Hard//hoofd

Zomerboek 'Summer of 2069'
AI kan per definitie geen kunst maken

AI kan per definitie geen kunst maken

Hard//talk

Tekst Dylan Meert

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Dat inzet van AI bij het diagnosticeren van complexe ziektebeelden nuttig kan zijn, staat buiten kijf. Maar als het om het maken van kunst gaat, wordt de potentie van AI overschat, stelt Dylan Meert. Dat AI op analytisch gebied sterk is, wil nog niet zeggen dat het binnenkort ook de menselijke hand overbodig maakt bij het schrijven van een roman of het maken van een schilderij.


We overschatten de impact van AI continu. Een recent voorbeeld is de claim dat AI in de toekomst zelfstandig kunst zal kunnen maken, dat het romanschrijvers en kunstenaars buitenspel gaat zetten. Dit soort voorspellingen tonen volgens mij vooral aan hoe weinig commentatoren begrijpen wat de inherente beperkingen van AI zijn. AI kan per definitie geen kunst maken, aangezien het beperkt is tot analytisch denken en niet betekenisvol kan handelen, een vaardigheid die essentieel is voor het maken van kunst.

Om mijn redenering te kunnen volgen moeten we eerst begrijpen wat AI is. Hoogleraar robotica Daniela Rus gaf in een recent interview aan dat het makkelijker is om AI naar Mars te sturen dan het de was te laten vouwen. AI is dus extreem sterk in analytische taken en calculerend denken, maar in manipulatie van de buitenwereld en het begrijpen van een sociale context is het nog hopeloos achtergesteld. Vaardigheden die een 4-jarig kind heeft, zoals veters strikken en begrijpen wanneer haar moeder boos is, kan AI nog lang niet.

AI is dus van nature beperkt tot analytisch denken, tot het volgen van regels. Mensen hebben een extra vaardigheid, semantisch denken, het vermogen om de betekenis van een situatie te vatten. Dit semantisch vermogen is essentieel bij het maken van kunst, je hebt uiteindelijk handelingen nodig die vertrekken vanuit een betekenisvolle structuur en moet begrijpen in welke culturele context het kunstobject staat. De vraag is nu, kan je met analytisch denken alleen ook kunst maken? En indien AI kunst maakt, begrijpt het dan ook ten volle de betekenis van wat het aan het doen is?

Het paradigmatische gedachte-experiment ‘The Chinese Room Argument’ van philosopher of mind John Searle helpt begrijpen waarom deze vraag belangrijk is. Het is een analogie die twee mensen in twee verschillende kamers plaatst, gescheiden door een deur met een luikje. Ze kunnen alleen communiceren door briefjes met elkaar uit te wisselen. De ene persoon spreekt vloeiend Mandarijn, de persoon in de andere kamer niet. Hij heeft echter wel een boek dat aangeeft welke Chinese karakters je moet opschrijven als reactie op bepaalde Chinese karakters op het briefje, zodat zijn antwoorden betekenisvol zijn voor de ander. Na wat briefwisseling gelooft de persoon aan de ene kant van de deur dat de ander Mandarijn kan spreken, want hij kreeg betekenisvolle antwoorden terug. De ander volgt alleen maar de regels van het boek. Begrijpt die persoon Mandarijn?
Het punt is dat mensen een object als kunst kunnen claimen, denk maar aan het urinoir van Duchamp, maar dat wil niet zeggen dat AI kunst kan maken.

Natuurlijk niet. Deze persoon kan alleen de regels volgen en begrijpt niet de betekenis van de taal. Naar analogie kan AI ook alleen maar regels volgen en begrijpt semantisch niet wat het aan het doen is. Google kan de hoofdstad van Nederland benoemen als Amsterdam en daarmee juist zijn, maar weet niet wat Amsterdam is. Als we er vanuit gaan dat essentieel aan kunst maken is dat het ontstaat vanuit een betekenisvolle structuur, een semantische oorsprong, dan kan AI nooit ‘echt’ kunst maken. Zelfs bij kunst die zich inhoudelijk afzet tegen betekenis heeft er een semantische handeling plaatsgevonden. Dat kan AI niet.

Dit betekent niet dat AI niet creatief kan zijn, of dat we objecten gemaakt door AI niet als kunst kunnen toe-eigenen. Er zijn al meerdere algoritmen ontworpen die schilderijen maken en beelden genereren. Het eerste schilderij gemaakt door een algoritme is al verkocht voor 375.000 euro. Het punt is dat mensen een object als kunst kunnen claimen, denk maar aan het urinoir van Duchamp, maar dat wil niet zeggen dat AI kunst kan maken.

Kunst is gegrond in een verhaal, staat in de maatschappij, dient een socio-culturele functie, prikkelt mensen met intenties, heeft een normatieve boodschap, een uitdagende betekenis. Kunstmatige intelligentie die kunst maakt, voert een analytisch trucje uit waarbij het bijvoorbeeld een afbeelding maakt afgeleid uit de duizenden plaatjes die het vooraf gezien heeft. AI begrijpt niet wat kunst is, wat een kunstzinnige handeling is en met welke betekenis het werk in de maatschappij staat. Kunst gemaakt door AI kunnen we bekijken als een namaak Van Gogh, technisch indrukwekkend, maar kunstzinnig waardeloos.


Beeld: Geralt via Pixabay


We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe. Word kunstverzamelaar
Deel
Dylan Meert is een filosoof uit Gent en programmamaker bij Pakhuis De Zwijger. Hij houdt van 's nachts wandelen in Amsterdam, Griekse yoghurt en Bialetti-koffie.
b
a
a

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een artistieke en journalistieke vrijhaven voor jong talent en experiment. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Helemaal gratis. We kunnen dit niet blijven doen zonder jouw hulp. Als je ons steunt, dan sturen we je als dank de interessantste Hard//hoofd-kunstwerken toe. Word kunstverzamelaar en help Hard//hoofd het volgende decennium door.

Steun Hard//Hoofd