Het morele imperatief van Jan Peter Balkenende. Een gastbijdrage van Bram Creusen." /> Het morele imperatief van Jan Peter Balkenende. Een gastbijdrage van Bram Creusen." />
Asset 14

Balkenende en zijn David(s)

Voor fervente politics-watchers zoals ik zijn dit topdagen. Afgelopen dinsdag werd namelijk het rapport van de onderzoekscommissie Davids gepresenteerd. Een rapport over de besluitvorming rondom de Nederlandse (politieke) steun aan de invasie van Irak in 2002. De term ‘kabinetscrisis’ was woensdag niet van de lucht. Premier Balkenende en zijn coalitiegenoot, de PvdA, stonden lijnrecht tegenover elkaar. Waardoor eigenlijk?

Premier Balkenende was te spreken over het rapport. In de ogen van de minister-president is het een gedegen schrijfwerk en hij dankte de commissieleden meerdere malen voor hun arbeid. Alleen jammer dat er een aantal conclusies instond die Balkenende minder goed uitkwamen. De premier reageerde zeer typisch: mij treft geen blaam. Politieke leiders als Balkenende, die vinden dat zij een zuivere, door hun geloof geïnspireerde, moraal aanhangen, geloven dat zodra zij een beslissing nemen deze beslissing in principe juist is. Het besluit is namelijk genomen vanuit een verheven moreel besef. De voormalige Amerikaanse president Bush junior was het bekendste voorbeeld van dit type leider. Balkenende heeft binnen het Nederlandse politieke systeem lang niet zoveel macht als een Amerikaanse president, zeker niet waar het gaat over oorlog. De Nederlandse premier is geen opperbevelhebber van de strijdkrachten en het parlement moet in ons land toestemming geven voor militaire operaties. Dan dient dat parlement natuurlijk wel te beschikken over alle informatie en volgens de commissie-Davids wringt juist daar de schoen.

Balkenende heeft tot begin 2009 volgehouden dat een onderzoek niet nodig was. Hij heeft zelfs tijdens de coalitiebesprekingen in 2006-2007 met de PvdA afgesproken dat er geen onderzoek zou komen. Het argument van de premier is altijd geweest dat een onderzoek niets nieuws boven water zou halen, het parlement en de bevolking wisten alles al. Die bewering wordt door de commissie in twijfel getrokken. Het toenmalige kabinet zou het parlement onvolledig hebben geïnformeerd. Om zijn huidige kabinet te redden heeft de premier woensdagavond laat een brief naar de Tweede Kamer gestuurd waarin hij zijn voortijdige reactie van dinsdagmiddag (toen hij de voor hem vervelende conclusies wegwuifde) nuanceert. Maar geen woord in die brief gaat over het al dan niet onvolledig informeren van het parlement. Het wordt buitengewoon interessant om te zien hoe hij die aantijging gaat pareren.

Hij zal zich waarschijnlijk beroepen op allerlei formele argumenten, maar het oordeel over het (on)juist of (on)volledig informeren van de Kamer is aan de Kamer, niet aan de premier. Een zichzelf respecterend parlement zal deze conclusie van de commissie niet over zijn kant laten gaan. Niet vanwege publieke druk, maar omdat het functioneren van de volksvertegenwoordiging staat of valt bij een juiste en volledige informatiestroom vanuit de regering en haar ambtenaren. Balkenende heeft bij de laatste Algemene Beschouwingen een zeker dedain jegens de Tweede Kamer laten blijken, daar mag hij niet weer mee wegkomen. Of hij nu in vorm is of niet.

