Illustratie: Gemma Pauwels

Hoe weet zo'n klein wit pilletje nou waar jouw pijn zit?" />

Illustratie: Gemma Pauwels

Hoe weet zo'n klein wit pilletje nou waar jouw pijn zit?" />
Asset 14

Aspirine

Brankele onderzoekt deze keer wat de katerbestrijder nu werkelijk doet in je lichaam. Hoe weet dit witte pilletje waar je pijn zit en hoe het te bestrijden? Is het inderdaad waar dat aspirine preventieve werkingen kan hebben? Moeten we allemaal een pilletje bij het ontbijt gaan nemen?

Eén van de dingen die alle jaren met elkaar gemeen hebben is de nieuwjaarskater. Op 1 januari ligt toch minstens de helft van de bevolking tot na het middaguur in bed (behalve misschien die mafkezen van de nieuwjaarsduik) en voelt zich ietwat brak. Een aspirientje tegen de hoofdpijn is dan snel genomen. Dan denk ik altijd aan wat mijn oppaskind vroeg: “Hoe weet een aspirientje waar de pijn zit?” Ze had een punt. Het is best gek dat zo’n klein wit pilletje alle soorten pijnen kan verhelpen, terwijl hoofdpijn toch echt iets anders is dan enorme spierpijn of menstruatiepijn. Bovendien vermindert aspirine ook nog eens je koorts en remt het ontstekingen. Het is een soort duizend-dingen-doekje dat alles oplapt. Hoe kan één pilletje zoveel verschillende werkingen hebben, en helpt het ook nog tegen herseninfarcten?

Geschiedenis

Al bijna vierduizend jaar geleden was men bekend met de pijnstillende effecten van wilgenbladeren. Pas in het begin van de 19e eeuw werd het werkzame extract van deze plant, salicine, geïsoleerd. Vervolgens werd de chemische structuur wat aangepast en verkreeg men salicylzuur. Het Duitse farmaceutische bedrijf Bayer ging verder aan de slag met dit stofje, dat ze Spirsäure noemden. Eind 19e eeuw hingen ze er wat extra moleculen aan en zo verkreeg men acetylsalicylzuur, oftewel A-Spirsäure. Het legendarische “Aspirin” was geboren en kwam in 1900 voor het eerst als tablet op de markt. Inmiddels gaat aspirine met tientallen tonnen per jaar over de toonbank en is het nog steeds een van de meest gebruikte pijnstillers. Waarom is deze afgeleide van het wilgenbladextract zo effectief?

De heilige drie-eenheid: verlicht, verlaag en rem

Het geheim zit hem in de inhibitie. Een vrije interpretatie van de wet van de remmende voorsprong. Kort gezegd remt aspirine de vorming van een enzym dat zelf allerlei pijn-, koorts-, en ontstekingsprocessen in gang zet. Dit enzym heet cyclo-oxygenase, maar wordt voor het gemak – want over het algemeen hebben wetenschappers weinig humor – aangeduid met ‘COX’. COX is op zijn beurt verantwoordelijk voor de aanmaak van prostaglandinen (voor het eerst ontdekt in de prostaatklier, vandaar de naam). Het zijn deze fascinerende stoffen die pijn – teweeggebracht door andere chemische stoffen – verergeren, koorts veroorzaken door de thermostaat in je hoofd op te schroeven, en ontstekingsreacties stimuleren. Dus: aspirine remt COX, waardoor er geen prostaglandinen meer geproduceerd worden. Weg pijn, koorts én ontsteking!

Eigenlijk moet de verwondering juist uitgaan naar het multifunctionele prostaglandine in plaats van naar de stof die haar functies tegenhoudt. Maar goed, achter de schermen krijgt men nou eenmaal nooit de roem die men verdient. Ik ben trouwens geen voorstander van het nemen van aspirine in het geval van koorts. Temperatuurverhoging is namelijk een symptoom van het feit dat je ziek bent, niet de boosdoener zelf. Je lichaam creëert koorts zodat het de ziektekiemen beter kan bestrijden. Als je de koorts remt, voel je je in eerste instantie dus wel beter, maar je verhelpt je ziek-zijn er niet mee.

