Illustratie: Elise van Iterson

Het is tijd voor verandering! Revolutie! Weg met het laffe spandoek-activisme!" />

Illustratie: Elise van Iterson

Het is tijd voor verandering! Revolutie! Weg met het laffe spandoek-activisme!" />
Asset 14

Activisme-pussies

In 1983 liepen 550.000 mensen in Amsterdam mee in een protest tegen kernenergie; een ongekend aantal dat opzien baarde in de rest van de wereld. De tijd heeft Nederlands activisme echter geen goed gedaan: de methodes zijn verouderd, het protest heeft plaats gemaakt voor nuance, en voor statements zijn we bang. Kelli heeft er genoeg van! Weg met dat laffe spandoek-activisme!

Op 6 december 1999 liep ik met twintigduizend andere middelbare scholieren door een grijs Den Haag. We staakten school om te demonstreren tegen de pas ingevoerde Tweede Fase, die inhield dat we in veel meer vakken eindexamen moesten doen dan onze voorgangers. De spanning van het spijbelen en de opwinding bij het aanzicht van duizenden leeftijdsgenoten op het Centraal Station waren verdwenen tegen de tijd dat we ons van het Malieveld naar het Binnenhof begaven. Het was koud en de inhoud van meegenomen eierdozen en broodtrommels was in de eerste vijf minuten al tegen willekeurige ruiten gegooid. Ik besloot met mijn vriendinnen te gaan winkelen en slaagde een paar jaar later met vijftien vakken op mijn eindexamenlijst.

Het ontbreekt activisme aan aantrekkingskracht. Dat was mijn ervaring in 1999 en lijkt twaalf jaar later nog veel meer het geval. De middelbare scholier van destijds heeft sindsdien nog maar weinig van zich laten horen. Studenten van nu worden met honderdduizenden gedupeerd door hervormingen in het onderwijs, maar bij een demonstratie op 12 april tegen de geplande langstudeerboete kwamen er slechts een paar honderd man demonstreren in Den Haag. Nederland onderscheidt zich qua opkomst van andere Europese landen, en niet alleen tijdens studentenprotesten. Een paasmars die tegelijk werd gehouden in Almelo en in Gronau, een even grote gemeente aan de andere kant van de Duitse grens, kreeg in het Duitse stadje tienduizend mensen op de voet - in Almelo vijftig. En als we dan toch met veel zijn gaat het er behoorlijk braaf aan toe, zo berichtte deze site al eerder. Bovendien worden gevoelige statements afgehouden, getuige het verbod op een anti-PVV-spandoek tijdens een HTM-demonstratie in april.

Hollanditis

En dat terwijl Nederlanders vroeger bepaald geen activistische pussies waren. In de jaren zestig voerden provo’s een zenuwoorlog rondom het huwelijk van Beatrix en Claus en bestormden bouwvakkers het gebouw van de Telegraaf. In de jaren zeventig verbrandden de Dolle Mina’s hun korsetten en bonden ze openbare mannentoiletten dicht met roze linten. De jaren tachtig waren het decennium van massaprotesten. In 1981 en 1983 demonstreerden er zoveel Nederlanders tegen kernwapens (respectievelijk 400.000 en 550.000 betogers) dat de Amerikaanse historicus Walter Laquer het Europese verzet tegen kruisraketten de bijnaam ‘Hollanditis’ gaf.

Bezetting van een abortuskliniek door de Dolle Mina's

De demonstraties van de jaren tachtig – gekenmerkt door spandoeken, leuzen en liederen – moeten grote impact hebben gehad, want dertig jaar nadat Hollanditis een geuzennaam werd, houdt Nederland nog steeds stug vast aan deze verouderde vorm van activisme. Hedendaagse demonstraties zijn kleiner in omvang, maar groot in aantal. Deze april waren er onder meer spandoek-protesten tegen de voorgenomen langstudeerboete, het uitstellen van een legbatterijverbod, bezuinigingen in het openbaar vervoer, minder vrije tijd voor scholieren en kernenergie. Voor mei is de verwachting dat boze militairen, ziekenhuispersoneel en steunbetuigers van WikiLeaks-verdachte Bradley Manning de straat op gaan.

Ook de creatieve sector is ouderwets in zijn activisme. Met behulp van een reclamebureau maakten BN’ers middels een dure website, televisieprogramma’s en posters ons erop attent dat we op een zaterdag in november om 14.00 uur met zijn allen heel hard zouden gaan schreeuwen voor cultuur. Op de afgesproken tijd stond ik op de Neude in Utrecht. Te midden van winkelend publiek stond een groep mensen met, jawel, spandoeken naar een podium te gluren vanwaar een onhoorbaar amateurkoor uit Zeist een protestlied zong en Joris Linssen van de KRO af en toe riep: "Nederland laat je horen!" Er werd dan een beetje halfslachtig geschreeuwd door het publiek. Om tien over twee ging ik koffiedrinken.

Illustratie: Elise van Iterson

Dutch Design

Nu de creatieve potentie van online techniek zo groot is en voor iedereen bereikbaar, is het onbegrijpelijk dat veel Nederlanders niet beter weten dan de straat op te gaan met een leus. Sociale media worden gebruikt om spandoek-activisme te organiseren, maar niet als platform voor activisme zelf. Terwijl een kleine, ludieke actie dankzij sociale media nu heel snel viral kan gaan en een gigantisch potentieel publiek heeft. Klein is het nieuwe groot, als je mensen op creatieve en originele wijze weet aan te spreken.

Er zijn genoeg kunstenaars die laten zien hoe dat moet. Een befaamd voorbeeld is de levensgrote replica van een Guantanamo Bay-gevangene die guerilla-kunstenaar Banksy in Disneyland neerzette als protest tegen het controversiële gevangenenkamp. Minder bekend, maar even interessant is het werk van Evan Roth. Hij maakte bijvoorbeeld metalen platen met daarin gefreesde teksten als ‘nothing to see here’. Deze platen stopte hij bij vliegreizen in zijn handbagage, waardoor bij de securityscan de tekst verscheen op de monitor van het beveiligingspersoneel. Het project, waarmee de kunstenaar de burger ‘een actieve stem’ wilde geven ‘in het beveiligingstheater’, werd opgepikt door tientallen belangrijke blogs, waaronder die van rapper Kanye West.

In een land met een rijke activistische geschiedenis, dat zich uitvent als cultuureconomie en trots is op zijn kunst en Dutch design, zouden we meer onze creativiteit moeten laten gelden. Een website waar demonstranten zich aanmelden en een poster kunnen downloaden, was er ook al bij de scholierenstaking in 1999, toen ‘downloaden’ nog cursief werd geschreven. Het is tijd dat we de spandoeken laten liggen en activisme aantrekkelijk maken.

Mail

Kelli van der Waals

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Zo beweegt ze niet

Zo beweegt ze niet

Ze had zich er grondig op voorbereid. Spotify-playlists, het juiste jurkje, en zelfs een plan voor gespreksonderwerpen. Maar nu, in de rij voor de club, voelt alles vreemd en ongepast. Een audioverhaal van Lakaver (Werner de Valk en Roderik Maes). Lees meer

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Afgelopen woensdag opende het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Onze chef kunst Jorne Vriens zag hoe kunstenaar Renzo Martens in huilen uitbarstte toen hij sprak over zijn samenwerking met zijn Congolese medekunstenaars. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer