Asset 14

Anne

Opeens zat Anna bij Leon de Winters Anne. Was die scheet geïmproviseerd? Of staat hij in het dagboek beschreven?

Wegens omstandigheden. Ik ga naar 'Anne' wegens omstandigheden, zo leg ik van tevoren uit aan wie het wil horen. De omstandigheden: de uitgever waar ik werk, huist naast Theater Amsterdam. Wij hebben die zwarte doos in een razend tempo zien verrijzen. De bomen ervoor gekapt zien worden, vervangen voor jonge aanplant. De weg was een keer afgesloten en o ja, ze hebben ons parkeerterrein ingepikt. Dus mogen we komen kijken, niet allemaal, er was een loting. Ik wist eigenlijk niet eens dat ik meedeed aan die loting. Een collega die ook een kaartje kreeg ging niet mee: “Ik weet al hoe het afloopt.”

Wegens omstandigheden. De omstandigheden: een kleine 72 jaar geleden kreeg een meisje van dertien een dagboek voor haar verjaardag. En de rest is geschiedenis.

Maar vanavond niet. Vanavond ga ik zien hoe ze lacht, danst, ruziet en zoent. In een voorstelling die 'multimediaal' heet te zijn, een spektakel belooft te worden.

Maar eerst moet ik die zwarte doos betreden. Op de stoep ervoor zijn twee abri's neergezet met erin de bekende poster. Steeds probeer ik de typografie te begrijpen. Zijn de letters van ANNE uit gatenkaas gehouwen? Geel met bloedspetters? Geel met inktvlekken? Waarom geel? Omdat de jodenster geel was?

Deze avond staan een moeder en dochter voor de poster, ze maken een selfie. Ze giechelen. De foto moet een paar keer over. Misschien dat die abri's hier speciaal voor zijn neergezet.

Toen het theater uit de grond gestampt werd. Toen we nog dachten dat het een musical zou worden. Toen dacht ik steeds: Ik zou er zo veel voor over hebben om dit aan Anne Frank te vertellen. Omdat het zo bizar is allemaal.
Ik zit voor en/of achter een dame met nogal hevig riekend parfum. De voorstelling beleef ik dus hevig geparfumeerd, wat weinig bij het onderwerp past, maar wel prettig is.

Anne blijkt een springerig kind dat na haar dertiende verjaardag nog met een knuffelbeer rondzeult, niet de slimme schrijfster die ik uit haar dagboek dacht te kennen en van wie ik een beetje was gaan houden. Ergens is dat wel een geruststelling. Dit heeft met Anne Frank weinig te maken. Dat maakt dit minder bizar.

De gigantische bewegende decorstukken doen me denken aan de Efteling. Dat Anne af en toe uit het roterende Achterhuis stapt (dat draait voortdurend en de gevels zijn er aan beide kanten af, waardoor het publiek niet wordt opgezadeld met gevoelens als verveling of opsluiting) is een knap staaltje acrobatiek. En daar doet ze kort een dansje in het raam van de raamvertelling en eigenlijk weten we niet waarom of met wie. Dan stapt ze het Achterhuis weer in, verzuchtende dat het boek dat ze schrijft nog niet af is. Kennelijk beschouwt deze Anne het onderduiken als een soort schrijvers-residency.

In de pauze trakteren we onszelf op een drankje en op elkaars meningen. Er staan puntzakken snoep op de bar, maar omdat ik een vermoeden heb welke wending het stuk na de pauze zal nemen, blijf ik daar maar vanaf. “Dit was bij Soldaat van Oranje beter geregeld”, weet iemand. Verder bespreken we de scheet die Fritz Pfeffer in het gezicht van Anne liet en waar de zaal besmuikt om durfde te lachen. “Misschien was het geïmproviseerd?”, raadt iemand. “Misschien is die scheet in het dagboek beschreven?”, vermoedt een ander.

Dat we dat dagboek nu willen (her)lezen staat vast. Op de schermen aan de zijkant van het toneel zien we voortdurend flarden dagboek voorbijkomen die benadrukken hoe waarheidsgetrouw wat we zien is. Het leidt een beetje af en nodigt ook uit tot ongewild ‘zoek de verschillen’. Anne zegt ‘maandverband’, Anne Frank schreef ‘damesverband’. Daar zal over nagedacht zijn.

De wending na de pauze komt abrupt en verloopt snel. Deze Duitsers schreeuwen geen “Aufmachen!” Ze zeggen weinig. In een paar minuten is iedereen het toneel af, behalve Otto Frank. Hij vertelt wat vervolgens gebeurde, links en rechts van hem zien we beelden van deportaties. Dat komt allemaal heel dichtbij en ik hoor wat snifjes in de zaal. Even denk ik dat het theaterspektakel is afgelopen.

Maar zoals zo veel toneelstukken (films hebben dat meestal niet) heeft Anne een stuk of vier slotscènes achter elkaar. En natuurlijk wordt ook iets van het ‘lekkerst’ voor het laatst bewaard. Ik zal niet alle vier eindes verklappen, maar stel je een soort Bergen-Belsensneeuwschudbol voor. En Anne die haar boek nog even onder de aandacht komt brengen en zegt: “Schrijven heeft me door deze tijd heen geholpen.” Dat dus. Alsnog behoorlijk bizar. En dan nog als aftiteling op het scherm voor wie het niet heeft begrepen dat ze maar vijftien jaar oud werd. En het werkt. Achter mij hapt een dame (die van het parfum?) naar adem: “Zo jong! Zo zonde...”

Een dag later zegt een collega dat ze het wel een geslaagd toneelstuk vond: “Het komt goed over hoe claustrofobisch het moet zijn met zo’n puber opgesloten te zitten.”

Wegens omstandigheden raad ik u aan het dagboek te lezen.

Mail

Anna van Leeuwen is Hard//hoofd-redactielid, freelance kunstjournalist en schrijft korte verhalen. Ze zou graag een alpaca hebben voor op haar balkon. Alvast bedankt.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Zo beweegt ze niet

Zo beweegt ze niet

Ze had zich er grondig op voorbereid. Spotify-playlists, het juiste jurkje, en zelfs een plan voor gespreksonderwerpen. Maar nu, in de rij voor de club, voelt alles vreemd en ongepast. Een audioverhaal van Lakaver (Werner de Valk en Roderik Maes). Lees meer

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Afgelopen woensdag opende het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Onze chef kunst Jorne Vriens zag hoe kunstenaar Renzo Martens in huilen uitbarstte toen hij sprak over zijn samenwerking met zijn Congolese medekunstenaars. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer