Illustratie: Elise van Iterson

Het is tijd voor verandering! Revolutie! Weg met het laffe spandoek-activisme!" />

Illustratie: Elise van Iterson

Het is tijd voor verandering! Revolutie! Weg met het laffe spandoek-activisme!" />
Asset 14

Activisme-pussies

In 1983 liepen 550.000 mensen in Amsterdam mee in een protest tegen kernenergie; een ongekend aantal dat opzien baarde in de rest van de wereld. De tijd heeft Nederlands activisme echter geen goed gedaan: de methodes zijn verouderd, het protest heeft plaats gemaakt voor nuance, en voor statements zijn we bang. Kelli heeft er genoeg van! Weg met dat laffe spandoek-activisme!

Op 6 december 1999 liep ik met twintigduizend andere middelbare scholieren door een grijs Den Haag. We staakten school om te demonstreren tegen de pas ingevoerde Tweede Fase, die inhield dat we in veel meer vakken eindexamen moesten doen dan onze voorgangers. De spanning van het spijbelen en de opwinding bij het aanzicht van duizenden leeftijdsgenoten op het Centraal Station waren verdwenen tegen de tijd dat we ons van het Malieveld naar het Binnenhof begaven. Het was koud en de inhoud van meegenomen eierdozen en broodtrommels was in de eerste vijf minuten al tegen willekeurige ruiten gegooid. Ik besloot met mijn vriendinnen te gaan winkelen en slaagde een paar jaar later met vijftien vakken op mijn eindexamenlijst.

Het ontbreekt activisme aan aantrekkingskracht. Dat was mijn ervaring in 1999 en lijkt twaalf jaar later nog veel meer het geval. De middelbare scholier van destijds heeft sindsdien nog maar weinig van zich laten horen. Studenten van nu worden met honderdduizenden gedupeerd door hervormingen in het onderwijs, maar bij een demonstratie op 12 april tegen de geplande langstudeerboete kwamen er slechts een paar honderd man demonstreren in Den Haag. Nederland onderscheidt zich qua opkomst van andere Europese landen, en niet alleen tijdens studentenprotesten. Een paasmars die tegelijk werd gehouden in Almelo en in Gronau, een even grote gemeente aan de andere kant van de Duitse grens, kreeg in het Duitse stadje tienduizend mensen op de voet - in Almelo vijftig. En als we dan toch met veel zijn gaat het er behoorlijk braaf aan toe, zo berichtte deze site al eerder. Bovendien worden gevoelige statements afgehouden, getuige het verbod op een anti-PVV-spandoek tijdens een HTM-demonstratie in april.

Hollanditis

En dat terwijl Nederlanders vroeger bepaald geen activistische pussies waren. In de jaren zestig voerden provo’s een zenuwoorlog rondom het huwelijk van Beatrix en Claus en bestormden bouwvakkers het gebouw van de Telegraaf. In de jaren zeventig verbrandden de Dolle Mina’s hun korsetten en bonden ze openbare mannentoiletten dicht met roze linten. De jaren tachtig waren het decennium van massaprotesten. In 1981 en 1983 demonstreerden er zoveel Nederlanders tegen kernwapens (respectievelijk 400.000 en 550.000 betogers) dat de Amerikaanse historicus Walter Laquer het Europese verzet tegen kruisraketten de bijnaam ‘Hollanditis’ gaf.

Bezetting van een abortuskliniek door de Dolle Mina's

De demonstraties van de jaren tachtig – gekenmerkt door spandoeken, leuzen en liederen – moeten grote impact hebben gehad, want dertig jaar nadat Hollanditis een geuzennaam werd, houdt Nederland nog steeds stug vast aan deze verouderde vorm van activisme. Hedendaagse demonstraties zijn kleiner in omvang, maar groot in aantal. Deze april waren er onder meer spandoek-protesten tegen de voorgenomen langstudeerboete, het uitstellen van een legbatterijverbod, bezuinigingen in het openbaar vervoer, minder vrije tijd voor scholieren en kernenergie. Voor mei is de verwachting dat boze militairen, ziekenhuispersoneel en steunbetuigers van WikiLeaks-verdachte Bradley Manning de straat op gaan.

Ook de creatieve sector is ouderwets in zijn activisme. Met behulp van een reclamebureau maakten BN’ers middels een dure website, televisieprogramma’s en posters ons erop attent dat we op een zaterdag in november om 14.00 uur met zijn allen heel hard zouden gaan schreeuwen voor cultuur. Op de afgesproken tijd stond ik op de Neude in Utrecht. Te midden van winkelend publiek stond een groep mensen met, jawel, spandoeken naar een podium te gluren vanwaar een onhoorbaar amateurkoor uit Zeist een protestlied zong en Joris Linssen van de KRO af en toe riep: "Nederland laat je horen!" Er werd dan een beetje halfslachtig geschreeuwd door het publiek. Om tien over twee ging ik koffiedrinken.