Bijsluiter ontmaskerd

Laatst kreeg ik na het nemen van een aspirientje zo’n buikpijn dat ik mijn hoofdpijn gelijk vergat. Ik had nog niet gegeten en ook niet genoeg water om het onding mee weg te spoelen. Stom. Aspirine prikkelt de maag behoorlijk, en maag- en darmperikelen zijn dan ook de belangrijkste bijwerkingen. Dit komt doordat je de beveiliging van de maag tegen de zure maagsappen neerhaalt. De prostaglandinen die door aspirine onderdrukt worden, vormen normaal gesproken namelijk een beschermlaag over de maagwand. Wanneer deze verdwijnt kan het maagzuur je maagwand gaan aanvreten.

Illustratie: Gemma Pauwels

Als je genoeg eten en drinken in je buik hebt, is je maag beter tegen deze auto-attack beschermd; vandaar dat je aspirine inderdaad beter volgens de door de bijsluiter aangeraden ‘tijdens of na de maaltijd’ kan innemen. Het effect op je maag wordt overigens versterkt door alcohol, dus het preventieve kater-aspirientje kun je beter pas nuttigen ná het stoppen met drinken. Tenzij je zo grondig te werk wilt gaan dat je zelfs de dronkenschap voorkomt door de hele avond met buikpijn op de bank te liggen.

Heilzaam

Om de zoveel tijd wordt er weer een onderzoek gepubliceerd waaruit zou blijken dat aspirine allerhande preventieve geneeskrachten bezit. Moeten we allemaal de apotheek leegkopen en ons volproppen met aspirine? Wacht daar nog maar even mee. De onderzoeken die zijn gepubliceerd worden vaak binnen de kortste keren weer tegengesproken. Onlangs is er een studie gepubliceerd waarbij mensen die jarenlang dagelijks aspirine slikten ongeveer 20% minder risico hadden om te sterven aan bepaalde soorten kanker. Bijzonder effectief dus, maar gezien je ook een verhoogde kans hebt op maagzweren en interne bloedingen zou ik voor nu slechts het vitamine C-pilletje bij je ontbijt nemen.
Wel is inmiddels redelijk zeker dat een kleine dosis aspirine per dag (ongeveer 30-100mg) gunstig werkt tegen hart- en vaatziekten. Aspirine belemmert namelijk het samenklonteren van bloedplaatjes en voorkomt zo trombose, de vorming van bloedproppen die bloedvaten kunnen dwarsbomen. Het wordt voorgeschreven aan mensen die al eerder een hartinfarct of beroerte hebben gehad en vermindert de kans op herhaling met zo’n 40%. Voor de bijzonder esthetisch verantwoorden onder ons: helaas, het verkleint de kans op spataderen niet.

Zusjes

Sommigen zweren bij aspirine, anderen bij paracetamol of ‘ibu’(profen). Zijn er wel verschillen tussen deze over-de-toonbank te verkrijgen pijnstillers? Het zijn alle drie verschillende stoffen, maar ze grijpen wel allemaal op hetzelfde proces in: het remmen van de vorming van COX. Het grootste verschil is dat paracetamol als enige niet ontstekingsremmend werkt. Daarnaast kan ibuprofen via de huid geabsorbeerd worden en dus ook voor sportblessures gebruikt worden. Als men maagklachten vreest, is paracetamol te verkiezen boven aspirine, omdat het geen nadelige effecten heeft op de maagwand. Verder is paracetamol overigens niet zo onschuldig als het misschien lijkt. Het is de grootste veroorzaker van acuut leverfalen in de Westerse wereld, en paracetamoloverdoses komen het vaakst voor van alle farmacologische overdoses. Het is niet zo rock ’n roll om met paracetamol de laan uit te gaan, als je het mij vraagt.

Mocht je overigens je poes van haar zeurende hoofdpijn willen ontdoen, geef haar dan geen paracetamol. Katten missen een bepaald enzym waardoor ze het niet kunnen afbreken en zelfs de kleinste hoeveelheid paracetamol al fataal kan zijn. Daarentegen kan je hetzelfde principe wel in je voordeel gebruiken bij een slangenplaag. Voor die glibbermannekes is een pilletje namelijk ook fataal, dus een stripje paracetamol in je junglekit kan nog wel eens handig van pas komen.