Zijn eerste reactie op het rapport deed mij denken aan een liedje van cabaretgroep de Inktvis. (Eind jaren’40 ontstond de Inktvis per toeval nadat een aantal journalisten, waaronder Eli Asser en Annie M.G. Schmidt, op een feestje een sketch had voorgedragen) In dat liedje, genaamd ‘Het comité van aanbeveling’, zit het volgende rijmpje: “Wij doen veel goed, want wij vergaderen. Met Neerlands bloed in onze aderen!” Een premier die wars lijkt te zijn van enige zelfreflectie zou deze regels op een tegeltje aan zijn muur kunnen hangen. Zonder een spoor van ironie. Dat Balkenende het land met de beste bedoelingen bestuurt, wil ik graag aannemen. Het wordt alleen eens tijd dat hij begrijpt dat iets doen met goede bedoelingen niet hetzelfde is als iets goed(s) doen.

Moreel besef is iets wat ik toejuich in politieke leiders. Maar zodra dat besef betekent dat men blind wordt voor de realiteit, is het op z’n best onhandig en op z’n slechts gevaarlijk. Het parlement moet in deze kwestie zijn tanden laten zien en de premier moet buigen. Zo niet, dan is zelfs het vooruitzicht van minister-president Wilders, hoe beangstigend ook, geen reden om deze minister-president koste wat het kost in het zadel te houden.

Dit was een gastbijdrage van Bram Creusen, politicoloog aan de Universiteit van Amsterdam.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

''Het is een dag waarop je stevig in je schoenen moet staan.''
Lees een fragment uit het afstudeerwerk Stormvogel & Gelegenheidshaiku van Suzanne Reedijk: een tweeledige novelle over de zee, het leven dat soms vastloopt, en een reuzenkind dat in een veld verschijnt, en dat ook weer verdwijnt. Lees meer

Tendresse / Nederzettingen

Tendresse / Nederzettingen

Met zijn 'overrompelende, rijke poëzie' won dichter Erwin Hurenkamp dit jaar Editio's Debutantenschrijfwedstrijd. De jury roemde zijn poëzie, die vertrouwde thema's wonderlijk uitwerkt. Lees meer

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Floris Alkemade trapte het nieuwe seizoen Zomergasten af. Tot al te boude uitspraken liet de Rijksbouwmeester zich niet verleiden. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Malika Soudani verzamelt de herinneringen die ze nog heeft aan alle plekken waar ze een slaapkamer heeft gehad, vanaf haar geboorte tot aan het moment waarop ze haar afstudeerbundel schrijft. Hier lees je een fragment uit 'Waar ik een slaapkamer heb gehad'. Over een zusje met kanker, twee culturen onder één dak, bruin zijn in een witte familie en een gebroken gezin.  Lees meer

Vergeetweek mixtape

Een onvergetelijke mixtape

Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met een mixtape, met nummers gekozen door onze redacteuren. Welke muziek doet ons vergeten of herinneren? Welke artiest maakte het beste nummer over vergeten en welk nummer waren we zelf geheel vergeten - en misschien was dat maar beter zo? Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Wat ik mezelf beloof

Wat ik mezelf beloof

Een poging om alles te vergeten, om je af te sluiten voor je herinneringen, is op voorhand gedoemd om te mislukken. Een kort verhaal over de (on)mogelijkheid om schoon schip te maken. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Marthe van Bronkhorst leidt haar lezer rond tussen de verloren schoenen en vergeten herinneringen in het Juttersmuseum. We stuiten op drie vergeten gedichten. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Kat, boom

Kat, boom

Een meisje klimt in een boom tijdens verstoppertje en wordt door de andere kinderen vergeten. Lees meer

De Ander (Vergeten)

De Ander (Vergeten)

Annelies van Wijk vraagt zichzelf nog voor ze is opgestaan om naar de ander te kijken. Dit gaat over zitten in een tweepersoonsbed,
Eenzaamheid die in alleen zijn verandert en een vijver in het matras met een eendenmoeder erin. Lees meer

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Tijdens de Vergeetweek dreunen we geheugensteuntjes op, verzinnen we ezelsbruggetjes en zetten we kruisjes in onze handpalm waarvan we ons later afvragen waar die voor waren. Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af in Suriname en op Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Althans, zo staat het in de geschiedenisboeken. Lees meer