Illustratie: Elise van Iterson

Dutch Design

Nu de creatieve potentie van online techniek zo groot is en voor iedereen bereikbaar, is het onbegrijpelijk dat veel Nederlanders niet beter weten dan de straat op te gaan met een leus. Sociale media worden gebruikt om spandoek-activisme te organiseren, maar niet als platform voor activisme zelf. Terwijl een kleine, ludieke actie dankzij sociale media nu heel snel viral kan gaan en een gigantisch potentieel publiek heeft. Klein is het nieuwe groot, als je mensen op creatieve en originele wijze weet aan te spreken.

Er zijn genoeg kunstenaars die laten zien hoe dat moet. Een befaamd voorbeeld is de levensgrote replica van een Guantanamo Bay-gevangene die guerilla-kunstenaar Banksy in Disneyland neerzette als protest tegen het controversiële gevangenenkamp. Minder bekend, maar even interessant is het werk van Evan Roth. Hij maakte bijvoorbeeld metalen platen met daarin gefreesde teksten als ‘nothing to see here’. Deze platen stopte hij bij vliegreizen in zijn handbagage, waardoor bij de securityscan de tekst verscheen op de monitor van het beveiligingspersoneel. Het project, waarmee de kunstenaar de burger ‘een actieve stem’ wilde geven ‘in het beveiligingstheater’, werd opgepikt door tientallen belangrijke blogs, waaronder die van rapper Kanye West.

In een land met een rijke activistische geschiedenis, dat zich uitvent als cultuureconomie en trots is op zijn kunst en Dutch design, zouden we meer onze creativiteit moeten laten gelden. Een website waar demonstranten zich aanmelden en een poster kunnen downloaden, was er ook al bij de scholierenstaking in 1999, toen ‘downloaden’ nog cursief werd geschreven. Het is tijd dat we de spandoeken laten liggen en activisme aantrekkelijk maken.

Mail

Kelli van der Waals

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Automatische concepten 39

Vraag geen cadeaus (en krijg iets beters)

Jarig zijn én wereldproblematiek willen aanpakken, Jozien Wijkhuis leed eronder. Haar tip aan de (virtuele) verjaardagsbezoeker: geef cadeaus die geen geld kosten, of stort een bedrag dat de jarige zelf cadeau kan doen aan een medemens in nood. Lees meer

 Anderhalvemetergymnastiek

Anderhalvemetergymnastiek

Voor illustrator Jente Hoogeveen kan 1 juli niet snel genoeg komen: dan mogen de eerste mensen weer mondjesmaats naar de sportschool. Hoe dat eruitziet? Lees meer

Alles vijf sterren: 25

Je bent niet alleen

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om de rubbers van je koelkast te vervangen of De ontdekking van de hemel te lezen. Lees meer

Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Al jaren kijkt Marte Hoogenboom uit naar de lancering van James Webb, de opvolger van de beroemde Hubble-telescoop. We doen alles om onze plek in het heelal te begrijpen, terwijl we soms alleen maar willen horen dat het wel goedkomt met ons. Lees meer

Het Archief der Verloren Gedachten

Het Archief der Verloren Gedachten

Voor de Kosmische Week schreef Annemieke Dannenberg een kort verhaal over Gijsje Nachtegaal: een eenzame oudere die op zoek is naar een verloren gedachte... en daarbij wordt geholpen door een mysterieus call-center. Lees meer

 Kosmisch perspectief

Kosmisch perspectief

Tomas Mutsaers zoekt in zijn werk naar het wonderlijke van de wereld. Doelloos flanerend richt hij zijn lens met een kosmisch perspectief, zoals een telescoop door een wazige voorgrond van de atmosfeer kijkt, en scherpstelt op wat zich daarachter bevindt. Lees meer

Azul

Azul

'Azul', een kort verhaal van Nora van Arkel, verkent de uitwassen van een driehoeksverhouding. Hoe verwerk je verlies wanneer je aan de kant bent gezet? Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

Tip: Bouw een tedere takkenhut

Bouw een tedere takkenhut

Rijk Kistemaker troost zich tijdens de coronacrisis met de kosmische vraagstukken die Lars von Triers Melancholia opwerpt. Hoe rouwen we om het verlies van de aarde of - iets kleiner - een achteloze manier van leven? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan