Illustratie: Gemma Pauwels

Hoe weet zo'n klein wit pilletje nou waar jouw pijn zit?" />

Illustratie: Gemma Pauwels

Hoe weet zo'n klein wit pilletje nou waar jouw pijn zit?" />
Asset 14

Aspirine

Brankele onderzoekt deze keer wat de katerbestrijder nu werkelijk doet in je lichaam. Hoe weet dit witte pilletje waar je pijn zit en hoe het te bestrijden? Is het inderdaad waar dat aspirine preventieve werkingen kan hebben? Moeten we allemaal een pilletje bij het ontbijt gaan nemen?

Eén van de dingen die alle jaren met elkaar gemeen hebben is de nieuwjaarskater. Op 1 januari ligt toch minstens de helft van de bevolking tot na het middaguur in bed (behalve misschien die mafkezen van de nieuwjaarsduik) en voelt zich ietwat brak. Een aspirientje tegen de hoofdpijn is dan snel genomen. Dan denk ik altijd aan wat mijn oppaskind vroeg: “Hoe weet een aspirientje waar de pijn zit?” Ze had een punt. Het is best gek dat zo’n klein wit pilletje alle soorten pijnen kan verhelpen, terwijl hoofdpijn toch echt iets anders is dan enorme spierpijn of menstruatiepijn. Bovendien vermindert aspirine ook nog eens je koorts en remt het ontstekingen. Het is een soort duizend-dingen-doekje dat alles oplapt. Hoe kan één pilletje zoveel verschillende werkingen hebben, en helpt het ook nog tegen herseninfarcten?

Geschiedenis

Al bijna vierduizend jaar geleden was men bekend met de pijnstillende effecten van wilgenbladeren. Pas in het begin van de 19e eeuw werd het werkzame extract van deze plant, salicine, geïsoleerd. Vervolgens werd de chemische structuur wat aangepast en verkreeg men salicylzuur. Het Duitse farmaceutische bedrijf Bayer ging verder aan de slag met dit stofje, dat ze Spirsäure noemden. Eind 19e eeuw hingen ze er wat extra moleculen aan en zo verkreeg men acetylsalicylzuur, oftewel A-Spirsäure. Het legendarische “Aspirin” was geboren en kwam in 1900 voor het eerst als tablet op de markt. Inmiddels gaat aspirine met tientallen tonnen per jaar over de toonbank en is het nog steeds een van de meest gebruikte pijnstillers. Waarom is deze afgeleide van het wilgenbladextract zo effectief?

De heilige drie-eenheid: verlicht, verlaag en rem

Het geheim zit hem in de inhibitie. Een vrije interpretatie van de wet van de remmende voorsprong. Kort gezegd remt aspirine de vorming van een enzym dat zelf allerlei pijn-, koorts-, en ontstekingsprocessen in gang zet. Dit enzym heet cyclo-oxygenase, maar wordt voor het gemak – want over het algemeen hebben wetenschappers weinig humor – aangeduid met ‘COX’. COX is op zijn beurt verantwoordelijk voor de aanmaak van prostaglandinen (voor het eerst ontdekt in de prostaatklier, vandaar de naam). Het zijn deze fascinerende stoffen die pijn – teweeggebracht door andere chemische stoffen – verergeren, koorts veroorzaken door de thermostaat in je hoofd op te schroeven, en ontstekingsreacties stimuleren. Dus: aspirine remt COX, waardoor er geen prostaglandinen meer geproduceerd worden. Weg pijn, koorts én ontsteking!

Eigenlijk moet de verwondering juist uitgaan naar het multifunctionele prostaglandine in plaats van naar de stof die haar functies tegenhoudt. Maar goed, achter de schermen krijgt men nou eenmaal nooit de roem die men verdient. Ik ben trouwens geen voorstander van het nemen van aspirine in het geval van koorts. Temperatuurverhoging is namelijk een symptoom van het feit dat je ziek bent, niet de boosdoener zelf. Je lichaam creëert koorts zodat het de ziektekiemen beter kan bestrijden. Als je de koorts remt, voel je je in eerste instantie dus wel beter, maar je verhelpt je ziek-zijn er niet mee.

Bijsluiter ontmaskerd

Laatst kreeg ik na het nemen van een aspirientje zo’n buikpijn dat ik mijn hoofdpijn gelijk vergat. Ik had nog niet gegeten en ook niet genoeg water om het onding mee weg te spoelen. Stom. Aspirine prikkelt de maag behoorlijk, en maag- en darmperikelen zijn dan ook de belangrijkste bijwerkingen. Dit komt doordat je de beveiliging van de maag tegen de zure maagsappen neerhaalt. De prostaglandinen die door aspirine onderdrukt worden, vormen normaal gesproken namelijk een beschermlaag over de maagwand. Wanneer deze verdwijnt kan het maagzuur je maagwand gaan aanvreten.

Illustratie: Gemma Pauwels

Als je genoeg eten en drinken in je buik hebt, is je maag beter tegen deze auto-attack beschermd; vandaar dat je aspirine inderdaad beter volgens de door de bijsluiter aangeraden ‘tijdens of na de maaltijd’ kan innemen. Het effect op je maag wordt overigens versterkt door alcohol, dus het preventieve kater-aspirientje kun je beter pas nuttigen ná het stoppen met drinken. Tenzij je zo grondig te werk wilt gaan dat je zelfs de dronkenschap voorkomt door de hele avond met buikpijn op de bank te liggen.

Heilzaam

Om de zoveel tijd wordt er weer een onderzoek gepubliceerd waaruit zou blijken dat aspirine allerhande preventieve geneeskrachten bezit. Moeten we allemaal de apotheek leegkopen en ons volproppen met aspirine? Wacht daar nog maar even mee. De onderzoeken die zijn gepubliceerd worden vaak binnen de kortste keren weer tegengesproken. Onlangs is er een studie gepubliceerd waarbij mensen die jarenlang dagelijks aspirine slikten ongeveer 20% minder risico hadden om te sterven aan bepaalde soorten kanker. Bijzonder effectief dus, maar gezien je ook een verhoogde kans hebt op maagzweren en interne bloedingen zou ik voor nu slechts het vitamine C-pilletje bij je ontbijt nemen.
Wel is inmiddels redelijk zeker dat een kleine dosis aspirine per dag (ongeveer 30-100mg) gunstig werkt tegen hart- en vaatziekten. Aspirine belemmert namelijk het samenklonteren van bloedplaatjes en voorkomt zo trombose, de vorming van bloedproppen die bloedvaten kunnen dwarsbomen. Het wordt voorgeschreven aan mensen die al eerder een hartinfarct of beroerte hebben gehad en vermindert de kans op herhaling met zo’n 40%. Voor de bijzonder esthetisch verantwoorden onder ons: helaas, het verkleint de kans op spataderen niet.

Zusjes

Sommigen zweren bij aspirine, anderen bij paracetamol of ‘ibu’(profen). Zijn er wel verschillen tussen deze over-de-toonbank te verkrijgen pijnstillers? Het zijn alle drie verschillende stoffen, maar ze grijpen wel allemaal op hetzelfde proces in: het remmen van de vorming van COX. Het grootste verschil is dat paracetamol als enige niet ontstekingsremmend werkt. Daarnaast kan ibuprofen via de huid geabsorbeerd worden en dus ook voor sportblessures gebruikt worden. Als men maagklachten vreest, is paracetamol te verkiezen boven aspirine, omdat het geen nadelige effecten heeft op de maagwand. Verder is paracetamol overigens niet zo onschuldig als het misschien lijkt. Het is de grootste veroorzaker van acuut leverfalen in de Westerse wereld, en paracetamoloverdoses komen het vaakst voor van alle farmacologische overdoses. Het is niet zo rock ’n roll om met paracetamol de laan uit te gaan, als je het mij vraagt.

Mocht je overigens je poes van haar zeurende hoofdpijn willen ontdoen, geef haar dan geen paracetamol. Katten missen een bepaald enzym waardoor ze het niet kunnen afbreken en zelfs de kleinste hoeveelheid paracetamol al fataal kan zijn. Daarentegen kan je hetzelfde principe wel in je voordeel gebruiken bij een slangenplaag. Voor die glibbermannekes is een pilletje namelijk ook fataal, dus een stripje paracetamol in je junglekit kan nog wel eens handig van pas komen.

Mail

Brankele Frank

Gemma Pauwels is freelance illustrator en woont in Amsterdam.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
hoofstuk Leonieke Baerwaldt Bouw zandkastelen debuutroman schrijven zand

Bouw zandkastelen

In dit Hoofd//stuk helpt debutant Leonieke Baerwaldt je op weg in het woud van schrijven aan je debuut. Romanschrijven begint vaak als zoektocht naar zand. Lees meer

Luister Even: Ik hoor ze zingen

Ik hoor ze zingen

In de rubriek Luister Even vragen we Hard//hoofd-makers om een kort stukje audio te maken over de toekomst. Het is een proeftuin voor het maken van audio, maar ook voor onze werkelijkheid. De tweede aflevering is van Nora van Arkel, over dansen voor de wereld, de toekomst en elkaar. Lees meer

Nestelen

Nestelen

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Odette van Heesbeen vertelt over een godswonder, pukkelarmen en uitgroeien tot wie je hoort te zijn. Lees meer

Nieuws in beeld: Wie vreet daar van de veluwe?