Mail

Brankele Frank

Gemma Pauwels is freelance illustrator en woont in Amsterdam.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Automatische concepten 57

Word jezelf (ook als je dat niet wilt)

Rietveld-student Vivian Mac Gillavry vraagt haar docenten naar de beste adviezen die zij ooit kregen. Allereerst: beeldend kunstenaar en publicist Q.S. Serafijn. Lees meer

'De derde generatie kijkt met een bredere blik naar dekolonisatie, zien het in een mondiaal verband'

'De derde generatie kijkt met een bredere blik naar dekolonisatie, zien die in een mondiaal verband'

Curator en onderzoeker Maria Rey-Lamslag is een graag geziene gast in de cultuursector. Jason Keizer gaat met haar in gesprek over haar Indische roots, over hoe het koloniale verleden doorklinkt in haar werk en over haar 'Indotiteit'. Lees meer

Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Uitzonderingen

Uitzonderingen daargelaten

Deze week worden onze redacteurs blij van een maas in de wet, meermaals dezelfde film kijken en de kunst van Isabelle Wenzel. Lees meer

Ruimtes

Een vertrouwd lichaam om in samen te zijn

Een jaar geleden moest Charlotte de Beus opnieuw leren praten, lezen en schrijven. In deze drie gedichten onderzoekt ze met poëtische scherpte haar herstel en het lichaam als “een onbetrouwbare woning voor dakloze gedachtes.” Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

'Naar buiten toe zijn we allemaal familie, zo gaat dat in de Molukse gemeenschap'

'Naar buiten toe zijn we allemaal familie, zo gaat dat in de Molukse gemeenschap'

'Ontdekken wie je voorouders zijn geeft kracht en vertrouwen.' Zainal Umarella heeft diep verdriet gekend, maar zijn toekomstbeeld is er een van hoop dat hij aan zijn kinderen wil meegeven. Lees meer

Geef geen namen aan koeien die je van plan bent te slachten

Geef geen namen aan koeien die je van plan bent te slachten

Een voorpublicatie uit de afstudeerbundel van Elianne van Elderen 'Geef geen namen aan koeien die je van plan bent te slachten'. Over opgroeien als buitenstaander in een dorp, een vluchtmisdrijf op een veulen, over drie vrienden en iemand die probeert om onvoorzichtig te worden. Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

Column: Over geld

Over geld

Eva vergelijkt de manier waarop ze toen en nu tegen geld aankijkt en hoe het verschil in inkomen binnen haar vriendengroep de verhoudingen heeft veranderd. Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Slaapkamerraam, wereld

Slaapkamerraam, wereld

Buiten is het nacht. Maar wat gebeurt er als je je ogen sluit? Dan kan het buiten net zo goed een zomerse dag in New York zijn. Of een sneeuwlandschap uit je jeugd. De mogelijkheden zijn eindeloos. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer

Lang leve de slush pile 1

Lang leve de slush pile

Hoe kan literair Nederland inclusiever worden als het steeds vaker weigert ongevraagde manuscripten aan te nemen? Een pleidooi voor een openboekbeleid. Lees meer

'Het 'Indische zwijgen’ werd een collectief fenomeen omdat er niet geluisterd werd'

'Het 'Indische zwijgen' werd een collectief fenomeen omdat er niet geluisterd werd'

Myrthe Groot en Romée Mulder deden samen onderzoek naar hun familiegeschiedenissen. En ze begonnen een modelabel dat nauw met die persoonlijke zoektocht samenhangt: Guave. Lees meer

ALL-IN

Een levendig gebrek aan bescheidenheid

De allereerste kunsttrialoog op Hard//hoofd. Wat vonden redacteuren Jorne Vriens, Iris van der Werff en Vivian Mac Gillavry van de tentoonstelling ALL-INN in het HEM? Lees meer

Alles Vijf Sterren: Schreeuwen naar de televisie

Schreeuwen naar de televisie

Deze week worden onze redacteurs blij van het voetenwerk van Het nationale Ballet, de schoenen van Chantal Janzen en aandacht voor Palestijnse filmmaaksters. Lees meer

Hadden we dat altijd maar geweten

Hadden we dat altijd maar geweten

Emma Laura Schouten zit niet op de stoel van de schrijver, maar aan de andere kant van de tafel. Als manuscript-begeleider krijgt ze vaak de vraag of een tekst potentie heeft om Het Boek te worden. Maar heb je eigenlijk wel iets aan die vraag, en wat is het antwoord? Lees meer