Het morele imperatief van Jan Peter Balkenende. Een gastbijdrage van Bram Creusen." /> Het morele imperatief van Jan Peter Balkenende. Een gastbijdrage van Bram Creusen." />
Asset 14

Balkenende en zijn David(s)

Voor fervente politics-watchers zoals ik zijn dit topdagen. Afgelopen dinsdag werd namelijk het rapport van de onderzoekscommissie Davids gepresenteerd. Een rapport over de besluitvorming rondom de Nederlandse (politieke) steun aan de invasie van Irak in 2002. De term ‘kabinetscrisis’ was woensdag niet van de lucht. Premier Balkenende en zijn coalitiegenoot, de PvdA, stonden lijnrecht tegenover elkaar. Waardoor eigenlijk?

Premier Balkenende was te spreken over het rapport. In de ogen van de minister-president is het een gedegen schrijfwerk en hij dankte de commissieleden meerdere malen voor hun arbeid. Alleen jammer dat er een aantal conclusies instond die Balkenende minder goed uitkwamen. De premier reageerde zeer typisch: mij treft geen blaam. Politieke leiders als Balkenende, die vinden dat zij een zuivere, door hun geloof geïnspireerde, moraal aanhangen, geloven dat zodra zij een beslissing nemen deze beslissing in principe juist is. Het besluit is namelijk genomen vanuit een verheven moreel besef. De voormalige Amerikaanse president Bush junior was het bekendste voorbeeld van dit type leider. Balkenende heeft binnen het Nederlandse politieke systeem lang niet zoveel macht als een Amerikaanse president, zeker niet waar het gaat over oorlog. De Nederlandse premier is geen opperbevelhebber van de strijdkrachten en het parlement moet in ons land toestemming geven voor militaire operaties. Dan dient dat parlement natuurlijk wel te beschikken over alle informatie en volgens de commissie-Davids wringt juist daar de schoen.

Balkenende heeft tot begin 2009 volgehouden dat een onderzoek niet nodig was. Hij heeft zelfs tijdens de coalitiebesprekingen in 2006-2007 met de PvdA afgesproken dat er geen onderzoek zou komen. Het argument van de premier is altijd geweest dat een onderzoek niets nieuws boven water zou halen, het parlement en de bevolking wisten alles al. Die bewering wordt door de commissie in twijfel getrokken. Het toenmalige kabinet zou het parlement onvolledig hebben geïnformeerd. Om zijn huidige kabinet te redden heeft de premier woensdagavond laat een brief naar de Tweede Kamer gestuurd waarin hij zijn voortijdige reactie van dinsdagmiddag (toen hij de voor hem vervelende conclusies wegwuifde) nuanceert. Maar geen woord in die brief gaat over het al dan niet onvolledig informeren van het parlement. Het wordt buitengewoon interessant om te zien hoe hij die aantijging gaat pareren.

Hij zal zich waarschijnlijk beroepen op allerlei formele argumenten, maar het oordeel over het (on)juist of (on)volledig informeren van de Kamer is aan de Kamer, niet aan de premier. Een zichzelf respecterend parlement zal deze conclusie van de commissie niet over zijn kant laten gaan. Niet vanwege publieke druk, maar omdat het functioneren van de volksvertegenwoordiging staat of valt bij een juiste en volledige informatiestroom vanuit de regering en haar ambtenaren. Balkenende heeft bij de laatste Algemene Beschouwingen een zeker dedain jegens de Tweede Kamer laten blijken, daar mag hij niet weer mee wegkomen. Of hij nu in vorm is of niet.

Zijn eerste reactie op het rapport deed mij denken aan een liedje van cabaretgroep de Inktvis. (Eind jaren’40 ontstond de Inktvis per toeval nadat een aantal journalisten, waaronder Eli Asser en Annie M.G. Schmidt, op een feestje een sketch had voorgedragen) In dat liedje, genaamd ‘Het comité van aanbeveling’, zit het volgende rijmpje: “Wij doen veel goed, want wij vergaderen. Met Neerlands bloed in onze aderen!” Een premier die wars lijkt te zijn van enige zelfreflectie zou deze regels op een tegeltje aan zijn muur kunnen hangen. Zonder een spoor van ironie. Dat Balkenende het land met de beste bedoelingen bestuurt, wil ik graag aannemen. Het wordt alleen eens tijd dat hij begrijpt dat iets doen met goede bedoelingen niet hetzelfde is als iets goed(s) doen.

Moreel besef is iets wat ik toejuich in politieke leiders. Maar zodra dat besef betekent dat men blind wordt voor de realiteit, is het op z’n best onhandig en op z’n slechts gevaarlijk. Het parlement moet in deze kwestie zijn tanden laten zien en de premier moet buigen. Zo niet, dan is zelfs het vooruitzicht van minister-president Wilders, hoe beangstigend ook, geen reden om deze minister-president koste wat het kost in het zadel te houden.

Dit was een gastbijdrage van Bram Creusen, politicoloog aan de Universiteit van Amsterdam.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

:Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

De Stoute Stift is de gloednieuwe illustratiewedstrijd van deBuren, Stripgids, Hard//hoofd en Stichting Nieuwe Helden. Meedoen? De deadline is 1 mei 2024 (10:00). Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Fatma Shanan: de lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn 1

Fatma Shanan | De lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn

Een oase van rust midden in Berlijn. De kleine geschilderde landschappen en zelfportretten in de natuur van Fatma Shanan (1986, Israël) komen goed tot hun recht in de expositieruimte van Dittriech en Schlechtriem. De tentoonstelling ‘The Inn River’ bestaat uit een bescheiden aantal van negen schilderijen. Aucke Paulusma laat zien dat een aandachtige observatie loont, maar dat de schilderijen laten niet per se een vrolijke indruk achterlaten. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Kür op muziek

Kür op muziek

”Onlangs las ik over wezentjes die alleen bestaan in de droom van een slapende vrouw.” Nelson Morus schreef een kort verhaal over geforceerde gezelligheid, chatbotgesprekken over lievelingsgerechten, hectiek en de alledaagse sleur. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Zo het begon 1

Zo het begon

Nele Peeters schreef een ontroerend verhaal, vol treffende zinnen en beelden. Het is dromerig verhaal, over eenzaamheid, hoop, zorgzaamheid en zwaarte. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer