nieuwe kunstwerk dat de kunstverzamelaars van Hard//hoofd thuis gaan ontvangen. De foto komt uit de serie The Skies are Blue, the Walls are Red (2018) en Jorne Vriens (onze Chef Kunst) heeft El Ouardani geïnterviewd over haar werk. Zij gaan met elkaar in gesprek over hoe zij als fotograaf te werk gaat, hoe deze foto tot stand is gekomen en praten over smaak, tegenstellingen en het hervinden van thuis. Lees meer

Galatea 1

Galatea

Een bezoek aan een Airbnb aan zee blijkt ook een bezoek aan asfalt, beton en een cementfabriek te betekenen. Andrea Koll plaatst dit beeld in dit door haar zelf geïllustreerde, tweestemmige gedicht tegenover het beeld van de door Pygmalion uit ivoor gemaakte Galatea. Lees meer

Nieuwe Barbaren 1

Nieuwe Barbaren

Met het essay 'Nieuwe barbaren' over de Kafkaëske, sci-fi serie Severance won Jacob Koolstra in 2024 de Drift Essaywedstrijd. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst 7

Dit maakten onze 1.660 kunstverzamelaars mogelijk in 2023

Kunstverzamelaars dragen bij aan onze missie om nieuw talent te ondersteunen. We leggen graag uit hoe we de donaties in 2023 hebben besteed. Lees meer

:Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Marthe van Bronkhorst bekijkt Europa als een treinreis en stemmen voor de Europese Parlementsverkiezingen als het zijn van de conducteur op die rammelende trein. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 7

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 3)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 6

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Nooit Verzonden - wacht op titel

Afscheidsbrief aan een waardeloze dokter

Er zijn nog steeds dokters die de gezondheidsklachten van hun patiënten niet serieus nemen. Luuk Schokker schreef een openhartige brief aan één van hen. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1) 1

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Hard//hoofd zoekt vóór 28 juli 2.000 trouwe lezers!

Hard//hoofd verschijnt weer op papier! In ‘Lief kutland’ klinken de begintonen van waaruit vrije utopieën werkelijkheid worden, of waarmee we ongelimiteerd verdriet en woede botvieren op alles wat er misgaat. Fantaseer je met ons mee? Schrijf je vóór 28 juli in voor slechts €2,50 per maand en ontvang ‘Lief kutland’ in september in de brievenbus, inclusief drie Lief kutland-stickers. Veel lees- en plakplezier!

Word trouwe lezer