Wie vreet daar van de veluwe?

Om jonge kastanjes op jonge leeftijd te beschermen tegen hongerige dieren, worden de boompjes op de Veluwe ingepakt in plastic kokers. Maar zodra ze daar bovenuit groeien, slaan de herten aan het peuzelen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: De simpele dingen

De simpele dingen

Onze redacteurs werden blij van lekker wegdommelen, een simpele maaltijd en eerherstel voor een jeugdslechterik. Lees meer

Pas op voor het valse underdogeffect

Pas op voor het valse underdogeffect

Waar komt toch de behoefte om wangedrag van publieke figuren te relativeren vandaan? En om ze zelfs als slachtoffers te gaan zien? Volgens Marthe van Bronkhorst zeggen we al veel te snel 'laat ze nou, ze zijn al genoeg gestraft’. Lees meer

Vlindervleugels

Vlindervleugels

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Tessa van Rooijen vertelt over het verder woekeren van een lichaam en naar huis willen onder een regendouche met warm water en lavendelzeep. Lees meer

Automatische concepten 72

Geeft dit vaccin malaria de doodsteek?

Een 'historisch moment' in de strijd tegen malaria. Lees meer

Menstruatieverlof. Waarom niet?

Menstruatieverlof. Waarom niet?

Menstruatie is nog altijd een taboe-onderwerp, ziet Stefanie Gordin. Terwijl praten over je cyclus kan leiden tot beter welzijn en een betere gezondheid. Én tot betere arbeidsomstandigheden. Hoog tijd om het serieus te hebben over de baten van menstruatieverlof. Lees meer

Column: Tegen vrienden zeg ik nooit goed 'doei'

Tegen vrienden zeg ik nooit goed 'doei'

Over de dood van haar grootouders dacht Eva van den Boogaard vroeger wel na, maar over die van een goede vriend? Lees meer

Overgangsperiode

Overgangsperiode

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Frederike Luijten vertelt over uitgedroogde dijen en het krijgen van een nieuw lichaam. Lees meer

Nieuws in beeld: Huisje, droompje, beestje

Huisje, droompje, beestje

Is ons jarenlang een uitgewoond sprookje verkocht? Lees meer

Oproep: Stuur je pitch in voor Hard//hoofd Magazine #2!

Stuur je pitch in voor Hard//hoofd Magazine #2!

De redactie van Hard//hoofd is naarstig op zoek naar jouw interpretatie bij het thema van de tweede editie van Hard//hoofd Magazine: Rituelen! Stuur uiterlijk 31 oktober je pitch in. Lees meer

Filmtrialoog: Another Round

Another Round

Thomas Vinterberg zet in Another Round een ongeloofwaardig gegeven op een geloofwaardige manier neer, volgens onze redacteurs. Lees meer

Hard//hoofd presenteert - Dat dus.

Hard//hoofd presenteert... dat dus.

Hard//hoofd presenteert met trots: dat dus., een podcast in samenwerking met De Nieuwe Oost | Wintertuin, het Letterenfonds en Schakel025. Dat dus. is fictie voor mensen die van keukentafelpodcasts houden, over drie vrienden die het gevoel hebben een belangrijke les in volwassen-zijn te hebben gemist. Lees meer

Korfgeest 2

Korfgeest

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Tim Bongaerts maakte een web van woorden om in te vallen en te wachten op de zondvloed. Lees meer

Nieuws in beeld: Homo homini lupus

Homo homini lupus

Sebastian Eisenberg volgt het nieuws van wolvin Noëlla en haar pups op de voet. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 52

Gelukkig groeien we op

Deze week worden onze redacteurs blij van opgroeien, dansen en goede voorbeelden. Lees meer

Je wordt niet thuisgebracht

Je wordt niet thuisgebracht

Een kort verhaal over Passoã, natte patat op de grond van het zwembad, ontsnappingsplannen en verlangens die schuren als zand. Lees meer

Achtbaantester 1

Achtbaantester

Marthe van Bronkhorst hangt op de kop in een looping en weet één ding zeker: achtbanen worden alleen spannend als ze een goed verhaal hebben. Lees meer